ادىمى الىمدى استانا

استانا, ەڭ الدىمەن, ەلىمىزدىڭ ەر­تەڭىن ايشىقتاپ تۇرعان ەلباسىنىڭ ەرەكشە نازارىنداعى قالا. ارينە, بۇل بىزگە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. بۇل رەتتە ەلباسىنىڭ قويعان ناقتى مىندەتتەرىن جۇزەگە اسىرۋ جولىنداعى استانانىڭ اياق الىسى جامان ەمەس. جالپى, 2013 جىل ەلوردامىز ءۇشىن تابىسى تولايىم, ەكونوميكاسى ءۇشىن وڭتايلى, الەۋمەت ءۇشىن قولايلى جىل بولدى. وسىلايشا ەلوردامىز ءوز دامۋىنىڭ 15 جىلدىق بەلەسىنەن بەدەلى مەن قۋاتى اسقان, تۇتاس ەلدىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسقان جاسامپاز قالا رەتىندە اسىپ وتىر.

 

قابىلەتىنە قايتارىمى ساي قالا

يمانعالي تاسماعامبەتوۆ,

استانا قالاسىنىڭ اكىمى.

استانا, ەڭ الدىمەن, ەلىمىزدىڭ ەر­تەڭىن ايشىقتاپ تۇرعان ەلباسىنىڭ ەرەكشە نازارىنداعى قالا. ارينە, بۇل بىزگە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. بۇل رەتتە ەلباسىنىڭ قويعان ناقتى مىندەتتەرىن جۇزەگە اسىرۋ جولىنداعى استانانىڭ اياق الىسى جامان ەمەس. جالپى, 2013 جىل ەلوردامىز ءۇشىن تابىسى تولايىم, ەكونوميكاسى ءۇشىن وڭتايلى, الەۋمەت ءۇشىن قولايلى جىل بولدى. وسىلايشا ەلوردامىز ءوز دامۋىنىڭ 15 جىلدىق بەلەسىنەن بەدەلى مەن قۋاتى اسقان, تۇتاس ەلدىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسقان جاسامپاز قالا رەتىندە اسىپ وتىر.

ەڭ باستىسى, مۇنىڭ ءوزى – ەلباسىنىڭ «استانانى ءوزىن-ءوزى قامتاماسىز ەتۋگە قابىلەتتى, قارىمىنا قاۋقارى ساي شاھار ەتۋ» مىندەتىنىڭ العاشقى جەمىسى. بۇل مەجەگە ءبىز ناقتى ماقساتتى جولمەن عانا ەمەس, ەرتەڭگە ازىق بولاتىن قوردالى قورمەن جەتتىك. وعان ەلوردامىزدىڭ جالپى دامۋ احۋالى كۋا. ماسەلەن, 2013 جىلى قالامىزدىڭ ىشكى جالپى ءونىمى 7 پايىزعا ءوسىپ, 2 ترلن. 700 ملرد. تەڭگەدەن اسادى دەپ كۇتىلۋدە. ونەركاسىپ ءونىمى 230 ملرد. تەڭگەنى قۇرايدى. استانالىقتاردىڭ ورتاشا جالاقى مولشەرى 165 مىڭ تەڭگە بولدى. بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا, 15 پايىزعا ارتىق. بيىل شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى قولداۋدىڭ ناتيجەسىندە ولار وندىرەتىن ءونىم كولەمى العاش رەت 1 ترلن. 100 ملرد. تەڭگەگە جەتتى. ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى شەڭبەرىندە جالپى قۇنى 87 ملرد. تەڭگەدەن اساتىن 19 ينۆەستيتسيالىق جوبانىڭ جۇمىسى جولعا قويىلدى. وسىنىڭ ارقاسىندا قالامىزدا 3 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى. ال جالپى قالا بويىنشا 2013 جىلى 18 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى اشىلسا, ونىڭ 12 مىڭى شاعىن جانە ورتا بيزنەس سالاسىنا تيەسىلى. اتقارىلعان وسى اۋقىمدى جۇمىستاردىڭ ارقاسىندا بيىلعى جىلى قالا قازىناسىنا تۇسكەن سالىق ءتۇسىمىنىڭ كولەمى 600 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى.

وسى ورايدا ەرەكشە اتاپ وتەتىن ماسەلە, استانانى بىرتە-بىرتە ءوزىن-ءوزى تولىق قامتاماسىز ەتەتىن قالا دارە­جەسىنە جەتكىزۋ جونىندەگى مەملەكەت باس­شىسىنىڭ تاپسىرماسى تولىق ورىن­دالدى. بۇگىنگى كۇنى استانا ءوزىن-ءوزى قامتاماسىز ەتۋگە تولىق قابىلەتى بار قالا بولىپ سانالادى. قالانىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرىنىڭ ينديكاتورى قالا ەكونوميكاسىنىڭ قۇرىلىمىندا ەرەكشە وزگەرىستەر ورىن العانىن كور­سەتەدى. بىرىنشىدەن, سوڭعى بىرنەشە جىل بويى جالپى ءتۇسىم قۇرىلىمىندا قا­لانىڭ جەكە تابىسى 2008 جىلعى 25 پايىزدان 2013 جىلى 44 پايىزعا دەيىن ءوستى. وسى ورايدا قالاعا بولىنەتىن ترانس­فەرتتەر مەن نەسيەلەر بىرتە-بىرتە تيىسىنشە 70 جانە 56 پايىزعا ءتو­مەن­دەگەن. ەكىنشىدەن, ۇستىمىزدەگى جى­لى ەلوردانىڭ جالپى وڭىرلىك ءونىم كولەمى 2,7 ترلن. تەڭگەنى قۇراپ, 2008 جىلعى كورسەتكىشتەن ەكى ەسەدەن استام ءوسىپ وتىر. ۇشىنشىدەن, مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە تۇسەتىن تولەمدەر 2008 جىلعى 269 ملرد. تەڭگەدەن 2013 جىلى 600 ملرد. تەڭگەگە دەيىن نەمەسە ەكى ەسەدەن استام ارتتى. ونىڭ بەرگى جاعىندا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتىڭ شىعىندارى ءۇشىن بارلىق تۇسىمدەردىڭ بەستەن ءبىر بولىگى عانا قالدىرىلادى. تورتىنشىدەن, بۇل – ينۆەستيتسيا. ەلوردا العاش سالىنا باستاعان كۇننەن ونىڭ ەكونوميكاسىنا 4,8 ترلن. تەڭگە قارجى سالىنعان. ونىڭ 2 ترلن. تەڭگەگە جۋىعى نەمەسە 40 پايىزى مەملەكەتتىك قارجى. ەگەر 1998 جىلى بۇل قارجىداعى بيۋدجەت ۇلەسى 62 پايىز بولسا, 2013 جىلى بۇل كورسەتكىش 34 پايىزعا دەيىن تومەندەدى. كەرىسىنشە, قالا ەكونوميكاسىنا قۇيىلعان جەكەمەنشىك ينۆەستيتسيا كولەمى 1998 جىلعى 38 پايىزدان بۇگىنگى 66 پايىزعا دەيىن ارتتى. ءوز كەزەگىندە بۇل ونەركاسىپ ءوندىرىسى كولەمىنىڭ 2008 جىلعى 110 ملرد. تەڭگەدەن 2013 جىلعى 230 ملرد. تەڭگەگە دەيىن ءوسۋىن قامتاماسىز ەتتى. سونىمەن بىرگە, شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرى وندىرەتىن ءونىم كولەمى ەكى ەسە ارتىپ, اعىمداعى جىلى 1 ترلن. 100 ملرد. تەڭگەنى قۇراپ وتىر. قازىرگى كۇنى استانا ءوزىنىڭ قالىپتى تىرشىلىگىن تولىق قامتاماسىز ەتە الادى. ونىڭ ۇستىنە 2015 جىلدان باستاپ, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە 7,5 ملرد. تەڭگە, 2016 جىلى 17,3 ملرد. تەڭگە اۋداراتىن بولادى. بۇل – ۇلكەن جەتىستىك, تاماشا كورسەتكىش.

ەلوردانىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ ماسەلەسى تۇراقتى دا, جۇيە­لى تۇردە جۇرگىزىلىپ كەلەدى. ەنەر­گە­­تي­كالىق سالادا بۇل بىرقاتار ءىرى ين­ۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ ءىس جۇزىنە اسىرىلۋىمەن ايشىقتالادى. Cوڭعى جىلدارى ءبىز №1 جەو جانە №2 جەو-نى ەلەۋلى تۇردە جاڭعىرتتىق. سونىمەن بىرگە, №3 جەو-نىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە. وتكەن جىلى №2 جەو-نىڭ ءتورت بۋ قازانىن ىسكە قوسۋ ارقىلى ءبىز جىلۋ ەنەرگياسىن ارتىق ءوندىرۋ دارەجەسىنە قول جەتكىزدىك. قالامىزدىڭ جىلۋ جۇيەلەرىن جاڭعىرتۋ ماقساتىندا اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلدى. الداعى ۋاقىتتا مىڭجىلدىق اللەياسىن, جاڭا تەمىرجول ۆوكزالىن جانە قالامىزدىڭ وڭتۇستىك-شىعىس بولىگىن سەنىمدى جىلۋ جۇيەسىمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 4-ءشى جىلۋ ماگيسترالىنىڭ قۇرىلىسى باستالادى. 2015 – 2017 جىلدار ارالىعىندا ەكسپو قالاشىعىن ساپالى دا تۇراقتى جىلۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا 5-ءشى جىلۋ ماگيسترالىنىڭ قۇرىلىسى سالىنادى. ەلەكتر ەنەرگياسىن تاراتۋ جەلىلەرىن جاڭعىرتۋ ماقساتىندا دا ءىرى جوبالار جۇزەگە اسىرىلدى.

ەلوردادا قۇرىلىس قارقىنى جوعارى. جىل سايىن ءبىز 1 ملن. شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي الاڭىن پايدالانۋعا بەرەمىز. 2013 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 1 ملن. 200 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي ىسكە قوسىلادى. مىنە, وسى كورسەتكىشتەردى استانا قالاسىنىڭ قالىپتاسۋ جىلدارىنا شاعاتىن بولساق, وسى كەزەڭدە ەلوردامىزدا 12 ملن. شارشى مەتر تۇر­عىن ءۇي پايدالانۋعا بە­­رىل­گەن ەكەن. جالپى العاندا, بار­لىق مەم­لەكەتتىك باعدارلامالار مەن جە­كەمەنشىك قۇرىلىس سالۋ باع­دار­لامالارى شەڭبەرىندە 18 مىڭ وتباسى نە­مەسە 60 مىڭ ادام جاڭا ءپا­تەرمەن قام­تاماسىز ەتىلدى.

ءسويتىپ, سوڭعى 15 جىل ىشىندە اس­تانا تۇرعىندارىنىڭ تۇرعىن ۇيمەن قام­تاماسىز ەتىلۋى 1 ادامعا شاققاندا 15 شارشى مەتردەن 25 شارشى مەترگە دەيىن ءوستى. استانا قالاسىن ابات­تان­دىرۋ اياسىندا قالامىزداعى ءوت­كەن عاسىردىڭ ورتاسىندا سالىنىپ, توزىعى جەتكەن اپاتتى تۇرعىن ءۇي­لەر­دى جاڭعىرتۋدىڭ ماڭىزى زور. وسى­عان بايلانىستى ەلىمىزدە العاش رەت ەلوردادا 2017 جىلعا دەيىن 228 كوپ­پاتەرلى اپاتتى تۇرعىن ۇيلەردى بۇزىپ, تۇرعىنداردى جايلى دا جاڭا پاتەرلەرمەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندە قاناتقاقتى باعدارلاما قابىلداندى. قالامىزداعى اپاتتى تۇرعىن ۇيلەردىڭ جالپى كولەمى 150 مىڭ شارشى مەتردەن اسادى. ياعني, وسى باعدارلاما اياسىندا 3519 وتباسىن اپاتتى ۇيلەردەن جاڭا پاتەرلەرگە كوشىرۋ كەرەك. بۇل يگى شارا ءىس جۇزىنە اسىرىلا باستادى. قالامىزدا وسى ماقسات ءۇشىن سالىنعان 189 پاتەرلى 2 تۇرعىن ءۇي كەشەنىنە قا­لاداعى 11 اپاتتى كوپقاباتتى ۇيلەردىڭ تۇرعىندارى كوشىرىلەتىن بولادى.

مەملەكەت باسشىسى بەكىتكەن قا­لانىڭ باس جوسپارىنا بايلانىستى الداعى ۋاقىتتا ەلوردانى دامىتۋ باسىمدىق بەرىلگەن 5 باعىت بويىنشا جۇزەگە اسىرىلادى. ءبىرىنشى – بۇل «قازاق ەلى» الاڭى اۋدانىنداعى تاۋەلسىزدىك سارايىنىڭ سىرتىنداعى «مىڭجىلدىق» اللەياسى مۇندا يگە­رىلەتىن اۋماقتىڭ كولەمى 335 گەكتاردى قۇرايدى. 2020 جىلعا دەيىن مۇندا 25 تۇرعىن ءۇي كەشەنى سالىنباق. ەكىنشى – «ماڭگىلىك ەل» اركاسى اۋماعىنداعى ورىنبور كوشەسىنىڭ بويى. بولاشاقتا بۇل جەردە ەلوردامىزدىڭ ەڭ ساۋلەتتى شاعىن اۋدانى بوي كوتەرەتىن بولادى. بۇل جەردە قۇرىلىس الاڭىنا بولىنگەن 182 گەكتار اۋماقتا 42 قۇرىلىس ۇيىمى جۇمىس ىستەمەك. ولار 2017 جىلعا دەيىن 28 تۇرعىن ءۇي كەشەنىن پايدالانۋعا بەرەدى. ءۇشىنشى – تۇران داڭعىلىنىڭ بويى. وزدەرىڭىزگە بەلگىلى, بۇل – قالامىزدىڭ ەڭ باستى ماگيسترالىنىڭ ءبىرى. وسى اۋماقتا بولىنگەن 145 گەكتار قۇرىلىس الاڭىندا 24 قۇرىلىس ۇيىمى 2016 جىلعا دەيىن 8 تۇرعىن ءۇي كەشەنىن پايدالانۋعا بەرمەك. ەڭ ماڭىزدى باعىت – «جاسىل كۆارتال» اۋماعى بولماق. مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسى بويىنشا بۇل قۇرىلىس اۋماعىندا «جاسىل ەكونوميكانىڭ» بارلىق تەتىكتەرى پايدالانىلاتىن بولادى. اتالمىش كۆارتال «حان شاتىر» ساۋدا ورتالىعى اۋماعىنداعى 146 مىڭ شارشى مەتر اۋماقتا بوي كوتەرەدى. ونىڭ 100 مىڭ شارشى مەترى تۇرعىن ءۇي كەشەندەرى بولسا, 45 مىڭ شارشى مەترى ساۋدا-وفيستىك ورتالىقتار بولماق.

ەلوردادا سوڭعى جىلدارى قار­قىن­دى جۇرگىزىلگەن جوبالاردىڭ ءبىرى كولىك ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋ بولىپ تابىلادى. سوڭعى جىل ىشىندە 330 شاقىرىم جول سالىندى جانە كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلدى. شاعىن كولىك دوعاسىنىڭ قۇرىلىسى شەڭبەرىندە 20,5 شاقىرىم جول, 4 كولىك ايرىعى, 3 جول بولىگى جانە 2 كوپىر سالىندى. تەك 2013 جىلى قورعالجىن تاس جولىنان باستالىپ, سەيفۋللين كوشەسىنە دەيىن سوزىلاتىن بەيسەكوۆا كوشەسىنىڭ بويىنداعى جاڭا كوپىر ارقىلى وتەتىن جول اشىلدى. ءسويتىپ, سارىارقا جانە تۇران داڭعىلدارى بويىنداعى كولىك كەپتەلەگى جويىلدى. قالامىزدا قوعامدىق كولىك قاتىناسىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا برت (ارنايى بولىنگەن جولاق ارقىلى جۇرەتىن جۇردەك اۆتوبۋستار قاتىناسى) جوباسى جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى. قابىلدانعان شەشىم بويىنشا 2016 جىلى برت جوباسىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى پايدالانۋعا بەرىلمەك. بۇل جوبا جۇزەگە اسىرىلعان كەزدە جالپى ۇزىندىعى 63 شاقىرىم كوشەلەر بويىندا قوعامدىق كولىك قاتىناسى جاقساراتىن بولادى.

سوڭعى 4 جىل ىشىندە قالادا ءتۇرلى دەڭگەيدەگى 80 بالاباقشا پايدالانۋعا بەرىلدى. 2014 جىلى 17 مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى بالالار مەكەمەسى ىسكە قوسىلماق. ۇستىمىزدەگى جىلى بۇگىنگى زامان تالاپتارىنا ساي 8 بالاباقشا پايدالانۋعا بەرىلىپ, قالادا وتە كۇردەلى بولىپ تۇرعان بالالار باقشاسىنا دەگەن كەزەك ماسەلەسىن از دا بولسا جەڭىلدەتتى. جالپى العاندا, 2020 جىلعا دەيىن ەلوردادا تاعى دا 100 مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى بالالار مەكەمەسى پايدالانۋعا بەرىلەدى. ەلوردادا وتكىر بولىپ تۇرعان وقۋشى ورىندارىنىڭ تاپشىلىعىن قىسقارتۋ ماقساتىندا دا كەشەندى شارالار اتقارىلۋدا. تەك ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ وزىندە عانا 4 جاڭا مەكتەپ عيماراتى ەسىگىن ايقارا اشتى. 2014 جىلى تاعى دا 10 ورتا مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلمەك. وسى جىلى تاعى دا 5 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى باستالادى.

دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا ءبىر­نەشە زاماناۋي مەديتسينالىق مەكە­مەلەر بوي كوتەردى. بۇل رەتتە ءبىز ەمحا­نالارداعى كەزەك ماسەلەسىن ازايتۋ جولىندا تاباندى جۇمىستار جۇرگىزىپ كەلەمىز. وتكەن جىلى قالادا ءىرى ەمحانا پايدالانۋعا بەرىلسە, بيىلعى جىلى اۋىسىمدا 500 ادام قابىلداۋعا ارنالعان امبۋلاتوريالىق ەمحانا كەشەنى اشىلدى. 2014 جىلى قالامىزدا ناق وسىنداي تاعى ءبىر امبۋلاتوريالىق ەمحانا كەشەنى, سونىمەن بىرگە, يلينكا كەن­تىندە جاڭا ەمحانا اشىلادى. مىنە, وسى مەديتسينالىق نىساندار پايدالانۋعا بەرىلگەن كەزدە ءبىز قالامىزداعى ەمحانا تاپشىلىعىنان تولىق قۇتىلاتىن بو­لامىز.

ءيا, ەلوردادا اتقارىلىپ جاتقان جۇ­مىس اۋقىمى زور. ەلباسىنىڭ ءاربىر باس­تاماسى باياندى جالعاسىن تاپسا, ءاربىر تاپسىرماسى تياناقتى شەشىمىن تابۋدا. ول دا بولسا استانانىڭ مول مۇمكىندىگى مەن ەلباسىنىڭ ەرەكشە قامقورلىعىنىڭ ارقاسى. ەلوردا – ەركىندىك اڭساعان ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ تۇعىرى. سوندىقتان دا استانا مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ جانە ءاربىر قا­زاق­ستاندىقتىڭ جۇرەگىنەن لايىقتى ورىن العان. ەندەشە, ەلوردانى ودان ءارى كور­كەيتۋ ءۇشىن وسى كوپشىلىك ۇدەسىنەن شىعۋ جولىندا قولدان كەلگەننىڭ ءبارى جاسالاتىن بولادى.

 

 

دەرەك پەن دايەك

● 1998 جىلى استانا قالاسىنىڭ جالپى وڭىرلىك ءونىم ءوندىرۋ كولەمى 60533,1 ميلليون تەڭگەنى قۇراسا, 2013 جىلى بۇل كورسەتكىش 2,7 تريلليون تەڭگەگە جەتتى. 15 جىل ىشىندە ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ كولەمى 16,5 ميلليارد تەڭگەدەن 230 ميلليارد تەڭگەگە دەيىن ءوستى.

● جان باسىنا شاققانداعى ءىجو كولەمى 1998 جىلى 186,8 ميلليارد تەڭگەدەن 2012 جىلى 3573,0 تەڭگەگە ءوستى.

● استانالىقتاردىڭ ورتاشا جالاقىسى 2013 جىلى 165 مىڭ تەڭگە بولدى. بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا, 15 پايىز ارتىق.

● ءۇيد باعدارلاماسى بويىنشا استانادا جالپى قۇنى 87 ميلليارد تەڭگە بولاتىن 19 ينۆەستيتسيالىق جوبا ءىس جۇزىنە اسىرىلۋدا. وسى جوبالاردىڭ ناتيجەسىندە 3 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى. ال جالپى قالا بويىنشا 2013 جىلى 18 مىڭعا جۋىق جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى.

● 2013 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلوردادا 1 ميلليون 200 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى پايدالانۋعا بەرىلدى. 15 جىل ىشىندە قالادا 12 ميلليون شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلىپ, 18 مىڭ وتباسى نەمەسە 60 مىڭ ادام جاڭا پاتەرگە قونىس اۋداردى.

● استانا قالاسىندا 1998 جىلى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ كولەمى ءبىر ادامعا شاققاندا 15 شارشى مەتردى قۇراسا, 2013 جىلى بۇل كورسەتكىش 25 شارشى مەتردى قۇرادى. سالىستىرمالى تۇردە ايتا كەتەتىن بولساق, بۇل كورسەتكىش مادريدتە ءبىر ادامعا شاققاندا 24 شارشى مەتردى, سانكت-پەتەربۋرگتە 24,5, ال پاريج بەن لوندوندا 32 شارشى مەتردى قۇرايدى.

● استانا تۇرعىندارىنىڭ تابيعي ءوسىمى 15 جىل ىشىندە 12 ەسەدەن استام ارتتى. قازىر ەلوردادا بالا تۋ دەڭگەيى جاعىنان ەلىمىزدە الدىڭعى ورىنعا شىقتى. ماسەلەن, 2009 جىلى قالادا 12 710 ءسابي ومىرگە كەلسە, 2011 جىلى 19 175 نارەستە دۇنيەگە كەلدى, ال 2013 جىلدىڭ 11 ايىندا ەلوردادا 20 698 ءسابي دۇنيەگە كەلدى.

● 15 جىل ىشىندە قالاداعى مەكتەپ سانى 47 بىرلىككە ارتتى. تەك ۇستىمىزدەگى جىلى عانا قالادا 4 جاڭا ورتا مەكتەپ عيماراتى ەسىگىن ايقارا اشتى. 2014 جىلى ەلوردادا تاعى دا 10 جاڭا مەكتەپ عيماراتى بوي كوتەرمەك.

● ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان «بالاپان» باعدارلاماسى اياسىندا سوڭعى ءتورت جىلدا قالادا 80 جاڭا بالاباقشا اشىلدى. تەك 2013 جىلى عانا 8 جاڭا بالاباقشا بۇلدىرشىندەردى قابىلداي باستادى. 2020 جىلعا دەيىن ەلوردامىزدا تاعى دا جاڭا 100 بالاباقشا بوي كوتەرەدى.

● سوڭعى ءۇش جىل ىشىندە قالامىزدا 330 شاقىرىم جول كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلدى. 100 شاقىرىم جاڭا جول سالىندى. قالا كوشەلەرىندە 50 جاڭا ايالداما اشىلىپ, 150 جاڭا اۆتوبۋس ساتىپ الىندى.

● استانا رەسپۋبليكامىزدىڭ باستى مادە­ني ورتالىعى بولىپ تابىلادى. قازىر قالا تۇر­عىن­دارىنا 508 سپورتتىق عيمارات, ونىڭ ىشىندە 3 سپورت سارايى, 4 ستاديون, 12 سپورتتىق كەشەنى, 19 ءجۇزۋ باسسەينى, 176 سپورتتىق زال, 22 تەننيس كورتى, 16 حوككەي الاڭى جانە باسقا سپورت مەكەمەلەرى قىز­مەت كورسەتەدى.

● استانادا 47 تاريحي جانە مادەني ەسكەرتكىش, ونىڭ ىشىندە 35 قالا قۇرىلىسى جانە ساۋلەت ونەرىنىڭ, 12 ارحەولوگيالىق ەسكەرتكىشتەر بار.

● ەلوردادا 6 تەاتر, 27 كىتاپحانا, 8 مۋزەي, 1 تسيرك, 6 كينوتەاتر, 3 بالالار مۋزىكالىق مەكتەبى, 2 ونەر جانە كوركەمدىك مەكتەپ جۇمىس ىستەيدى.  

 

تۇرعىندارعا ءتيىمدى قاناتقاقتى جوبا

استانانى اباتتاندىرۋ ماسەلەسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇنەمى نازارىندا تۇراتىن وزەكتى ماسەلە ەكەندىگى بەلگىلى. ەلىمىزدىڭ باس قالاسى جىلدان-جىلعا كوركەيىپ, ەركە ەسىلدىڭ قوس جاعالاۋىنداعى كورىكتى كوشەلەر كۇننەن-كۇنگە گۇلدەنىپ كەلە جاتقاندىعىنا كۋامىز. وسى رەتتە قالامىزدا وتكەن عاسىردىڭ ورتاسىندا سالىنىپ, بۇگىندە ەسكىرگەن كوپپاتەرلى ۇيلەردىڭ ەلوردانى اباتتاندىرۋدا كولەڭكە ءتۇسىرىپ كەلە جاتقانى جاسىرىن ەمەس. وسىعان بايلانىس­تى ەلباسىنىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن وتكەن جىلى قابىلدانعان «قولجەتىمدى تۇرعىن ءۇي-2020» باعدارلاماسىندا استانا قالاسىنداعى توزىعى جەتكەن اپاتتى تۇرعىن ۇيلەردى بۇزۋ جونىندەگى قاناتقاقتى جوبانى ءىس جۇزىنە اسىرۋ تۋرالى ارنايى ءبولىم قاراستىرىلعان.

«قولجەتىمدى تۇرعىن ءۇي-2020» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە جۇزەگە اسىراتىن بۇل قاناتقاقتى جوبانى بەلگىلەۋ كەزىندە انكارا قالاسىنىڭ ەسكى ۇيلەردى بۇزىپ, ولاردىڭ ورنىنا جاڭا الەۋمەتتىك تۇرعىن ۇيلەر سالۋ تاجىريبەسى نەگىزگە الىنعان. استانا قالاسىنىڭ اپاتتى تۇرعىن ءۇي قورىن بۇزۋ ماقساتىنداعى قاناتقاقتى جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن استانا قالاسى اكىمدىگىنىڭ ارنايى قاۋلىسىمەن وسى كەلەلى مىندەتتى ءىس جۇزىنە اسىراتىن وكىلەتتى ۇيىم – «ەلوردا دامۋ» جشس قۇرىلدى. قالا اۋماعىن جاڭعىرتۋ, اپاتتى تۇرعىن ۇيلەردى بۇزىپ, مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قورى قۇرىلىسىن دامىتۋ جاڭادان قۇرىلعان «ەلوردا دامۋ» جشس-ءنىڭ باستى مىندەتى بولىپ سانالادى.

وتكەن جىلدان بەرى استانا قالاسىنىڭ الىپ قۇرىلىس الاڭدارىندا ءوزىنىڭ قولتاڭباسىن قالدىرا باستاعان «ەلوردا دامۋ» جشس-ءنىڭ 100 پايىز جارعىلىق قورى جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگانىنا تيەسىلى. قازىرگى تاڭدا سەرىكتەستىك نەسيە قارجى ەسەبىنەن 3 تۇرعىن ءۇي كەشەنىن پايدالانۋعا بەرىپ, 4 تۇرعىن ءۇي كەشەنىن سالۋدا. ەلوردانىڭ اۋداندىق اكىمدىكتەرى وزدەرىنە قاراستى تۇرعىن ءۇي قورىن جان-جاقتى ساراپتاۋدان وتكىزدى. وسى تەكسەرىس بارىسىندا قۇرىلىس قۇرىلعىلارى مەن ينجەنەرلىك جۇيەلەرىنىڭ ابدەن توزىعى جەتكەن 228 كوپقاباتتى تۇرعىن ءۇي انىقتالدى. بۇل تۇرعىن ۇيلەردىڭ باسىم كوپشىلىگى وتكەن عاسىردىڭ 1940-1970 جىلدارى سالىنعان. جالپى اۋداندار بويىنشا جۇرگىزىلگەن وسىنداي جان-جاقتى تەكسەرۋ جۇمىستارىنىڭ بارىسىندا استانا قالاسىندا جالپى كولەمى 588 مىڭ شارشى مەتردى قۇرايتىن 2978 تۇرعىن ءۇي تولىق جوندەۋدى نەمەسە تۇبەگەيلى بۇزۋدى قاجەت ەتەتىن ەسكى تۇرعىن ءۇي قورىنا جاتقىزىلعان. ونىڭ ىشىندە 66-سى 5 قاباتتى, 13-ءى 4 قاباتتى, 19-ى 3 قاباتتى, 174-ءى 2 قاباتتى تۇرعىن ۇيلەر بولسا, 127-ءسى 1 قاباتتى باراكتار, ال 2579 جەكە تۇرعان جەكەمەنشىك ۇيلەر بولىپ تابىلادى.

قالانى اباتتاندىرۋ ماقساتىندا الدا تۇرعان بۇل كەلەلى جۇمىستى ءىس جۇزىنە اسىرۋ ءۇشىن «ەلوردا دامۋ» جشس 2013 جانە 2017 جىلدار ارالىعىندا سالىناتىن جالپى تۇرعىن ءۇي كولەمىنىڭ 30 پايىزىن وسى اپاتتى تۇرعىن ۇيلەردەن كوشىرىلگەن تۇرعىنداردى قونىستاندىرۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قورىنا تەگىن بەرەتىن بولادى, ال قالعان تۇرعىن ءۇي قورىنىڭ 70 پايىزىن اتالمىش قاناتقاقتى جوبانى قايتا ينۆەستيتسيالاۋ ءۇشىن جىلجىمايتىن م ۇلىك رىنوگىندا ەركىن ساتاتىن بولادى.

بۇل قاناتقاقتى جوبانى جۇزەگە اسىرۋ شەڭبەرىندە بىرىنشىدەن, استانا قالاسىندا 2017 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن جالپى كولەمى 150,0 مىڭ شارشى مەتر بولاتىن 228 اپاتتى تۇرعىن ۇيلەردى بۇزىپ, 3519 وتباسىن جاڭا پاتەرلەرمەن قامتاماسىز ەتۋ مىندەتى بەلگىلەنگەن. ەكىنشىدەن, كوممەرتسيالىق تۇرعىن ءۇي قورىن ساتۋدان تۇسكەن قارجى ارقىلى جوبانى قايتا ينۆەستيتسيالاۋ ناتيجەسىندە اپاتتى ۇيلەردى بۇزۋ جانە اپاتتى جەكەمەنشىك ۇيلەرى بار تۇرعىنداردى كوشىرۋ ءۇشىن جۇمسالاتىن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ بيۋدجەتىنە تۇسەتىن سالماقتى جەڭىلدەتۋ كوزدەلىنگەن. ۇشىنشىدەن, ەلوردانىڭ جوعارى دارەجەسىنە سايكەس ەسكى كۆارتالداردى جاڭعىرتۋ ارقىلى قالانىڭ جاڭا ارحيتەكتۋرالىق كەلبەتىن جاساۋ بولىپ تابىلادى. ەگەر, استانا قالاسىندا وسى قاناتقاقتى جوبا ويداعىداي جۇزەگە اسىرىلاتىن بولسا, وندا ول ەلىمىزدىڭ باسقا وڭىرلەرىندە كەڭىنەن قولدانىلاتىن بولادى.

اعىمداعى جىلى وسى ماقسات اياسىندا قالامىزدا جالپى كولەمى 16,7 مىڭ شارشى مەتردى قۇرايتىن نەمەسە 314 پاتەردەن تۇراتىن 3 تۇرعىن ءۇي كەشەنى پايدالانۋعا بەرىلدى. جىلدىڭ اياعىنا دەيىن تاعى 7 مىڭ شارشى مەتردى قۇرايتىن نەمەسە 125 پاتەردەن تۇراتىن 1 تۇرعىن ءۇي كەشەنى پايدالانۋعا بەرىلمەك. وسى 4 تۇرعىن ءۇي كەشەنىنىڭ 2-ءۋى, ياعني جالپى كولەمى 9,6 مىڭ شارشى مەتر نەمەسە 189 پاتەردەن تۇراتىن تىلەنديەۆ داڭعىلىنداعى تۇرعىن ءۇي كەشەنى جانە سارايشىق كوشەسىندەگى تۇرعىن ءۇي كەشەنى بۇزىلاتىن 11 اپاتتى ۇيلەردىڭ تۇرعىندارىن قونىستاندىرۋعا بەرىلەدى. ال جانىبەك تارحان-جۇبانوۆ كوشەلەرىنىڭ قيىلىسىنداعى جانە ساۋران كوشەسىندەگى جالپى كولەمى 13,7 مىڭ شارشى مەتر بولاتىن 2 تۇرعىن ءۇي كەشەنىندەگى 260 پاتەر جوبانى قايتا ينۆەستيتسيالاۋ ءۇشىن جىلجىمايتىن م ۇلىك رىنوگىندا ەركىن ساتىلاتىن بولادى.

ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ قاراشا ايىنان باستاپ وسى قاناتقاقتى جوبا بويىنشا قالامىزداعى 1946-1960 جىلدار ارالىعىندا سالىنعان 2 قاباتتى 5 اپاتتى تۇرعىن ءۇي بۇزىلىپ, تۇرعىندارى جاڭا دا جايلى پاتەرلەرگە كوشىرىلدى, ال قالعان 6 اپاتتى تۇرعىن ءۇي تۇرعىندار كوشىرىلگەننەن كەيىن بۇزىلادى. تاريح تابالدىرىعىن اتتاعالى تۇرعان 2014 جىلى باعدارلاما اياسىندا جالپى كولەمى 79 مىڭ شارشى مەتر بولاتىن تاعى دا 3 تۇرعىن ءۇي كەشەنى پايدالانۋعا بەرىلمەك. بۇل تۇرعىن ءۇي قورى كولەمىنىڭ 24 مىڭ شارشى مەترى اپاتتى تۇرعىن ۇيلەردىڭ تۇرعىندارى ءۇشىن مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قورىنا بەرىلەتىن بولادى.

«ەلوردا دامۋ» جشس-ءنىڭ الدىندا تۇرعان مىندەتتەر اۋقىمى زور. 2017 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن قالامىزداعى اپاتتى دەپ تابىلعان 228 ءۇيدىڭ تۇرعىندارىن جايلى دا جاڭا پاتەرلەرمەن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك. ول ءۇشىن سەرىكتەستىك جالپى كولەمى 616 مىڭ شارشى مەتر بولاتىن تۇرعىن ءۇي كەشەنىن سالىپ, ونىڭ 187 مىڭ شارشى مەترىن نەمەسە 3519 پاتەرىن اپاتتى جاعدايداعى تۇرعىن ۇيلەردىڭ تۇرعىندارىنا تاپسىرۋى ءۇشىن مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قورىنا بەرۋى قاجەت. ەلوردانىڭ ودان ءارى گۇلدەنۋى جولىندا بۇل كەلەلى مىندەتتى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن «ەلوردا دامۋ» جشس-ءنىڭ ۇيىمشىل ۇجىمى قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاسايدى.

گۇلنار ىبرايىمباەۆا,

«ەلوردا دامۋ» جشس-ءنىڭ

باس ديرەكتورى.

شاعىن كاسىپكەرلىك جەتىستىكتەرى

شاعىن جانە ورتا بيزنەس استانا قالاسىنىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا, الەۋمەتتىك پروبلەمالاردى شەشۋگە, جۇمىسسىزدىقتى ازايتۋعا بارىنشا ىقپال ەتەدى. بۇگىندە ەلوردادا 105 187 شاعىن جانە ورتا بيزنەس (شوب) سۋبەكتىلەرى تىركەلگەن. ونىڭ ىشىندە 35 276 زاڭدى تۇلعا بولسا, 69 911 جەكە كاسىپكەر رەتىندە تىركەلگەن.

2013 جىلعى 1 قاراشاعا دەيىنگى جاعداي بويىنشا, شوب سۋبەكتىلەرىنە 81,8 ميلليارد تەڭگە نەسيە بەرىلگەن. 2013 جىلعى 1 جەلتوقسانداعى جاعداي بويىنشا, شوب سالاسىندا ەڭبەك ەتەتىن استانالىقتار سانى 179,6 مىڭ ادامدى قۇراپ وتىر. بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا 9 پايىزعا كوپ. استانا قالاسىنىڭ جالپى ەكونوميكالىق جاعىنان بەلسەندى تۇرعىندارىنىڭ 41,3 پايىزى شاعىن جانە ورتا بيزنەس سالاسىنا تارتىلعان.

شوب سالاسىنداعى بەلسەندى سۋبەكتىلەر سانى 47,4 مىڭ بىرلىكتى قۇراپ وتىر. 2013 جىلدىڭ 11 ايى ىشىندە ناق وسى سۋبەكتىلەر 1 087 743 ميلليون تەڭگەنىڭ ونىمدەرىن شىعاردى جانە قىزمەتتەرىن كورسەتتى. شوب سالاسىن, ونىڭ ىشىندە ايەلدەر اراسىنداعى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىنىڭ ىقپالى زور. «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى باستالعاننان بەرگى ۋاقىت ىشىندە استانا قالاسىنىڭ ۇدەمەلى يندۋستريالىق دامۋى جونىندەگى ۇيلەستىرۋ كەڭەسى جالپى قۇنى 51 808,8 ميلليون تەڭگەنىڭ 267 جوباسىن ماقۇلدادى. ونىڭ ىشىندە 2013 جىلدىڭ 11 ايىندا 102 جوبا ماقۇلداندى. وسى باعدارلامالاردىڭ ىشىندە قايتا وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ جوبالارى 33 پايىزدى, كولىك سالاسىنىڭ جوبالارى 33 پايىزدى, قوناقۇي بيزنەسى سالاسى 11 پايىزدى ءبىلىم سالاسىنداعى جوبالار 7 پايىزدى, دەنساۋلىق سالاسىنداعى جوبالار 8 پايىزدى جانە باسقا دا جوبالار 8 پايىزدى قۇراپ وتىر.

كولىك قىزمەتى سالاسىندا جالپى قۇنى 5,5 ميلليارد تەڭگە بولاتىن 89 جوباعا قولداۋ كورسەتىلۋدە. 11 اۆتوبۋس پاركى 2,9 ميلليارد نەسيە الىپ, 200 جاڭا اۆتوبۋس ساتىپ الدى. شاعىن كاسىپكەرلىكتىڭ 67 سۋبەكتىسى جۇك تاسىمالداۋ قىزمەتىمەن اينالىسۋ ءۇشىن 1,6 ميلليارد تەڭگە نەسيە الىپ, جۇك كولىكتەرىن ساتىپ الدى. تاكسي قىزمەتى سالاسىندا 11 جوباعا قولداۋ كورسەتىلدى. 1,0 ميلليارد تەڭگە نەسيە بەرىلىپ, 400 تاكسي ساتىپ الىندى.

قوناقۇي بيزنەسى سالاسىندا 30 جوبا, دەنساۋلىق سالاسىندا 22 جوبا, ءبىلىم سالاسىندا 18 جوبا جانە باسقا 23 جوبا ماقۇلداندى. 30 ميلليون تەڭگە كولەمىندەگى مەملەكەتتىك گرانتتاردى الۋ ءۇشىن 10 جوبا ماقۇلداندى. «جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىنا قاتىسۋشىلار 5 مىڭنان استام جۇمىس ورنىن ساقتاپ, جاڭادان 3 مىڭ جۇمىس ورنىن اشتى.

«ەگەمەن-اقپارات».

___________________________________________

ايقارما بەتتىڭ ماتەريالدارىن دايىنداعان

«ەگەمەن قازاقستاننىڭ» شولۋشىسى

جىلقىباي جاعىپار ۇلى.

سۋرەتتەردى تۇسىرگەن ەرلان وماروۆ.