كەشە ەكى كۇن بويىنا جۇرگەن “ەۋرازيا: مادەنيەتتەر جانە ۇرپاقتار ۇنقاتىسۋى” اتتى حالىقارالىق فورۋم ءوز جۇمىسىن اياقتادى.
تۇركيا, رەسەي, مولدوۆا, بەلارۋس, ۋكراينا, تۇركىمەنستان, قىرعىزستان, تاجىكستان, ءۇندىستان جانە ت.ب. 16 مەملەكەتتىڭ وكىلدەرى قاتىسقان فورۋم جۇمىسىنا زيالى قاۋىم ىقىلاسى ەرەكشە بولدى. بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم سارايىنىڭ وسىنداي جيىندار وتكىزىلەتىن ۇلكەن زالىنا دوڭگەلەنتە قويىلعان ۇستەلدىڭ ءوزى شەڭبەردەن شىعاتىن قياس ويدىڭ ايتىلماۋىنا جەتەلەگەندەي.
القاقوتان وتىرىپ, مادەنيەتتەر مەن وركەنيەتتەردىڭ, ۇرپاقتار مەن ۇرپاقتاردىڭ اراسىنداعى ءۇنقاتىسۋعا شاقىرعان فورۋم جۇمىسىنا مودەراتورلىق جاساعان, حالىقارالىق ۇنقاتىسۋ ەۋرازيا تۇعىرناماسىنىڭ قازىرگى توراعاسى, قازاقستان جازۋشىلار وداعى باسقاراماسىنىڭ توراعاسى نۇرلان ورازالين: ء“بۇگىنگى فورۋمعا بەلگىلى قوعام جانە مادەنيەت قايراتكەرلەرى, عالىمدار مەن شىعارماشىلىق تۇلعالار, جازۋشىلار مەن جۋرناليستەر, جالپى, ءار الۋان ماماندىق پەن كاسىپ يەلەرى قاتىسىپ وتىر. ەكى اۋىز سوزبەن تۇيىندەپ ايتساق, ماقساتىمىز ايقىن – وركەنيەتتەر مەن مادەنيەتتەر اراسىنداعى دانەكەرلىك كوپىرىنىڭ بەكي تۇسۋىنە بارىنشا ىقپال ەتۋ. پلانەتادا پاراساتتىلىق پەن ۇستامدىلىقتىڭ, اقىل مەن سابىردىڭ سالتانات قۇرۋىنا ۇلەس قوسۋ”, دەپ پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ فورۋمعا قاتىسۋشىلارعا ارناعان قۇتتىقتاۋىن جەتكىزۋ ءۇشىن ءسوزدى پرەزيدەنت اكىمشىلىگى ىشكى ساياسات ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى دارحان مىڭبايعا ۇسىندى.
ەلباسى ءوزىنىڭ قۇتتىقتاۋىندا فورۋمنىڭ كەزەكتى باسقوسۋىنىڭ قازاقستان مەملەكەتىنىڭ ەلورداسى – استانادا وتكىزىلۋىنىڭ تەرەڭ ءماندىلىگىنە توقتالىپ, ەلىمىزدىڭ ەۋرازيا ينتەگراتسياسى يدەياسىنىڭ كاتاليزاتورى دەپ سانالۋىنىڭ زاڭدى نەگىزى بار ەكەندىگىن اتاپ كورسەتىپتى. قازاقستاننىڭ ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى ءتيىمدى ينتەگراتسيالىق جوبالاردى بەلسەندى جۇزەگە اسىرۋى مەن ەلىمىزدىڭ ۇلتتار مەن مادەنيەتتەردى, ءدىندەر مەن كونفەسسياارالىق ۇعىنىستىققا جەتۋ تۇرعىسىنداعى اتقارعان يگىلىكتى ىستەرىنە ءمان بەرىلىپ, فورۋم جۇمىسىنا تابىس تىلەپتى.
مودەراتور مۇنان سوڭ پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى ورال مۇحامەدجانوۆقا ءسوز بەردى. ورال بايعونىس ۇلى فورۋمعا قاتىسۋشىلارعا ارناعان سوزىندە: “ەۋرازيا – يماندىلىقتىڭ رۋحاني باستاۋى, بارلىق الەمدىك دىندەردىڭ بەسىگى بولىپ تابىلاتىن قۇرلىق. سونىمەن بىرگە, ءدىني تۇرعىدان بارىنشا قادىرلەپ-قاستەرلەنەتىن كيەلى ورىنداردىڭ وسىندا ورنالاسۋى دا الەمدەگى ءدىني قاۋىم وكىلدەرىنىڭ مۇددەلەرىن وسىندا تۇيىستىرەدى. سوندىقتان دا بۇگىنگى كۇنى ەۋرازيا قۇرلىعىندا ءجۇرىپ جاتقان قوعامدىق-ساياسي جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ۇدەرىستەر بۇكىل الەم جۇرتشىلىعىنا اسا زور ىقپالىن تيگىزەدى”, – دەي كەلىپ, 1994 جىلى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەۋرازيالىق وداق قۇرۋ تۋرالى يدەياسىنا توقتالدى جانە ادامزات بالاسى ءوركەندەۋىنە توسقاۋىل – قاۋىپ-قاتەرلەر حاقىندا ءسوز قوزعادى. ەتنوستىق جانە ءدىني نەگىزدەگى قاقتىعىستار, كسەنوفوبيا, ەكسترەميزم, تەرروريزم, گۋمانيتارلىق جانە ەكولوگيالىق اپاتتارعا قارسى كۇرەس بارلىق مەملەكەتتەر مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ ساليقالى سۇحبات ءجۇرگىزىپ, كۇش-جىگەر بىرىكتىرۋىن تالاپ ەتەتىنىن اتاپ كورسەتتى.
ەلباسى ۇسىنعان ەۋرازيا ينتەگراتسياسى يدەياسىنىڭ نەگىزىن اشىقتىق پەن تاتۋلىق قاعيداتى, جالپىادامزاتتىق, ۇلتتىق جانە مادەني قۇندىلىقتاردىڭ ۇيلەسىمدىلىگى قۇرايدى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ اتاپ وتكەندەي, ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا حالىقتاردىڭ وزىندىك ەرەكشەلىكتەرىن جويىپ, نە باسقالارعا ءسىڭىستىرىپ جىبەرمەيتىن, قايتا ولاردىڭ كوپتۇرلىلىگىنەن ءنار الىپ, بارىنشا كوركەيە تۇسەتىن بىرلىك پەن تۇتاستىققا يە بولۋعا ءتيىس. قازىر وسى باستاما وزىنەن كەيىن ەۋرازيالىق كەڭىستىكتە ىسكە اسىرىلعان بارلىق ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەر ءۇشىن باستاپقى نۇكتە بولدى دەپ سەنىممەن ايتا الامىز جانە ول ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق قوعامداستىق, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى, ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك شارتى ۇيىمى, كەدەندىك وداق سەكىلدى ىقپالى زور ءارى سەرپىندى دامۋ ءۇستىندەگى مەملەكەتارالىق قۇرىلىمدار ارقىلى جۇزەگە اسىرىلىپ وتىر.
مودەراتور مۇنان كەيىنگى ءسوزدى پارلامەنت سەناتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى مۇحامبەت كوپەيگە ۇسىندى. شەشەن اۋەلى جوعارعى پالاتا باسشىسىنىڭ قۇتتىقتاۋىن جەتكىزسە, وندا قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋى بارىسىندا الەمدەگى ساياسي تۇراقتىلىق پەن بەيبىت قاتار ءومىر ءسۇرۋدى تۇراقتى قولدايتىن مەملەكەت رەتىندە ءوزارا تۇسىنىستىكتى ورنىقتىرۋ جولىندا دۇنيە جۇزىندەگى ءوزىنىڭ جوعارى بەدەلىن بارىنشا پايدالاناتىنى اتاپ ايتىلىپتى.
فورۋم كۇن تارتىبىندەگى اۋقىمدى ماسەلەلەردىڭ نەگىزگى وزەگى ەۋرازيا قۇرلىعىنداعى مەملەكەتتەردىڭ ىنتىماقپەن, ءوزارا ىقپالداسۋ جولىمەن الەمدىك قاۋىپسىزدىكتى ورنىقتىرۋ, بەيبىتشىلىك پەن بىرلىكتى نىعايتۋ, قارقىندى دامۋدى قامتاماسىز ەتۋ بولدى. وسى ىزگى ماقساتتاردىڭ سالتانات قۇرۋىنا الەم جاستارى وزدەرىنىڭ اقىل-وي پاراساتىمەن, جىگەرلى ءىس-قيمىلىمەن ءۇن قوسادى دەگەن سەنىم ءبىلدىرىلدى.
تۇركيالىق مەيمان حارۋن توقاق ءبىز ويماقتاي عانا الەمدە ءومىر سۇرۋدەمىز, ءبىر ەلدىڭ ساياساتى, ەكىنشى ءبىر ەلدىڭ ساياساتىنا اسەر ەتەتىن زاماندا مامىلەگە شاقىراتىن ءسوزدەن قۇدىرەتتى ەشتەڭە جوق, سوندىقتان مادەنيەتتەر اراسىنداعى ۇنقاتىسۋدىڭ ماڭىزى ەرەكشە, دەسە, رەسەيلىك اكادەميك روستيسلاۆ رىباكوۆ ءبىز بۇگىن ادامزات بولاشاعى ءۇشىن بىرىگۋگە ءتيىسپىز, ال استانا كۇن وتكەن سايىن وسىنداي ىزگى ويدىڭ وشاعى بولا تۇسۋدە دەدى. ءۇندىستاننان كەلگەن ارۋن كۋمار موحانتي ەۋرازيا ۇنقاتىسۋىنىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالىپ, ءوز ەلىندە وسى ءماسەلەگە قاتىستى تۇتاستاي عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى بار ەكەنىن جەتكىزدى.
كەلەسى كۇنگى, ياعني كەشەگى فورۋم جۇمىسى ء“RىXOS” قوناق ۇيىندە جالعاستى. بۇل جولى مودەراتورلىقتىڭ تىزگىنىن ۇستاعان سەناتور عاريفوللا ەسىم الدىڭعى كۇنگى وتىرىستا ايتىلعان سۇبەلى پىكىرلەرگە ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
فورۋمعا قاتىسۋشىلاردىڭ ءبىرى ماسەلەنىڭ ءمانى وسى باسقوسۋدىڭ قاي دارەجەدە وتكەنىندە ەمەس, وندا تۋعان ىزگى ويلاردىڭ ومىردەن ورنىن الۋىندا دەگەنىندەي, فورۋم جۇمىسىنىڭ ءون بويىندا تاماشا ويلار كورىنىس بەردى. جازۋشى قۇلبەك ەرگوبەك تۇركى الەمىنە ورتاق شىڭعىس ايتماتوۆ, مۇستاي كارىم, قايسىن كۋليەۆ سىندى قالامگەرلەر شىعارمالارى مەن ولاردىڭ اتتارى ەسىمىزدەن شىعىپ بارا جاتقانداي, دەپ تۇركى الەمىنە قاتىستى كوتەرىلەر ءبىراز جاعداياتتاردى نازارعا سالدى جانە فورۋمنىڭ قارارىندا كورسەتىلگەن تۇركىستان قالاسىندا تۇركىلەردىڭ تۇتاس الەمىن زەرتتەيتىن ورتالىق اشۋعا قولداۋدى سۇرادى.
فورۋم جۇمىسىندا مولداۆان جازۋشىسى بوريس ماريان, رەسەيلىك تاتيانا فيلليپوۆا, قىرعىز ماقسات قۋناكۋنوۆ, قايرات يماناليەۆ, ءازىربايجان يلگار يبراگيملي جانە باسقا دا كوپتەگەن زيالى قاۋىم وكىلدەرى ءوز ويلارىمەن ءبولىستى.
انار تولەۋحانقىزى.