جالپى, بۇگىنگى قازاق جۋرناليستيكاسىنىڭ كوتەرگەن جۇگى اۋىر. قازىر قوعامدا ساياسات, ەكونوميكا, دەنساۋلىق, يدەولوگيا سالاسىندا بولسىن, قوردالانىپ قالعان پروبلەما كوپ. شىنايى دەموكراتيا دامىعان ەلدەردە جۋرناليستيكانى ءتورتىنشى بيلىك دەپ باعالايدى.
وكىنىشكە قاراي, بىزدە كوپشىلىكتىڭ پارلامەنتتىڭ قىزمەتىنە كوڭىلى تولمايدى, پارتيالار جۇمىسىنا دا ءارتۇرلى پىكىر ايتىلادى. سوندىقتان وسى تاراپتاعى پروبلەمالاردى جان-جاقتى كورسەتىپ, ونىڭ شەشىلۋىنە ۇلەس قوسىپ جۇرگەن جۋرناليستەر قاۋىمى. اسىرەسە مەرزىمدى باسپاسوزدە, ونىڭ ىشىندە سالماقتى «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» ءجونى بولەك. الەمدە نەمەسە ەلىمىزدەگى وقيعالارعا شىنايى كوز جەتكىزگىمىز كەلسە, بىلگىمىز كەلسە, الدىمەن باس باسىلىمدى قارايمىز. ويتكەنى بۇگىندە بەلەڭ العان الەۋمەتتىك جەلىدە شىندىق تا, وتىرىك تە, انايىلىق تا, تۇرپايىلىق تا, ەڭ اقىرى جاقسىلىق پەن جاماندىق تا ميداي ارالاسىپ كەتتى. سونداي كەزدە سەنىمدى اقپارات كوزى رەتىندە – باسپاسوزگە, ونىڭ ىشىندە ساليقالى وقىرماندار «Egemen Qazaqstan»-عا ءۇڭىلىپ, دەن قويادى. ونىڭ ۇستىنە گازەتكە دارحان قىدىرالى باسشى بولىپ كەلگەلى كونە تاريحىمىزدان تارتىپ, تۇركى تىلدەس حالىقتار مەن بەرگى الاش كەزەڭىنە قاتىستى ءسۇيسىنىپ وقيتىن سۇبەلى دۇنيەلەر ءجيى جارىق كورەدى. بۇدان باسقا دا, قازىرگى ەكونوميكا, قارجى, ساياسات, حالىقارالىق جاڭالىقتار دا بەرىلىپ تۇرادى. سونداي-اق «ايقىن», «تۇركىستان», «انا ءتىلى», «قازاق ادەبيەتى», «الماتى اقشامى», «استانا اقشامى» سەكىلدى قازاق باسىلىمدارىنىڭ دا ءبىر-ءبىرىن قايتالامايتىن ۇستانعان باعىتى, بەدەلى, وقىرماندارى بار دەپ ايتا الامىن.
ال تەلەۆيزيانىڭ ءجونى بولەك, ونىڭ اۋديتورياسى وتە كەڭ. ۇلتتىق ارناداعى «اشىق الاڭ» باعدارلاماسىن ۇزبەي قارايمىن. ويتكەنى مۇندا ەل ىشىندەگى وزەكتى پروبلەمادان باستاپ, ەلباسى مەن پرەزيدەنتتىڭ كوتەرگەن دۇنيەلەرى قالاي ىسكە اسىپ جاتقانى جايىندا كەڭىرەك قوزعالادى. بۇل باعدارلاما تەك اقپارات رەتىندە ەمەس, اتالعان ماسەلەنى جۇزەگە اسىرۋعا ۇيىتقى بولىپ وتىر. سونى كورىپ وتىرىپ, «شىركىن-اي, ەلىمىزدەگى بارلىق تەلەۆيزيا مەن راديودا وسىنداي حابارلار كوبىرەك بولسا, قوعامداعى كوپتەگەن پروبلەمانىڭ شەشىمى تابىلىپ قالار ما ەدى؟» دەگەن وي تۋادى.
جالپى, تەلەۆيزيا مەن راديودا شەبەر جۋرناليستەر بار بولعانىمەن, سالماقتى, پاراساتتى باعدارلاماعا قاراعاندا, ءالى دە بولسا وسى سالادا جەڭىل-جەلپى حابارلار سانى باسىم. شىندىعىنا كەلگەندە, تەلەۆيزيا مەن راديو – اقپارات ارناسى. ولار الدىمەن حالىقتى الەمدە, ەلدە, قوعامدا بولىپ جاتقان جاڭالىقتارمەن تانىستىرىپ, سونىڭ ىشىندە, قوردالانعان پروبلەمالاردى شەشۋ ءۇشىن ەل-جۇرتتىڭ پىكىرىن ورتاعا سالىپ, تالقىلاپ, سونىڭ ءجون-جوسىعىن ايتىپ, جول كورسەتەدى. سودان كەيىن كوڭىل كوتەرەتىن, جۇرتتى دەمالدىراتىن حابارلار بولۋى كەرەك. ماسەلەن, امەريكادا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ دەنى حالىقتىڭ كوڭىل كۇيىن كوتەرىپ, دەمالدىرىپ, شارشاعانىن باسادى. ويتكەنى ولاردا مەملەكەتتىك ماسەلەلەر شەشىلىپ قويعان. ال بىزدە باسقاشا, نەسىن جاسىرامىز, قوعامدا جينالىپ قالعان پروبلەما مول. سوعان سايكەس بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنداعى حابارلاردىڭ ارا سالماعىن زەردەلەۋ قاجەت. وسىعان ەلدەگى ارنالاردىڭ تۇتقاسىن ۇستاعان جۋرناليستەر جاناشىرلىقپەن ءمان بەرۋى كەرەك. قاجەت بولسا, رەسپۋبليكالىق ارنالاردىڭ جانىنان ەلدەگى شەشىمىن تاپپاعان پروبلەمالاردى ءجىتى زەرتتەيتىن مونيتورينگ ءبولىمى اشىلسا دەيمىن.
بيىل «قازاق» راديوسىنا عاسىر تولىپ وتىر, ءوزىمنىڭ وسى سالاعا بۇيرەگىم بۇرادى. بۇرىن وسى راديودا «تاۋلىك تىنىسى» دەگەن حابار بولدى. قازىرگى «حابار 24» ارناسى سەكىلدى كۇنى-ءتۇنى اقپارات تاراتۋشى ەدى. نەگىزىنەن, تەلەۆيزياعا قاراعاندا راديونىڭ ۇشقىرلىعى, شاپشاڭدىعى, وپەراتيۆتىلىگى ىلگەرى. ءبىر جاعىنان, ول ارزان, جىلدام, جەڭىل, ال ءبىز وسىنى پايدالانا الماي وتىرمىز. «قازاق» راديوسىنا بۇيرەگىم بۇرعانىمەن, كەيدە ونداعى اقپاراتقا كوڭىلىم تولمايدى. قوعامداعى وزەكتى ماسەلەلەردى جۋرناليستەر كوزىن اشىپ كورسەتپەيتىن بولسا, ول ۇلعايا بەرىپ, سودان قوعام ءبىر جاقتا, ارنا ءبىر جاقتا قالادى. ول ءۇشىن قارجى ءبولىنىپ, جۋرناليستەرگە جاقسى قالاماقى تولەنىپ, جاعداي جاسالۋى قاجەت. مەن وسى ماسەلەنى اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ زيالىلار قاتىسقان جيىنىندا كوتەردىم. ءجۇز جاساپ وتىرعان «قازاق» راديوسىنا قارجىلاي قولداۋ كورسەتىپ, جاڭا لەپ كىرگىزسە, سوندا قىزمەت ەتەتىن جۋرناليستەر بار ءىستى دۇرىلدەتىپ الىپ كەتەدى. مەن وعان سەنەمىن!
امەريكانىڭ ەڭسەسىن كوتەرىپ, ەلدىڭ الدىنا شىعارعان راديو بولدى. سوندىقتان حالقى ءبىر كەزەڭدە رۋزۆەلتتى «راديو پرەزيدەنت» دەپ اتاعان. ويتكەنى ول مەملەكەت باسشىلىعىنا كەلگەندە ءباسپاسوز بەن تەلەۆيزيانىڭ مۇمكىندىگى از بولدى دا, راديو ارقىلى حالىقتى شارۋاعا جۇمىلدىرىپ, ەكونوميكاسىن دامىتتى. ءسويتىپ امەريكا ازۋلى ەلگە اينالدى.
قورىتا ايتقاندا, جۋرناليستيكانىڭ قولىنان كەلەرى كوپ. بيلىك بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى جۇرتشىلىقتى ۇيىتا بىلسە, ەلدىڭ ەڭسەسى كوتەرىلىپ, حالىقتى سەندىرەدى. سونداي كەزدە تاۋەلسىز قازاقستان ءوز بيىگىنە كوتەرىلەدى.
نامازالى وماش ۇلى,
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور