باعىنعان بەلەس پەن بولجامدى باعدار

– بيىل ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعى. ەلەۋلى مەرەكەگە ەل ءىشى ەڭبەكپەن دە, بىرلىكپەن دە ايتۋلى ۇلەس قوسىپ وتىر. سونداي-اق بيىل ءبىزدىڭ وبلىس ءۇشىن تاعى ءبىر ەلەۋلى كەزەڭ – ەلباسىنىڭ الماتى وبلىسىنىڭ ورتالىعىن تالدىقورعان قالاسىنا كوشىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعانىنا 20 جىل تولدى. ياعني جەتىسۋ جۇرتى ءۇشىن بيىل قوس مەرەكە. وسى ورايدا وبلىستىڭ جاي-كۇيى, ال­داعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ جوسپارلارى تۋرالى نىق سەنىممەن ايتۋعا بولادى. بۇگىندە ىندەت سالدارىنان تۋىنداعان داعدارىسقا قاراماستان, ايماقتا تۇراقتى دامۋ پرينتسيپتەرىنىڭ باسىمدىعى ساقتالدى. وبلىستا وتكەن 4 ايدا بارلىق نەگىزگى سالالاردا ءوسىم قامتاماسىز ەتىلدى. ماسەلەن, ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ كولەمى 15,3 پايىزعا, قۇرىلىس جۇمىستارى – 4,2 پايىزعا, ساۋدا – 3,7 پايىزعا, اۋىل شارۋاشىلىعى 0,5 پايىزعا ءوستى. ال مەملەكەتتىك بيۋدجەت ءتۇسىمى 220 ملرد تەڭگەنى قۇرادى جانە بۇل وتكەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا شامامەن 1,5 ەسەگە ارتىپ وتىر, – دەدى جۋرناليستەرمەن كەزدەسۋدە ا.باتالوۆ.

ايماق ەكونوميكاسىنىڭ تابىس­تى بولۋىنا ءوندىرىس پەن اۋىل شارۋا­شىلىعىنا قۇيىلعان ين­ۆەس­تيتسيا كولەمىنىڭ ارتۋى سەر­پىن بەرۋدە. اتاپ ايتقاندا, قازىر­گە دەيىن وبلىس ەكونوميكاسى­نا 127 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تار­تىلىپ, ءوسىم كورسەتكىشى 1,6 پا­يىزعا جەتكەن. ال جىل سوڭىنا قا­راي قۇيىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى 811 ملرد تەڭگە دەڭگەيىندە بولادى دەپ كۇتىلۋدە. جالپى, 2025 جىلعا قاراي ىشكى جالپى ونىمدەگى ينۆەستيتسيا كولەمىن 30 پايىزعا دەيىن ۇلعايتۋ مىندەتى تۇر ەكەن. وسى ماقساتتا 45 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلاتىن, جالپى قۇنى 5,4 ترلن تەڭگە بولاتىن 562 جوبانىڭ ينۆەستيتسيالىق پورتفەلى قالىپتاستىرىلعان. سونىڭ ىشىندە قازىر 327 جوبا ىسكە اسىرىلۋدا, ولار تۇراقتى ينۆەستيتسيا لەگىن قامتاماسىز ەتەدى. وسى تىزىمدە 9 ترانسۇلتتىق كومپانيا بار. بۇگىندە ولاردىڭ ەكونوميكاعا سالعان قارجىسى وب­لىس­تىڭ دامۋىنا ەلەۋلى ۇلە­سىن قوسىپ وتىر. ماسەلەن, جۇمىس ىستەپ تۇرعان «مارۆەن فۋد», «لۋكويل», «Willo» كاسىپ­ورىندارى مەن بيىل ىسكە قوسىل­عان «الاتسەم» تسەمەنت زاۋىتى جانە «فيد ميللس» قۇراما جەم زاۋىتى وندىرىستەرىنە قۇيىلعان ينۆەستيتسيانىڭ جالپى كولەمى 165 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. الدا­عى ۋاقىتتا ترانسۇلتتىق كوم­پانيا­لاردىڭ تاعى 5 جوباسى ىسكە قوسىلىپ, ولاردىڭ ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ جالپى كولەمىندەگى ۇلەسى 25 پايىزعا جەتپەك.

جالپى, قازىر وبلىستا ازىق-ت ۇلىك, سۋسىن, ەلەكتر قۇرالدارى, دايىن مەتالل بۇيىمدارى, فارماتسەۆتيكا مەن قۇرىلىس يندۋس­ترياسى وندىرىسىندە تۇراقتى ءوسىم بايقالادى. جىل سوڭىنا قاراي ونەركاسىپ ونىمدەرىنىڭ قارجىلاي كولەمى 1,2 ترلن تەڭگەگە جەتەدى دەگەن بولجام بار. ونىڭ ىشىندە شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورت ۇلەسى دە 6 پايىزعا ءوسىپ, وزىندىك قۇنى 400 ملن اقش دوللارىن قۇرايدى. ال اگروونەركاسىپ كەشەنى بويىنشا 2022-2026 جىلدارعا ارنالعان ۇلت­تىق جوبا شەڭبەرىندە ەت, جە­مىس-جيدەك, كوكونىس, قانت, ءسۇت ونىم­دەرى, ءداندى جانە مايلى دا­قىل­داردى ءوندىرۋ مەن وڭدەۋ بو­يىنشا جەتى ءىرى ەكوجۇيە قالىپ­تاستىرۋ جوسپارلانعان. ياعني 1,3 ملن باس ءىرى قارا, 4,5 ملن باس قوي-ەشكى, 1 ملن گەكتارعا جۋىق ەگىس القابى بار ءوڭىردىڭ الەۋەتىن ەسكەرسەك, جەتىسۋ ءوڭى­رى وسى جوبانىڭ ەڭ بەلسەندى قاتى­سۋ­شىسىنىڭ ءبىرى بولاتىنى ءسوز­سىز. ونىڭ نەگىزى قازىردەن بار. مىسالى, قانت وندىرەتىن ەكى زاۋىت جۇمىس ىستەپ تۇر, ەندى الاكول جانە قارابۇلاق قانت زاۋىتتارىن قالپىنا كەلتىرۋ جوسپارلانۋدا. وسىلايشا, وبلىس ەگىستىك القاپ اۋماعىن 35 مىڭ گەكتارعا ۇلعايتۋ ارقىلى قانت قىزىلشاسى كولەمىن 2 ملن تونناعا دەيىن جەتكىزۋ مىندەتىن جۇزەگە اسىرماق.

– وبلىستا ەت وڭدەۋ قۋاتى 30 مىڭ تونناعا دەيىن جەتە­تىن «جەتىسۋ قوي» جوباسىن جۇ­زەگە اسىرۋدى باستادىق. بۇگىن­دە بارلىق ۇيىمداستىرۋ ماسەلە­لەرى شەشىلدى, ينجەنەرلىك ينفرا­قۇرىلىم قۇرىلىسىنا قارجى ءبولىندى. ينۆەستور زاۋىتتى جوبالاۋدى باستادى. مۇنان بولەك, 500 مىڭ باسقا دەيىن سيىر ەتىن وندىرەتىن «تايسون فۋدس» جوباسى تۋرالى دا وسىنى ايتۋعا بولادى. ءىرى قارا ەتىن وڭدەيتىن زاۋىت سالاتىن جەر ۋچاسكەسى ءبولىندى. اگروونەركاسىپ كەشەنى تۋرالى ايتقاندا, وتكەن جىلى ىسكە قوسىلعان, تاۋلىگىنە 160 ملن دانا جۇمىرتقا وندىرەتىن «ناۋرىزاگرو» سەرىكتەستىگى مەن 29 مىڭ توننا قۇس ەتىن دايىندايتىن «OTAN GreenFood» فابريكاسىن مىسالعا الۋعا بولادى. ال بيىل تاعى ەكى ءوندىرىس ىسكە قوسىلدى. بۇيىرسا, وتاندىق تۇتىنۋ نارىعىنا قۋاتى 37 مىڭ توننا ەت وندىرەتىن «پريما قۇس» جانە جىلىنا 160 ملن دانا جۇمىرتقا مەن 120 مىڭ توننا برويلەر ەتىن وندىرەتىن «Aitas KZ» فابريكاسىنىڭ ونىمدەرى جول تارتپاق. جالپى, جىل قورىتىندىسى بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى جالپى ءونىم كولەمى 1 ترلن تەڭگەدەن اسادى, ونىڭ ىشىندە ءونىم ەكسپورتى 220 ملن اقش دوللارىنا جەتەدى دەگەن سەنىم بار, – دەدى وبلىس اكىمى.

ءوڭىر دامۋىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەس سالاسىنىڭ الاتىن ورنى ەرەكشە. قازىر بۇل باعىتتا 125 مىڭ بىرلىك نىسان جۇمىس ىستەۋدە. سالا بويىنشا ەڭبەكپەن قامتىلعانداردىڭ سانى 275 مىڭ ادامعا جەتتى. وندىرىلگەن ءونىم مەن كورسەتىلگەن قىزمەت كولەمى 11 پايىزعا ءوسىپ, قارجىلاي قۇنى 1,8 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. ال شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ىشكى جالپى ونىمدەگى ۇلەسى 34 پايىزدان اسقان.

– بۇل باعىتتاعى جۇمىسقا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا قولعا الىنعان سالىقتىق جەڭىلدىكتەر, جالعا الۋ تولەمدەرىنەن بوساتۋ تۇرىندەگى شارالار وڭ ىقپالىن تيگىزدى. مىسال رەتىندە ايتسام, جىلدىڭ باسىندا تالدىقورعان قالاسىندا از قامتىلعان جانە كوپبالالى انالاردى جۇمىسقا تارتۋ ماقسا­تىن­دا تىگىن تسەحى اشىلدى. «جەتىسۋ» الەۋمەتتىك كورپوراتسياسى ارقى­لى تسەحقا ورىن تاۋىپ, كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىپ, ليزينگكە قۇرال-جابدىقتار ساتىپ اپەردىك. قازىر بۇل شاعىن فابريكادا 17 ايەل جۇمىس ىستەپ جاتىر, ولاردىڭ 12-ءسى «ەڭبەك» باعدارلاماسىمەن وقىدى. مۇنداي مىسالدار بىزدە از ەمەس, وسىنداي ۇسىنىس پەن باستامالاردى ارقاشان قولدايمىز. بيىل «بيزنەستىڭ جول كارتاسى», «ەڭبەك» باعدارلامالارى مەن «جەتىسۋ» وڭىرلىك قارجىلاندىرۋ باعدار­لاماسى اياسىندا قارجى­لاندىرۋ كولەمى 21 ملرد تەڭگەگە دەيىن ارتتى. 2 مىڭعا جۋىق سۋبەكتىگە مەم­لەكەتتىك قولداۋ كورسەتىلەدى, 13 مىڭ جۇمىس ورنى قۇرىلىپ, ساقتالادى. وبلىستا 430 نىسان Ashyq قوسىمشاسىمەن جۇ­مىس ىستەيدى, بۇل سەرۆيستى تاۋ­لىگىنە ورتا ەسەپپەن 3 مىڭ ادام قولدانادى. جالپى, وسى قابىل­دانىپ جاتقان شارالار كاسىپ­كەر­لەردىڭ بۇرىنعى جۇمىس ىرعا­عى­نا كوشۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى دەپ سەنەمىز, – دەدى بۇل جايىندا ا.باتالوۆ.

قۋانىشتىسى, جەتىسۋدىڭ قۇرىلىس سالاسىندا كارانتين شەكتەۋلەرىنە قاراماستان, جۇمىس قارقىنى باسەڭدەگەن جوق. بۇل شاعىن جانە ورتا بيزنەس نىساندارىنىڭ جابىلۋى سالدارىنان ورنىنان بوساپ قالعان كوپتەگەن ازاماتتى قۇرىلىس سالاسىندا جۇمىسپەن قامتۋعا جول اشىپ وتىر ەكەن. ماسەلەن, «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى» شەڭبەرىندە الماتى وبلىسىندا 105 ملرد تەڭگە ءبولى­نىپ, وعان 20 مىڭ جۇمىس ورنى قۇرىلعان 1051 جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا. بىلتىر وبلىس بويىنشا 60 مىڭ جۇمىس ورنى قۇرىلعان بولاتىن.

 قۇرىلىس دەمەكشى, ايماقتا «نۇرلى جەر» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ جالعاسۋدا. بيىل 1 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانعان ەكەن. بۇگىندە 2603 پاتەرلىك 521 تۇرعىن ءۇي سالىنۋدا, ونىڭ ىشىن­دە 1212 كوپبالالى وتباسى باس­پانالى بولماقشى. سونىمەن قاتار جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلعان «7-20-25», «باقىتتى وتباسى» جانە «شاڭىراق 5-10-20» باعدار­لامالارىمەن دە 1 986 وتباسى پاتەرگە قول جەتكىزبەك.

– ءبىز ايماقتى گازداندىرۋ با­عى­تىندا دا اۋقىمدى جۇمىس ات­قارىپ كەلەمىز. وتكەن جىلى وبلىس تۇرعىندارىنىڭ 59 پايىزىنا گازعا قوسىلۋ مۇمكىندىگى جاسال­دى, ياعني 1,2 ملن ادام تابي­عي وتىن تۇتىنۋعا قول جەت­كىز­دى. بيىل تاعى 23 ەلدى مەكەن گازعا قوسىلماق, ال گازداندىرۋ ۇلەسى 61 پايىز بولماق. شال­عاي اۋدانداردى گازداندىرۋ ءۇشىن «تالدىقورعان – ءۇشارال», «شەلەك – كەگەن» ماگيسترالدى گاز قۇبى­رى قۇرى­لىسىنىڭ جوبالىق-سمەتا­لىق قۇجاتتاماسىن اياقتايمىز. قۇ­رىلىس جۇمىستارى كەلەسى جىلدان باستالادى, – دەدى وبلىستاعى كوگىلدىر وتىنمەن قامتۋ جايىن تىلگە تيەك ەتكەن اكىم.

ايتپاقشى, الماتى وبلىسى ورتالىقتاندىرىلعان اۋىز سۋمەن قامتۋ دەڭگەيى بويىنشا رەسپۋب­ليكادا الدىڭعى قاتاردا تۇر. ياعني بۇل باعىتتاعى جۇمىس 98,3 پايىزعا ورىندالىپ, 678 ەلدى مەكەن تازا اۋىز سۋعا قول جەتكىزگەن. بيىل دا 7 اۋىلعا سۋ قۇبىرى تارتىلىپ, قامتۋ كورسەتكىشى 99,5 پايىزعا ارتپاق. اۋىز سۋمەن قامتىلعان اۋىل سانى 685 ەلدى مەكەنگە جەتەدى. ياعني وڭىردە سۋ قۇبىرى جوق 48 اۋىل عانا قالادى.

جەتىسۋدا جىلدان-جىلعا جول ساپاسى دا جاقسارىپ كەلەدى. قازىر جاقسى جانە قاناعاتتانارلىق جاعدايداعى جەرگىلىكتى ماڭىز­داعى جولداردىڭ دەڭگەيى – 84 پايىز شاماسىندا. بيىل 385 ەلدى مەكەندە وبلىستىق ماڭىزداعى جانە اۋىلىشىلىك 332 شاقىرىم جول جوندەلەدى. وعان 33 ملرد تەڭگە ءبولىندى.

– ەكونوميكانىڭ تۇراقتى ءوسىمى, ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ جانە قابىل­دانعان الەۋمەتتىك قولداۋ شارالارى حالىقتىڭ تابىس دەڭگەيىن ساقتاپ قالۋعا, جۇمىسسىزدىقتىڭ بەلەڭ الماۋىنا مۇمكىندىك بەردى. بيىل جۇمىسپەن قامتۋدىڭ بەل­سەن­دى شارالارىنا 60 مىڭ جۇ­مىسسىز جانە ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان ازاماتتار تارتىلادى. جالپى سوماسى 28,5 ملرد تەڭگە بو­لا­تىن الەۋمەتتىك كومەكتى 345 مىڭ ادام الادى, سونىڭ ىشىن­دە 25 مىڭ وتباسى اتاۋلى الەۋ­مەت­تىك كومەك الادى, 77 مىڭ بالا مەم­لە­كەتتىك الەۋمەتتىك پاكەتپەن قام­تىلادى, – دەدى ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى جايىندا ا.باتالوۆ.

وسى جەردە وبلىس دارىگەرلەرى­نىڭ جۇقپالى ىندەتپەن كۇرەسى جو­نىن­دە ايتا كەتكەن ورىندى. جال­پى, ايماقتا دەنساۋلىق ساق­تاۋ سالاسىنا 2020-2021 جىل ارا­لى­عىندا جەرگىلىكتى بيۋدجەت­تەن 14 ملرد تەڭگە بولىنگەن. بۇل قار­جى نەگىزىنەن كوروناۆيرۋس­پەن كۇرەسكە باعىتتالىپ وتىر. بولىن­گەن قارجىعا 3 توموگراف, 18 رەنت­گەن-اپپارات, 219 يۆل, 180 جەدەل جاردەم ماشيناسى, 12 جىل­جىمالى مەديتسينالىق كەشەن ساتىپ الىندى. سونىڭ ناتي­جەسىندە مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتارمەن جانە ساني­تارلىق اۆتوكولىكپەن قامتاماسىز ەتۋ دەڭ­گەيى 90 پايىزعا جەتتى. مى­سالى, تالدىقورعان قالاسىن­دا قىسقا مەرزىمدە 200 ورىندىق ءمودۋلدى ينفەكتسيالىق اۋرۋحانا سالىندى. ال مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ قولجەتىمدى بولۋى جانە 2025 جىلعا دەيىن شالعاي ەلدى مەكەندەردى دە تولىق قامتۋ ءۇشىن 109 نىسان سالۋ كوزدەلىپ وتىر. ونىڭ ىشىندە 23 نىساننىڭ قۇرىلىسى بيىل اياقتالادى.

ايتپاقشى, وڭىردە بۇقارالىق سپورتتىڭ دامۋىنا دا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ وتىر. ءار اۋدان مەن اۋىلدا تۇرعىنداردىڭ سالا­ماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋىنا تو­لىق جاعداي جاسالعان. ونىڭ ءبىر كورىنىسىن جاڭادان اشىلىپ جات­قان سپورت, ساۋىقتىرۋ كەشەن­دەرى­نىڭ سانىنان دا بايقاۋعا بولادى.

مىسالعا, كۇنى كەشە عانا كوك­سۋ اۋدانى بالپىق بي اۋىلىن­دا زاماناۋي سپورت كەشەنى اشىل­دى. ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىل­دىعى مەرەكەسىنە وراي پايدا­لانۋعا بەرىلگەن سپورتتىق نىسان تولىقتاي قاجەتتى قۇرال-جاب­دىق­تارمەن قامتاماسىز ەتىل­گەن. ەڭسەلى عيماراتتى سالۋعا رەسپۋب­ليكالىق بيۋدجەتتەن 673 ملن تەڭگە قارجى بولىنگەن. عيمارات 3 مىڭ شارشى مەتر جەردى الىپ جاتىر. كەشەندە ەندى اۋىل جاس­تارى سپورتتىڭ 12 ءتۇرى بويىنشا جاتتىعاتىن بولادى. سونىمەن قاتار كورەرمەندەرگە ارنالعان 180 ادامدىق ورىن بار. جاڭا نىساننىڭ اشىلۋىنا بايلانىس­تى 32 تۇراقتى جۇمىس ورنى دا قۇرىلىپ وتىر.

زاماناۋي ستاندارتتارعا ساي سالىنعان دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىق­تىرۋ ورتالىعى كۇنىنە جۇز­دە­گەن ادامدى قابىلداۋعا قاۋ­قار­لى. مۇندا ۆولەيبول, باس­كەت­بول, شاعىن فۋتبولعا ارنال­عان زالدار جانە جاتتىعۋ بولمە­سى بار. مۇمكىندىگى شەكتەۋ­لى جاندار ءۇشىن دە سپورتپەن اينا­لىسۋعا بارلىق جاعداي جاسالعان ەكەن.

سونداي-اق مەكتەپ سالۋ ءىسى قىزۋ ءجۇرىپ جاتقان ءوڭىردىڭ ءبىرى رەتىندە الماتى وبلىسىنىڭ اتى وزىپ تۇر. بيىل 28 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى جوسپارلانسا, ونىڭ 19-ى وڭىردەگى ءۇش اۋىسىمدا وقۋ ماسەلەسىن شەشپەكشى. قازىردىڭ وزىندە 7 مەكتەپ ىسكە قوسىلدى, سونىڭ 4-ەۋى ءۇش اۋىسىم­دى مەك­تەپتەردىڭ ورنىنا پاي­دا­لانۋعا بەرىلدى.

– بيىل وبلىستىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى پەداگوگتەرگە, وقۋ­شى­لار مەن ستۋدەنتتەرگە قاشىق­تان وقۋ مەن جۇمىس ىستەۋ تەحنولوگيالارىن مەڭگەرۋگە تۋرا كەلدى. ءبىز وبلىس بويىنشا 81 مىڭ كومپيۋتەر ساتىپ الۋعا 12,3 ملرد تەڭگە بولدىك, 24 مىڭ مەكتەپ كومپيۋتەرى مۇقتاجدارعا ۋاقىتشا پايدالانۋعا بەرىلدى. دەمەۋشىلەر قارجىسى ەسەبىنەن قوسىمشا 2110 بىرلىك ۇيىمدىق تەحنيكا بەرىلدى. سول سياقتى 3 پەن 6 جاس ارالىعىنداعى بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەرمەن قامتۋ دەڭگەيى 98 پايىزعا جەتكەنىن ماقتانىشپەن ايتا الامىز. بولاشاقتا تاعى 166 بالاباقشا اشۋ جوسپاردا تۇر. 2022 جىلى بۇل كورسەتكىش 100 پايىز بولادى, – دەدى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىنىڭ الاڭىندا وتكەن كەزدەسۋدە ايماق باسشىسى ا.باتالوۆ.