بەلگىلى اكتەر باۋىرجان يبراگيموۆتىڭ «باۋىرجان-شوۋ» تەاترىنىڭ قۇرىلعانىنا وسى جەلتوقساندا جيىرما جىل تولدى. ەلورداداعى كونگرەسس-حولل سارايىندا سوعان وراي 26-27 جەلتوقساندا ەكى كۇن قاتارىنان كونتسەرت قويىلماق. كونتسەرت الدىنداعى دايىندىق بارىسى, اكتەردىڭ سوڭعى ۋاقىتتاعى ىزدەنىستەرى مەن جوسپارلارى تۋرالى, باسقا دا بىرقاتار ساۋالدار قويۋ ماقساتىندا باۋىرجان يبراگيموۆتىڭ وزىنە جولىققان بولاتىنبىز.
بەلگىلى اكتەر باۋىرجان يبراگيموۆتىڭ «باۋىرجان-شوۋ» تەاترىنىڭ قۇرىلعانىنا وسى جەلتوقساندا جيىرما جىل تولدى. ەلورداداعى كونگرەسس-حولل سارايىندا سوعان وراي 26-27 جەلتوقساندا ەكى كۇن قاتارىنان كونتسەرت قويىلماق. كونتسەرت الدىنداعى دايىندىق بارىسى, اكتەردىڭ سوڭعى ۋاقىتتاعى ىزدەنىستەرى مەن جوسپارلارى تۋرالى, باسقا دا بىرقاتار ساۋالدار قويۋ ماقساتىندا باۋىرجان يبراگيموۆتىڭ وزىنە جولىققان بولاتىنبىز.
– «باۋىرجان-شوۋدىڭ» ساحنادان كورىنبەي كەتكەنىنە ءبىراز ۋاقىت بولدى. بۇل «تەاتر جابىلدى ما الدە جۇمىسىن باسقا ءبىر باعىتقا بۇردى ما ەكەن» دەيتىن ويعا جەتەلەيدى. ونىڭ ۇستىنە ينتەرنەتتە ءبىر ءجۋرناليستىڭ بلوگىنان «باۋىرجان-شوۋ جۇمىسىن توقتاتتى» دەگەن ماقالانى وقىعان بولاتىنبىز. ال مىنا جاقتا «باۋىرجان-شوۋدىڭ» كونتسەرتى وتەدى دەيتىن افيشالار ءىلۋلى تۇر؟ ناعىز شىندىقتى وزىڭىزدەن بىلگىمىز كەلەدى.
– قازىر ونەردى تابىس كوزىنە اينالدىرىپ العان ۇجىمداردىڭ كوبەيىپ كەتكەنى راس. ولار ەكى-ءۇش دۇنيە شىعارادى دا, اقكوڭىل حالىقتى پايدالانادى. اراسىنا مەنىڭ اتىمدى قىستىرىپ, جارناما جاسايتىندار دا بار ەكەن. سوڭعى ۋاقىتتا ءوزىم تانيتىن ەكى-ءۇش جىگىت «كونتسەرتكە نەگە كەلمەدىڭىز» دەپ حابارلاستى. بۇل كادىمگى ويلاناتىن جاعداي. ال, «باۋىرجان-شوۋعا» كەلسەك, بىرىنشىدەن, تەاتر جابىلعان جوق. قۇجاتقا «جابىلدى» دەگەن تاڭبا قويعىزىپ, «ال, جىگىتتەر, قوش-ساۋ بولىڭدار!» دەمەدىم. بىزدە ءازىل-سىقاققا دايىندايتىن ماماندىقتىڭ بولماۋىنا بايلانىستى, بىلتىر وسىندا كەلىپ قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنەن ەسترادا جانە مينياتيۋرا دەيتىن كۋرس اشقانبىز. كۋرسقا 14 بالا قابىلدادىق. قاسىمدا ۇلان ءنۇسىپالى عانا بار. قالعان اكتەرلەردىڭ ءبارى الماتىدا قالدى. بىرگە ءجۇرىپ, بىرگە دايىندالماعاننان كەيىن دە «باۋىرجان-شوۋعا» مويىن بۇرا المادىم. ەكىنشىدەن, سوڭعى كەزدەگى قاپتاپ كەتكەن ءازىل-سىقاقتارعا ونشا كوڭىلىم تولماي, «باسقاشا قالاي جاساۋعا بولادى» دەيتىن وي دا مازالاپ كەلدى. «باۋىرجان-شوۋداعى» اكتەرلەر باياعىدان بەرى بىرگە كەلە جاتقان جىگىتتەر. ءبىز ۋاقىتشا عانا توقتاپ تۇردىق. كونتسەرت وتكىزۋگە تۇرتكى بولعان جاعداي مىناداي بولدى. مەن كوپەن امىربەكپەن بىرگە «كوزكورگەن» دەگەن باعدارلامانى جۇرگىزەمىن. ءبىر باعدارلامانى مارقۇم مارات ساحاتوۆقا ارنادىق. سوندا ءبىزدىڭ ءبىراز اكتەرلەرىمىز قاتىستى. قادىرعالي, المات, نۇربەك, قاراگوز, ءسابيت ءبارىمىز باعدارلاما بىتكەن سوڭ اڭگىمەلەستىك. ولار «تەاتردىڭ 20 جىلدىعىن وتكىزەيىك» دەگەن ۇسىنىس ايتتى. كەيبىر اكتەرلەرىمىز ءوز الدىنا جەكە تەاتر اشىپ كەتكەنىمەن, بارلىعى «باۋىرجان-شوۋدا» جاستايىنان بىرگە جۇمىس ىستەگەن سوڭ, ءبىر-بىرىنە دەگەن ارىپتەستىك ىنتىماعى, ارىپتەستىك سەزىمدەرى وتە كۇشتى. جالپى, تەاتردا ول ۇلكەن ءرول اتقارادى. ءبىر-ءبىرىن تولىقتىرىپ, ۇلكەن انسامبل قۇرۋ ءۇشىن ارىپتەستىك سەزىم قاجەت. سونىمەن, باعدارلاماعا كەلگەن قىز-جىگىتتەرمەن «باۋىرجان-شوۋدىڭ» كونتسەرتىن جىلىنا ەكى رەت الماتى جانە استانا قالالارىندا وتكىزىپ تۇرۋدى كەلىستىك. قانشا دەگەنمەن ەلدەگى ءنومىرى ءبىرىنشى ءازىل-سىقاق تەاترى دەگەن اتىمىز بار. 16 جىل بويى شامامىز جەتكەنشە جاقسى دۇنيەلەرىمىزدى ۇسىنىپ تۇردىق. ءارى قاراي دا باۋىرجان ءتىرى تۇرعاندا «باۋىرجان-شوۋدىڭ» اتى وشپەيدى دەپ ويلايمىن.
– نەگە ءبىرىنشى تەاتر؟ «تاماشا» بار ەمەس پە؟ ال «باۋىرجان- شوۋ» بۇرىنعى قۇراممەن جۇمىس ىستەي بەرە مە؟ ارتىستەرىڭىزدىڭ الدى ەلۋدەن استى, سوڭى قىرىقتىڭ قىرقاسىندا دەگەندەي.
– مىسالى قازىر 4-5 ادامدى جيناپ الادى دا تەاتر دەيدى. مەن وعان كەلىسپەيمىن. تەاتر دەگەن شاڭىراعى, شتاتتا اكتەرلەرى, گريم جاسايتىن تسەحى, كوپتەگەن كوستيۋمدەرى بار ۇلكەن ۇيىم. ءبىز العاش رەت سونداي تالاپتان شىعا بىلدىك. وعان ەشكىمنىڭ دە تالاسى جوق. الماتىداعى باياعى تەمىرجولشىلار سارايىن جالعا الىپ جۇمىس ىستەگەنبىز. ال, «تاماشانى» تەاتر دەۋگە كەلمەيدى. ونىڭ اكتەرلەرىنىڭ ءبىرى اكادەميالىق تەاتردا, ەكىنشىسى جاستار تەاترىندا, تاعى بىرەۋى تەلەديداردا جۇمىس ىستەيتىن دە, تەك قويىلىمعا دايىندىق كەزىندە عانا باستارى بىرىگەتىن. قويىلىمدى دايىنداپ بولعان سوڭ كەلەسى «تاماشاعا» دەيىن تاراپ كەتەدى. ولار تەلەۆيزيالىق باعدارلاما كولەمىندە جۇمىس ىستەدى. بىراق, بۇل جەردە ارىپتەستىك سەزىم, ءبىر-ءبىرىن ايتقىزباي ءبىلۋ, قامشى سالدىرماي جۇمىس ىستەۋ قاتتى دامىعان ەدى. كىلەڭ تالانتتى ارتىستەر بولاتىن. مەن ءوزىم «تاماشادان» شىقتىم. تۇڭعىش رەت قۇدايبەرگەن, ءۋايس, توقسىن اعالارمەن ساحناعا شىققاندا اياق-قولىم دىرىلدەگەن. ول كەزدە ەكىنشى كۋرستىڭ ستۋدەنتىمىن. ساحناعا شىعۋ وڭاي ەمەس. ال شىعا قالساڭ, تاڭەرتەڭ بۇكىل قازاقستان تانيتىن اتاقتى ادام بولىپ وياناتىنسىڭ.
راس ايتاسىڭ, «باۋىرجان-شوۋدىڭ» اكتەرلەرى ۋىلجىپ تۇرعان جوق. ءبىز بىراق, وسى اكتەرلەرمەن جۇمىس ىستەي بەرەمىز. ولاردىڭ ءوز جۇمىستارى بار ەكەنىن دە ۇمىتپاۋ كەرەك. ءبىز تەك جىلىنا ەكى رەت قانا كونتسەرت بەرىپ وتىرامىز. شىنىن ايتقاندا, ءوزىم استاناعا كەلگەن سوڭ «باۋىرجان-شوۋ» دەپ, وزگە اكتەرلەردى جيناپ الىپ كونتسەرت وتكىزۋگە ارىم جىبەرمەيدى. ال, ەندى ءوزى سۇرانىپ كەلىپ جاتقان ارتىستەر بولسا, ولارعا دا قارسىلىق جوق.
– قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىندەگى جۇمىسىڭىز قالاي ءجۇرىپ جاتىر؟
– ەسترادا جانە مينياتيۋرا كۋرسىنا تالانتتى بالالار قابىلداندى. ولاردىڭ ءبارى پروفەسسيونال. ءبىرى انمەن, ءبىرى ۆوكالمەن اينالىسادى. بيشىلەرىمىز دە بار. ساباعىمىز ساتىمەن ءوتىپ جاتىر. وعان قوسا ەلوردادا قازاق ەسترادا تەاترىن اشتىم. مۇحامەدجان دەيتىن جىگىت بار. لەنينگرادتا وقىعان. قۋىرشاقتاردىڭ مامانى. بەيبىت دەگەن جىگىت بار. پانتوميمامەن كاسىبي اينالىسادى. وسى جىگىتتەر بار, ستۋدەنتتەرىم بار بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋگە كۇش سالامىز.
– وعان الگىندە ءوزىڭىز ايتقانداي ەڭ الدىمەن عيمارات كەرەك ەمەس پە؟ سوسىن «باۋىرجان-شوۋدىڭ» اكتەرلەرىن دە وسى تەاتردىڭ ماڭايىندا توپتاستىرعىڭىز كەلە مە؟
– عيماراتتى مينيستردەن سۇرادىم. ول «مىنالارىڭ جاقسى باستاما ەكەن, كومەكتەسەمىن» دەپ ۋادە بەردى. بۇل تەاتر ءبىر عانا باعىتتا جۇمىس ىستەمەيدى. ءبىز مۇندا بار جانردى قامتۋعا تىرىسامىز. كلوۋندىق ونەر, پانتوميما, قۋىرشاق قويىلىمدارى, مينياتيۋرا, ەسترادالىق ءان, بي ءبارىن كىرگىزەمىز. ەگەر ءبىز ونى پاروديا دەپ قانا اشساق, الىسقا ۇزاي قويمايتىن سياقتىمىز. ويتكەنى, ول قيىن جانر. حالىق تانيتىن ادامدارمەن عانا پاروديالار جاساپ كورسەتۋگە بولادى. ەسترادا تەاترى دەگەنمەن, ەسترادا دا كوپ ونەردىڭ ءبىر بۇتاعى عانا. ونى دا كوپ ونەردىڭ اراسىندا پايدالانۋعا بولادى. ەسترادا جانە مينياتيۋرا كۋرسىنا مەن قابىلداعان بالالاردىڭ ىشىندە 4-5 بالا بار, ۋنيۆەرسيتەتتە كەلەر جىلى بىتىرەتىن تاعى ءبىر توپ بار, وسىلار بولاشاق تەاترىمىزدىڭ اكتەرلەرى. بۇل تەاتردىڭ بولاشاعى ۇلكەن دەپ تۇسىنەم. جانە شامام كەلگەنشە مەملەكەتتىك تەاتر جاساۋعا تىرىسام. ال, «باۋىرجان-شوۋعا» كەلسەك, بۇنىڭ جاڭادان اشىلاتىن تەاترعا قاتىسى جوق. جىلىنا ەكى رەت كونتسەرت قويامىز. جۇمىسىن بولەك جالعاستىرا بەرەدى. شامام كەلىپ تۇرسا, جىگىتتەردىڭ بارىنە ءبىر-ءبىر پاتەر اپەرىپ, جانىما جيناپ الار ەدىم. بىراق ونداي قاۋقار جوق.
– وسى جۋىردا ەسترادا ءارتىستەرىنىڭ وداعى قۇرىلىپ ەدى؟ ونىڭ شارۋاسى نە بولىپ جاتىر؟ ونى دا ءسىز باسقارمايسىز با؟
– مەن وداقتىڭ ۇيىمداستىرۋشىسى عانامىن. ەلىمىزدە جازۋشىلاردىڭ, سۋرەتشىلەردىڭ, كومپوزيتورلاردىڭ, ت.ب ءبارىنىڭ وداعى بار. نەگە ەسترادا ءارتىستەرىنىڭ وداعىن قۇرماسقا دەپ اسقار, ۋاليبەك, ۇلان سياقتى جىگىتتەرمەن اقىلداسىپ وسىنداي قادامعا بارعانبىز. ولار «ءسىز توراعا بولىڭىز, باستاماسىن باستاپ بەرىڭىز» دەگەن سوڭ توراعا بولدىم. ويتكەنى, قازىر ارالارىندا جاسى ۇلكەنى مەنمىن. باياعىدا قۇدايبەرگەن اعالاردىڭ جانىندا جۇرگەندە ەڭ جاسى مەن ەدىم. ەندى ەڭ ۇلكەنى مەنمىن. مۇنىڭ دا ىستەيتىن شارۋالارى كوپ.
– الداعى بولاتىن كونتسەرتكە دايىندىقتارىڭىز قالاي ءجۇرىپ جاتىر؟ كىمدەردىڭ شىعارمالارىن ساحنالاماقسىزدار؟
– ەڭ ءبىرىنشى قويىپ وتىرعان تالابىم – حالتۋرا بولماۋى كەرەك. ءبىز ءتورت جىل ساحناعا شىقپاي كەتتىك. ەندى شىقساق, حالىقتىڭ ريزاشىلىعىن الاتىنداي قويىلىم كورسەتۋگە ءتيىسپىز. سول ءۇشىن جىگىتتەرگە بار جۇمىستى تاستاپ, ون كۇن بۇرىن استاناعا كەلۋ كەرەك دەگەن تالاپ قويدىم. اۆتورلاردىڭ دايىن دۇنيەسىن ساحنادا وزگەرتەتىن تۇستار بار. مىسالى, قانشا كەرەمەت جازىلعانىمەن, ساحنادا وينالماي قالاتىن دۇنيەلەر بولادى. ونى وزگەرتۋگە ۋاقىت كەرەك. وسى جولى 20 جىلدىعىمىزعا بايلانىستى اسقار نايمانتاەۆقا قولقا سالدىم. 4-5 قويىلىمعا تاپسىرىس بەردىم. باياعىدا مارقۇم مارات ساحاتوۆتىڭ كەزىندە باسقا اۆتورلارمەن جۇمىس ىستەمەيتىنبىز. ول ءوزى ستسەناريست, ءوزى جازۋشى, ءوزى رەجيسسەر بولاتىن. سونداي-اق, ارمان دۇيسەنوۆكە دە تاپسىرىس بەردىم. قاجەتتى مينياتيۋرالاردى ىرىكتەپ الدىق. ءان, بي بار اراسىندا. جاڭادان اشىلىپ جاتقان تەاتردىڭ دا جاستارىن كورسەتۋىم كەرەك. ولارعا ارنايى ءبىر بلوك دايىنداپ جاتىرمىز. اللا قالاسا, ءبارىن كونگرەسس-حوللدىڭ ساحناسىنان كورەسىزدەر.
اڭگىمەلەسكەن
ايگۇل سەيىلوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».