قازاقستان 2025 جىلعا قاراي الەمدەگى اسا دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا ەنۋ ءۇشىن ۇلكەن مۇمكىندىككە يە
الەمدەگى 100 ەل ينتەگرالدى قۋاتىنىڭ جاھاندىق رەيتينگىن قالىپتاستىرعان ساراپشىلاردىڭ حالىقارالىق توبى ( ۇلىبريتانيا, گەرمانيا, اقش, شۆەيتساريا جانە باسقا ەلدەر) قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ مەملەكەتتىك باسىمدىقتىڭ شەشۋشى ساناتىنا كوتەرىلگەن ەل ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. بۇل رەسپۋبليكاعا سوڭعى 10 جىل بەدەرىندە ەكونوميكالىق جانە گۋمانيتارلىق سالالاردا دامۋدىڭ جوعارى قارقىنىن ساقتاپ قالۋعا مۇمكىندىك بەردى.
ساراپشىلاردىڭ باعالاۋى كورسەتىپ وتىرعانىنداي, ءبىزدىڭ ەلىمىز مەملەكەت باسشىسى «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا العا قويعان الەمدەگى اسا دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا 2025 جىلى-اق سەنىمدى تۇردە جەتەتىندەي مۇمكىندىككە يە. مۇنداي قورىتىندى قانداي فاكتورلارعا نەگىزدەلەتىنىن «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا رەسەي عىلىم اكادەمياسى ەكونوميكالىق ستراتەگيالار ينستيتۋتىنىڭ باس ديرەكتورى, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور الەكساندر اگەەۆ اڭگىمەلەيدى.
قازاقستان 2025 جىلعا قاراي الەمدەگى اسا دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا ەنۋ ءۇشىن ۇلكەن مۇمكىندىككە يە
الەمدەگى 100 ەل ينتەگرالدى قۋاتىنىڭ جاھاندىق رەيتينگىن قالىپتاستىرعان ساراپشىلاردىڭ حالىقارالىق توبى ( ۇلىبريتانيا, گەرمانيا, اقش, شۆەيتساريا جانە باسقا ەلدەر) قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ مەملەكەتتىك باسىمدىقتىڭ شەشۋشى ساناتىنا كوتەرىلگەن ەل ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. بۇل رەسپۋبليكاعا سوڭعى 10 جىل بەدەرىندە ەكونوميكالىق جانە گۋمانيتارلىق سالالاردا دامۋدىڭ جوعارى قارقىنىن ساقتاپ قالۋعا مۇمكىندىك بەردى.
ساراپشىلاردىڭ باعالاۋى كورسەتىپ وتىرعانىنداي, ءبىزدىڭ ەلىمىز مەملەكەت باسشىسى «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا العا قويعان الەمدەگى اسا دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا 2025 جىلى-اق سەنىمدى تۇردە جەتەتىندەي مۇمكىندىككە يە. مۇنداي قورىتىندى قانداي فاكتورلارعا نەگىزدەلەتىنىن «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا رەسەي عىلىم اكادەمياسى ەكونوميكالىق ستراتەگيالار ينستيتۋتىنىڭ باس ديرەكتورى, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور الەكساندر اگەەۆ اڭگىمەلەيدى.
– ءتۇرلى رەيتينگتىك جۇيەلەر بار, – دەيدى ول. – ولاردىڭ ءىشىندەگى اسا ماڭىزدىسى – داۆوس, ءبۇكىلالەمدىك بانكتىڭ «دۋينگ بيزنەسى», سونداي-اق, ينتەگرالدى قۋاتتىڭ جاھاندىق رەيتينگى. ينتەگرالدىق قۋاتى بويىنشا قازاقستان 2012 جىلى الەمدە 34-ءشى ورىندا تۇردى. 2013 جىل ەلدىڭ شەبىن كۇشەيتپەسە, السىرەتكەن جوق.
34-ءشى ورىن ەلدىڭ ەكونوميكالىق مارتەبەسى (ونىڭ ىشىندە ەنەرگيا رەسۋرستارى, ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ), حالقى, مادەنيەتى مەن ءدىني مارتەبەسى, عىلىمى مەن ءبىلىمىنىڭ دامۋى, سىرتقى ساياسي ۇستانىمى, قارۋلى كۇشتەرى, مەملەكەتتى باسقارۋ جۇيەسى, كورپوراتيۆتەرى, ازاماتتىق قوعامى سياقتى فاكتورلار ورنىنىڭ كومبيناتسيالارىنان تۇرادى.
ءبىز الەمدىك دامۋدىڭ بەس ستسەناريىن ناقتى قاراستىرامىز. بىراق اسا ىقتيمال جانە شىنايى دەپ سانايتىندارىمىزدى جاريالايمىز. وسىلايشا, ساراپشىلار قازاقستان الەمدەگى اسا دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا 2050 جىلدان الدەقايدا ەرتە كىرە الادى دەگەن قورىتىندى جاساپ وتىر.
بۇلاي دەپ وي قورىتۋعا قازاقستاننىڭ قازىرگى تاڭداعى دامۋ ۇردىستەرى, ەكونوميكالىق دامۋ قارقىنى مۇمكىندىك بەرەدى. بۇعان ەلدىڭ كۇش-قۋاتى, ءبىلىم-بىلىگى دە جەتكىلىكتى. بۇل قوعام ءۇشىن نەنى بىلدىرەدى؟ بۇل – مۇلدەم باسقا ساپا, دەڭگەي, ءومىردى سەزىنۋ, سايكەس بىرتەكتىلىك, الەمدەگى ورىن, قارىم-قاتىناستار ۇيلەسىمى.
– الەكساندر يۆانوۆيچ, ساراپشىلار توبىنىڭ جالپى ۇستانىمدارى قانداي, ولاردىڭ باعامدارى ۇقساس پا؟
– ءبىز قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق كەلبەتى ۇستارانىڭ ءجۇزى سياقتى وتكىر ەكەنىن كورەمىز. قازاقستان اۋماقتىق فاكتورى, تابيعي رەسۋرستارى بويىنشا وتە قۋاتتى شەپكە يە. ونىڭ تاياۋ ونجىلدىقتاعى دامۋ كەسكىنى دە قىلاڭ بەرەدى.
ءبىز وسى باعامدى زەرتتەي جانە پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بىلتىرعى «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن سارالاي كەلىپ, بارلىق قاعيداتتاردىڭ وتە جوعارى ۇيلەسىمىن كوردىك. وسىعان وراي, ساراپشىلار بەرگەن باعا دا وتە وپتيميستىك جانە وڭ.
ءبىز ەلدەردى 4 كاتەگورياعا بولدىك. ءابسوليۋتتى جانە سالىستىرمالى تۇردە ءوسىپ, ءابسوليۋتتى جانە سالىستىرمالى تۇردە قۇلدىرايتىن مەملەكەتتەر بار. سالىستىرمالى تۇردە ءوسىپ, ابسوليۋتتى قۇلدىرايتىن ەلدەر دە بار... ولارعا قاراعاندا, قازاقستان بريكس ەلدەرىمەن قاتار العاشقى شەپتەردە تۇر جانە بولاشاق ءوسىمنىڭ سەگمەنتتەرىن ايقىن بايقاتادى.
ءبىز باسقارۋ جۇيەسى, سىرتقى ساياسات سياقتى پارامەترلەر ەلدىڭ ينتەگرالدى قۋاتىنىڭ وسىمىنە قۋاتتى سەرپىن بەرەتىنىن اڭدادىق. بۇل جەردە ەلدىڭ الەمدە ءوزىن قاي جاعىنان كورسەتەتىنى ماڭىزدى. كەيىن بۇل جايت ادامدار ءومىرى دەڭگەيىنىڭ جوعارىلاۋىنا مۇمكىندىك تۋعىزادى. بۇل بايلانىستارعا تاقتايداي ءتۇزۋ جول ءتان ەمەس, ارينە, بىراق وتە قۋاتتى تيىمدىلىك بەرەدى.
ءبىر جىل بۇرىن ەل پرەزيدەنتىنىڭ ستراتەگياسىمەن تانىسقان كەزدە, مەن ۇلكەن فۋتۋرولوگيالىق قۋانىشقا كەنەلدىم. بۇل – ەل باسشىلىعى مەن قوعام, بيزنەس ورتاق اۋقىمدى جەتىستىكتەرگە ۇمتىلاتىن الەمدە وتە سيرەك كەزدەسەتىن قۇبىلىس. سوندىقتان, بولاشاقتى ناقتى بولجاعان جوسپار بولعان كەزدە ءىس-ارەكەت تە ناقتى سوعان قاراپ بوي تۇزەيدى.
– ءسىز قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ارەناداعى باستامالارىن قالاي باعالايسىز؟
– مەن استانادا وتكەن كوپتەگەن ءتۇرلى حالىقارالىق ءىرى ءىس-شارالارعا قاتىستىم. بۇلار استانا ەكونوميكالىق فورۋمى, الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزدەرى, G-Global, وڭىردەگى قاۋىپسىزدىك سالاسىنا قاتىستى باسقوسۋلار. بۇل – سىرتقى ساياسات ءۇشىن ايتارلىقتاي اكتيۆ.
مەن بۇۇ-دا, نيۋ-يوركتە ەلدەردىڭ قازاقستاندىق يدەيالار مەن ۇسىنىستاردى رياسىز قابىلداعانىنا تالاي مارتە كۋا بولدىم. سىزدەردىڭ ەلدەرىڭىزدىڭ بەدەلى شىن مانىندە جوعارى.
حالىقارالىق ارەناداعى بەدەل – جالپىلاما ءسوز ەمەس, وتە ناقتى ماتەريا ەكەنىن اتاپ وتكەن ابزال. سوندىقتان ءبىز وسىنداي كەڭ كولەمدى ساياسات, رەسپۋبليكانىڭ باستامالارى تۋرالى ايتقاندا, بۇل قانداي دا ءبىر ەلەس-يدەيالار ەمەس, ناقتى تاجىريبە ەكەنىن كورەمىز.
...اقىرعان اقپان ايى بولاتىن. اۋەجاي جابىلىپ قالعان, سوندىقتان ماعان استانادا ءۇش كۇن كەشەۋىلدەۋگە تۋرا كەلدى. مەن نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 1991 جىلى الماتىداعى احۋالدى قالاي سەزىنگەنى, استانانى كوشىرۋ تۋرالى شەشىمنىڭ قالاي قابىلدانعانى, ۆاليۋتا جاعدايىنىڭ قانداي بولعانى, پوست-كەڭەستىك كەڭىستىكتەگى ارىپتەستەرىنىڭ وزدەرىن قالاي ۇستاعانى, سىرتقى ساياساتتىڭ قالاي قالىپتاستىرىلعانى, «2030» ستراتەگياسى قالاي پايدا بولعانى, ت.ب. تۋرالى اڭگىمەلەيتىن كىتابىن باسىنان اياعىنا دەيىن وقىپ شىقتىم. جانە بار-جوعى وسىدان ءبىر جىل عانا بۇرىن ءبىز ەلدىڭ 2050 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسى تۋرالى بىلدىك. فۋتۋرولوگ رەتىندە مەن ەيفوريانى سەزىندىم: شىن مانىندەگى فۋتۋرولوگيالىق سوزدەر ناقتى رەسمي قۇجاتقا اينالعان!
وسى ماعىنادا باستامالاردى قالاي باعالاۋعا بولادى؟ ولاردى كۇشەيتۋدى جالعاستىرا بەرۋ قاجەت. قازاقستاننىڭ ساياسي مادەنيەتى ءۇشىن ماڭىزدى ماسەلە, مەنىڭشە, ستراتەگيالىق جولداۋدى ورىنداۋدىڭ جالپىعا ورتاق جۇيەلى جوسپارىن قابىلداۋ بولىپ تابىلادى.
كەستەمەن كوركەمدەگەندەي ادەمى سوزدەر ايتىپ, ماڭىزدى ماقساتتار قويۋعا جانە ولار تۋرالى ۇمىتىپ كەتۋگە بولادى. ال بۇل جەردە ءبىز بارلىق مىندەتتەردىڭ دايەكتىلىكپەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىن كورەمىز. ورىندادىق ەكەن, جاڭا شەشىمدەر تۋرالى ويلايمىز. ءىس جۇزىندە ەشقانداي باستاما اياقسىز قالدىرىلماعان. ساياساتتىڭ, ستراتەگيانىڭ بىرىزدىلىگى ماڭىزدى. يدەيا بار كەزدە, ونى ورىنداۋ جالعاسادى.
اڭگىمەلەسكەن
انار تولەۋحانقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».