«قازمۇنايگاز – وڭدەۋ جانە ماركەتينگ» اق باس كومپانياسى مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىندا يننوۆاتسيالار ەنگىزۋگە بايلانىستى ايتارلىقتاي جۇمىستار اتقارۋدا. بۇگىندە ونىڭ ەنشىلەس كاسىپورنى – اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىندا ەكولوگيالىق تالاپتارعا سايكەس ءونىم شىعارۋدى, مۇنايدى تەرەڭدەتىپ وڭدەۋدى جانە ءوندىرىس تيىمدىلىگىن ارتتىرۋدى, شىعىندى وڭتايلاندىرۋ مەن ەنەرگيا ۇنەمدەۋدى, قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدى كوزدەيتىن تەحنولوگيالىق يننوۆاتسيالار ەنگىزىلۋدە.
«قازمۇنايگاز – وڭدەۋ جانە ماركەتينگ» اق باس كومپانياسى مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىندا يننوۆاتسيالار ەنگىزۋگە بايلانىستى ايتارلىقتاي جۇمىستار اتقارۋدا. بۇگىندە ونىڭ ەنشىلەس كاسىپورنى – اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىندا ەكولوگيالىق تالاپتارعا سايكەس ءونىم شىعارۋدى, مۇنايدى تەرەڭدەتىپ وڭدەۋدى جانە ءوندىرىس تيىمدىلىگىن ارتتىرۋدى, شىعىندى وڭتايلاندىرۋ مەن ەنەرگيا ۇنەمدەۋدى, قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدى كوزدەيتىن تەحنولوگيالىق يننوۆاتسيالار ەنگىزىلۋدە.
بەنزيندى قوسىلىستاردان بەنزولدى اجىراتىپ الۋ جانە پاراكسيلول الۋ ءۇشىن اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىندا قازىرگى زامانعا ساي تەحنيكالىق بازا قالىپتاستىرۋ ماقساتىنداعى حوش ءيىستى كومىرسۋتەكتەر شىعارۋ كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالۋدا. زاۋىتتى قايتا جاڭعىرتۋ بارىسىندا قورشاعان ورتاعا اسەردى مەيلىنشە ازايتۋ باعىتىنداعى ەڭ سوڭعى وزىق ينجەنەرلىك شەشىمدەر قاراستىرىلدى. مۇندا مۇنايدى ساقتاۋ جانە تاسىمالداۋ ءۇشىن گەرمەتيكالىق جابدىقتار قولدانۋمەن قاتار, اۋا اتموسفەراسىنا ەميسسيا كەزىندە زياندى قوسىندىلاردان جوعارى دەڭگەيدە تازارتۋدى كوزدەيتىن ارنايى تەحنولوگيالىق تۇيىندەر مەن قوندىرعىلار ۇسىنىلادى. جوبا جۇزەگە اسىرىلعاننان سوڭ جىلىنا تازالىق كەپىلدىگى 99,9 پايىز بولاتىن 133 مىڭ توننا بەنزول جانە 496 مىڭ توننا پاراكسيلول وندىرىلەتىن بولادى. ايتا كەتەرلىگى, ASTM ستاندارتىنا سايكەس پاراكسيلولدىڭ تازالىعى 99,7 پايىزعا تەڭ. بۇلار مۇناي حيمياسى ءۇشىن شيكىزات بولىپ سانالاتىن قوسىلعان قۇنى جوعارى ونىمدەر. بەنزول پوليستيرول وندىرىسىندەگى نەگىزگى شيكىزات, ال پوليستيرول پوليەتيلەنتەرەفتال وندىرىسىندە قولدانىلادى. وسى ءوندىرىس ىسكە قوسىلسا, قازاقستاندا مۇناي حيمياسى ءوندىرىسىنىڭ بىرەگەي تىزبەگى قالىپتاسىپ, ەلىمىز بۇرىنعىداي تەك شيكىزاتپەن ەمەس, دايىن ونىممەن شىعاتىن بولادى.
زاۋىتتا مۇنايدى تەرەڭدەتىپ وڭدەۋدى ارتتىرۋ ماقساتىندا «مۇنايدى تەرەڭدەتىپ ءوڭدەۋ كەشەنى قۇرىلىسى» ينۆەستيتسيالىق جوباسى ىسكە اسىرىلۋدا. ول ءۇشىن الەمدەگى ىرگەلى كومپانيالاردىڭ ليتسەنزيالار پورتفەلى تاڭداپ الىندى (فرانتسۋزدىق «Axens» كومپانياسى مەن امەريكالىق «UOP» كومپانياسى). اتالعان جوبا بىردەن بىرنەشە ماسەلەنى وڭتايلى شەشپەك. ياعني زاۋىتتا شىعارىلاتىن وتىندىق ونىمدەردىڭ ەكولوگيالىق سيپاتىن جاقسارتۋ, باعالى مۇناي شيكىزاتىن ءتيىمدى پايدالانۋ, ءوندىرىستىڭ ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرۋ بولىپ تابىلادى. كەشەن جىلىنا 2 ميلليون 400 مىڭ توننا شيكىزات وڭدەۋگە ەسەپتەلگەن. مۇنايدى تەرەڭدەتىپ وڭدەۋ كەشەنى تەرەڭدىگىن 85 پايىزعا جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. جوعارى وكتاندى بەنزين ءوندىرىسى قازىر جىلىنا 600 مىڭ توننا بولسا, بولاشاقتا بۇل كورسەتكىشتى 1 ملن.743 مىڭ تونناعا دەيىن جەتكىزۋگە مۇمكىندىك تۋادى. ديزەل وتىنىنىڭ ءوندىرىسى جىلىنا 1 ملن. 400 مىڭ تونناعا دەيىن ارتپاق.
ەڭ باستىسى, موتور وتىندارى ك-5 ەكولوگيالىق سىنىبىنا سايكەس كەلمەك. زاۋىتتا ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبالارمەن قاتار قولدانىستاعى تەحنولوگيالىق قوندىرعىلاردى جاڭارتۋ ماقساتىنداعى كەڭ اۋقىمدى باعدارلامالار اياقتالىپ كەلەدى. مۇناي كوكسىن قىزدىرىپ شىنىقتىرۋ قوندىرعىسىن قايتا جاڭعىرتۋ جۇمىستارى ءجۇرگىزىلۋدە. ماقسات – قوندىرعى ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ. وسى جوبا جۇزەگە اسىرىلعاننان كەيىن ءتۇتىن گازىن كۇل شاڭى مەن كۇكىرت ديوكسيدىنەن تازارتۋ, تەلەسكوپيالىق جۇيەنى ەنگىزۋدىڭ ارقاسىندا كوكس شاڭىن بولدىرماۋ سياقتى ءىس-شارانىڭ ارقاسىندا قورشاعان ورتاعا اسەر ازايتىلماق. كوكستى شىنىقتىرۋدىڭ جاڭا تەحنولوگياسىن ەنگىزۋدىڭ ءناتيجەسىندە وندىرىسكە جۇمسالاتىن ەنەرگەتيكالىق شىعىن تومەندەمەك.
زاۋىتتاعى تۇتىنۋشىلاردى ەلەكترمەن قامتاماسىز ەتۋ سەنىمدىلىگىن ارتتىرۋ جانە سىرتقى كوزدەردەن الىناتىن ەلەكتر ەنەرگياسىن ۇنەمدەۋ ماقساتىندا اتىراۋ ءموز جىلۋ-ەلەكتر ورتالىعىندا №4 ستانسالىق تۋربواگرەگاتى ىسكە قوسىلدى. زاۋىتتا شىعارىلاتىن ونىمدەردىڭ وزىندىك قۇنىنا اسەر ەتەدى. وسىلايشا سىرتتان الىناتىن ەلەكتر ەنەرگياسىنا كەتەتىن شىعىن قۇنى جىلىنا 588 ميلليون تەڭگەگە ازايدى. سونداي-اق, جاڭا تۋربواگرەگاتتى ورناتۋ ەكولوگيالىق زاڭنامالارعا سايكەس ورىندالدى.
اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىندا عىلىمي-زەرتتەۋ جانە ءتاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستار جۇرگىزىلەدى. بۇل جۇمىستار قازاقستاندىق, رەسەيلىك جانە باسقا دا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىنىڭ قاتىسۋىمەن اتقارىلادى. ول: تەحنولوگيالىق ۇدەرىستەردى باسقارۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ (مودەرنيزاتسيا), ادامي فاكتوردىڭ اسەرىن ازايتۋ ماقساتىندا ەسەپ-قيساپ جاساۋ جانە مۇناي, مۇناي ونىمدەرىن زەرتتەۋ, ءموز-ءدى پايدالانۋ كەزىندەگى جاناما اسەرلەردى زەرتتەۋگە باعىتتالعان عىلىمي-تەحنيكالىق جۇمىستاردىڭ ەكى نەگىزگى باعىتىن قامتيدى. قوندىرعىلاردىڭ ونىمدىلىگىن ەسەپتەۋگە ارنالعان اۆتوماتتى جۇيە ەنگىزۋ جانە تەحنولوگيالىق ۇدەرىستەردى ديسپەتچەرلەندىرۋ تەحنولوگيالىق قوندىرعىلاردىڭ اعىمداعى تەڭگەرىمى جۇيەسىن اۆتوماتتاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرىپ, ادامي فاكتوردىڭ قاجەتتىلىگىن جويدى. سونداي-اق, كاسىپورىندا LIMS زەرتحانالىق-اقپاراتتىق جۇيەسى باعدارلاماسىن ەنگىزۋ بويىنشا جۇمىستار اتقارىلىپ, پەرسونالدار وقىتىلۋدا. ول ساپانى باقىلاۋ ۇدەرىستەرىن باسقارۋ ءۇشىن قاجەت – ول سىناما الىنعاننان كەيىن ۇلگىنى تىركەۋدەن باستاپ, سىناما قورىتىندىلارى بويىنشا ەسەپتىلىكتەرگە دەيىن قامتىلادى. سونداي-اق, ۋاقتىلى ءونىم ساپاسىنا اسەر ەتەتىن شەشىمدەر قابىلداۋعا قاجەتتى اقپاراتتى جىبەرۋ, وڭدەۋ جانە ساراپتاۋ بويىنشا الۋان ءتۇرلى فۋنكتسيالارى بار.
اتىراۋ ءموز-دە 25 پايىزعا دەيىن حيميالىق تۇراقتىلىعى جەتىلدىرىلگەن كوكستاۋ بەنزينىن قولدانۋ ارقىلى وندىرىسكە قوسۋ ماقساتىندا الىنعان اۆتوكولىك بەنزيندەرىن زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ ماڭىزى زور. اتالعان جۇمىستار زاۋىتتا اي-80, نورمال-80, اي-92, رەگۋليار-92, پرەميۋم-95 اۆتوكولىك بەنزيندەرىن ءوندىرىسكە قويۋ جانە قولدانۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «بەنزين, ديزەل وتىنى جانە قارامايعا قويىلاتىن تالاپتار» تەحنيكالىق رەگلامەنتىنە جانە كەدەن وداعىنىڭ «اۆتوكولىك جانە اۆياتسيالىق بەنزين, ديزەل جانە كەمە وتىنى, رەاكتيۆتى قوزعالتقىشتارعا ارنالعان وتىندار مەن قارامايعا قويىلاتىن تالاپتار» (تر تس 013/2011) تەحنيكالىق رەگلامەنتىنە ساي 25 پايىزعا دەيىن حيميالىق تۇراقتىلىعى جەتىلدىرىلگەن كوكستاۋ بەنزينىن قولدانۋ اۆتوكولىك بەنزينىن وندىرىسكە شىعارۋ ءۇشىن قاجەتتى.
اتىراۋ ءموز-ىندەگى يننوۆاتسيالاردى دامىتۋ ماقساتىندا جىل سايىن راتسيوناليزاتورلىق ۇسىنىستار بايقاۋى ۇيىمداستىرىلىپ تۇرادى. 2010 جىلدان بەرى تەحنيكالىق كەڭەس ءمۇشەلەرىنىڭ تالقىلاۋىنا 207 ونەرتاپقىشتىق ۇسىنىس تۇسكەن. بايقاۋ جۇلدەگەرلەرى قارجىلاي سىياقىمەن ىنتالاندىرىلادى. 2011 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ۇزدىك دەپ تانىلعان «ءتىكە ايدامالى كگف جانە پارافينسىزدەندىرىلگەن كگف-گە دەپرەسسورلىق-ديسپەرگاتسيالاۋشى قوسپا بەرۋ جۇيەسى» (اۆتور: ا.ايتبايقىزى – جەتەكشى ينجەنەر) ۇسىنىسى رەسپۋبليكالىق بايقاۋدا «جىلدىڭ ۇزدىك راتسيوناليزاتورلىق شەشىمى» نوميناتسياسى بويىنشا جەڭىمپاز دەپ تانىلدى.
زاۋىتتاعى يننوۆاتسيالىق دامۋ جۇمىستارى كۇننەن-كۇنگە قارقىن الىپ كەلەدى. قىزمەتكەرلەردىڭ يننوۆاتسيالىق ۇسىنىستار ىزدەۋ, جاساقتاۋ, رەسىمدەۋگە دەگەن قىزىعۋشىلىقتارى ارتقان. بۇرىن راتسيوناليزاتورلىق ۇسىنىستاردى تەك تەحنيكالىق پەرسونالدار عانا رەسىمدەيتىن بولسا, بۇگىندە بۇل جۇمىستارعا زاۋىتتىڭ بارلىق بولىمشەلەرى قاتىسادى. «ءاتموز» جشس باسشىلىعى راتسيوناليزاتورلىق ۇسىنىستار مەن يننوۆاتسيالىق يدەيالارعا قولداۋ كورسەتۋ جانە ىنتالاندىرۋ ماسەلەسىنە ۇدايى جەتە كوڭىل ءبولىپ كەلەدى.
جاننا يسكاندەروۆا.
اتىراۋ.