كەسىلگەن اعاشتىڭ سۇراۋى كىمنەن؟

بۇل تۋرالى حابارلاعان پرەزي­دەنتتىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى بەرىك ءۋالي «مەملەكەت باس­شىسى 2019 جىلى 29 قازان­دا الماتىدا قالا پروبلەمالارى­نا ارنالعان كەڭەستە سويلەگەن سو­زىندە مەگاپوليستىڭ ەكوجۇيەسىنە ۇقىپتى قاراۋدىڭ, شاھار تۇر­عىن­دارىنىڭ جايلى ءومىر ءسۇرۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءتيىس­تى جاعدايلار جاساۋدىڭ ەرەكشە ماڭىزدى ەكەنىن ءمالىم ەتكەن بولاتىن» دەپ جازدى.

الدىن الا دەرەك بويىنشا جا­قىندا عانا اتالعان جەردە كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەن Sulpak جانە Small ساۋدا ۇي­لەرى اعاشتاردى وتاعان بولۋى مۇم­­­كىن. جەلى قولدانۋشىلارى جاپ­­پاي ايىپتاعاننان كەيىن بارىپ, Sulpak ساۋدا ءۇيى facebook­تەگى پاراقشاسىندا وقيعاعا قاتىستى تۇسىنىك بەردى. «اعاش­تاردى كەسۋ ورىن العان اۋماق Sulpak كوم­پانياسىنىڭ مەن­شى­گىندە ەمەس جانە ءبىز ءسىز سياق­تى وسى تۇلعالاردىڭ ارە­كەت­تەرىن زاڭعا قايشى دەپ ساناي­مىز. ءبىز جەدەل تەرگەۋگە ۇمىت­تە­نەمىز, ءتيىس­تى ورگاندارعا جان-جاق­تى قول­­داۋ كور­سەتۋگە جانە ىن­تى­ماق­­تاستىققا دا­يىن­­بىز. بىزگە قار­سى اسىعىس قورى­­تىن­دىلار مەن نەگىزسىز ايىپتاۋلاردى تۋدىر­ماۋ­لارىڭىزدى وتىنەمىز» دە­لىنگەن حابارلامادا.

الايدا جەلى قولدانۋشىلارى ساۋدا ءۇيىنىڭ مالىمدەمەسىنىڭ تىم كەش جاريا بولۋىنىڭ ءوزى كوپ جاعدايعا كۇمانمەن قاراۋعا ءماجبۇر ەتەدى دەپ پىكىر جازعان.

الماتى قالالىق جاسىل ەكونوميكا باسقارماسى مەن تابيعاتتى قور­عاۋ پو­ليتسياسى ءبولىمىنىڭ ماماندارى جاع­دايمەن تانىسقان. المالى اۋدان­دىق اكىمدىگىنىڭ حابارلاماسىن­دا قازىر ءتيىستى پروتسەسۋالدىق شە­شىمدى قابىلداۋ ءۇشىن ماتەريالدار جي­ناقتالىپ جاتقانى ايتىلادى.

«وتالعان 13 اعاشتىڭ توعىزى – ەمەن, تورتەۋى – قاراعاش. بەلگىلى بول­عانداي, Sulpak-تىڭ «ساكۋرا» جانە «بورىبەكوۆا» مەردىگەر كومپانيالارى تولە بي كوشەسىندەگى عيمارات ما­ڭىندا اباتتاندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتقان بولىپ شىقتى. «Arena S» (Sulpak ساۋدا ماركاسىنىڭ يەسى), عيمارات يەلەرى جانە ەكى جەكە كاسىپكەر – «ساكۋرا» جانە «بورىبەكوۆ» كومپانياسى درەناجدىق ارنانى, تروتۋار پليتالاردى جوندەۋ, وسىندىلەردى وتاۋ جانە تاعى باسقا جۇ­مىس­تار جۇرگىزۋ بويىنشا كەلىسىم جاسا­عان» دەلىنگەن ۆەدومستۆو حابارلاماسىندا.

كەيىنىرەك قالا اكىمى باقىتجان سا­­­عىنتاەۆ جاعدايدى تىكەلەي ءوز با­قىلاۋىنا العانىن مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, مامانداندىرىلعان تابي­عاتتى قورعاۋ پروكۋراتۋراسى زاڭسىز اعاش كەسكەنى ءۇشىن قك 340-بابى بويىن­شا سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ ءىسىن باس­تاعان. شاھار باسشىسى قالالىق پوليتسيا دە­پارتامەنتىنىڭ باستىعى ق.تاي­مەردە­نوۆكە ءىستى تولىعىمەن قا­راپ, ونىڭ وبەكتيۆتىلىگىن قامتا­ماسىز ەتىپ, كىنا­لىلەردى انىقتاپ, جاۋاپ­كەرشىلىككە تارتۋدى تاپسىرعان.

«قازىرگى ۋاقىتتا ساۋدا ءۇيىنىڭ جا­نىنداعى اۋماقتى «Arena S» جشس-عا قاراستى (Sulpak) «ساكۋرا» جك مەن «بورىبەكوۆا» مەردىگەرلەرىنىڭ اباتتان­دىرعانى انىقتالدى. «ساكۋرا» جك-نىڭ باسشىسى قر اقبتك 437-بابى بويىنشا تۇنگى ۋاقىتتا ازاماتتاردىڭ تىنىشتىعىن بۇزعانى ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى. ءىستىڭ بارىسى تۋرالى جۇرتشىلىقتى حاباردار ەتىپ وتىرامىز. بۇل ماسەلە – مەنىڭ جەكە باقىلاۋىمدا» دەپ جازدى ب.ساعىنتاەۆ.

ەكولوگ, «بايتاق-بولاشاق» ەكولو­گيالىق اليانسىنىڭ جەتەكشىسى ازا­مات­حان ءامىرتاي كاسىپكەرلەر اعاش­تاردى كەسۋ ءۇشىن الدىمەن قوعامنىڭ, حالىق­تىڭ كەلىسىمىن الۋى كەرەك ەكەنىن ايتادى.

«وسىندايدا شەندىلەر پرەزيدەنتتىڭ «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىنا سالعىرت قاراپ جات­قان سەكىلدى كورىنەدى. مۇنداي وقي­عالار ادامداردىڭ نارازىلىعىن كۇ­شەيتە بەرەدى. پروبلەما قوردالانا بەرسە, قوعامدا ۇلكەن داعدارىستار تۋىن­دايدى. بۇل – ءبىر. ەكىنشىدەن, ەكو­لوگياعا وراسان زالال كەلىپ جاتىر. الماتىعا ونسىز دا اۋا جەتپەيدى. ال ءبىز اعاشتاردى اياۋسىز كەسە بەرەمىز. نەگىزىندە اعاش كەسۋ ءۇشىن بارلىق قو­عام­دىق ۇيىمداردىڭ, كورشى عيما­راتتاردىڭ كەلىسىمىن الۋ كەرەك. ەگەر كەسكەن اعاشتىڭ ورنىنا مىڭ اعاش وتىرعىزسا, وندا رۇقسات ەتۋگە بولادى. 13 اعاش كەسسىن دە, 13 مىڭ اعاش وتىرعىزسىن», دەيدى ول.

ەكولوگتىڭ ايتۋىنشا, قوعامدى دا, قالا بيلىگىن دە پىسقىرماي وتىر­عان كاسىپ يەلەرىن اكىمشىلىك جاۋاپ­قا ەمەس, قىلمىستىق جاۋاپ­قا تارتۋ قاجەت.

«مۇندايلارعا اكىمشىلىك جازا قول­­دانىپ, زاڭدا كورسەتىلگەن ايىپ­پۇل­دى سالا سالۋ تىم از. ولارعا قاتاڭ قىل­مىستىق جازا قولدانۋىمىز كەرەك. سوندا عانا مۇنداي وپاسىزداردىڭ جو­لىن كەسە الامىز. وسى ماقساتتا ءبىز «باي­تاق-بولاشاق» پارتياسىن قۇرۋ جو­لىندا جانتالاسىپ ءجۇرمىز. پار­تيا قۇرىپ, وسىنداي ماسەلەلەردى حا­لىقتىق دەڭگەيدە كوتەرمەي, ماسەلە شەشىلمەيدى. ارقا سۇيەيتىن ەكولوگيا كودەكسى دە ءالى ءماجىلىستىڭ قاراۋىندا جاتىر. سوندىقتان قازىر تارازىنىڭ با­سى زاڭسىز ارەكەت ەتەتىندەرگە اۋىپ تۇر­عانى جاسىرىن ەمەس», دەيدى ا.ءامىر­تاي.

سونداي-اق جەلى قولدانۋشىلارى ساۋ­دا ۇيىنە بايكوت جاريالاۋعا شاقىرعان. مۇنداي ۇسىنىس بىلدىرگەندەردىڭ قا­راسى قالىڭ. سولاردىڭ ءبىرى – انار قۇر­مانبەكوۆا.

«وزدەرىنىڭ بيزنەسىنىڭ گۇلدەنۋى ءۇشىن اعاشتاردى كەسىپ تاستايتىن كاسىپ­كەرلەرگە جانە Sulpak-قا بايكوت جاريا­لايمىن. ءسىزدىڭ وركەندەۋىڭىزگە اعاش ەمەس, جاراتىلىس جانە زاڭ تۋرالى تۇ­سىنىگىڭىزدىڭ جوقتىعى كەدەرگى كەل­تىرە­دى. ءبىر ساتتىك پايدا تابۋ ءۇشىن قور­شاعان ور­تاعا زيان كەلتىرۋ – بۇل بيزنەس ەمەس, قىل­مىس. ەلدەگى ۆانداليزم مەن ۆارۆارلىققا توقتاۋ سالۋ كەرەك» دەپ جازادى انار.

الماتىداعى اعاشتى زاڭسىز كەسۋ فاكتىسىنىڭ تىركەلۋى – ءبىر بۇل ەمەس. اقپان ايىندا قۇلجا تاسجولىنىڭ بويىندا ساۋ­دا ءۇيىن سالۋ ءۇشىن اعاشتاردى سۇلاتىپ سالعان.

«ەشقانداي ءوتىنىش, سۇرانىس بول­ماعان. تىم قۇرىسا ءبىز وتەماقى تولەيىك, سوعان وراي مۇنشا اعاش كەسەيىك دەپ تە ايتپاعان. قۇبىر جەلىلەرىن تارتۋ ءۇشىن قالاۋىنشا كەسە سالعان. الدىن الا ەسەپتەۋ بويىنشا 11 مىڭ اعاش كەسىلىپتى. ەكسپەرتيزا كەرەك», دەگەن ەدى ەكوبەلسەندى تيمۋر ەلەۋسىزوۆ.

ال قالالىق جاسىل ەكونوميكا باس­قار­ماسىنىڭ ءبولىم باسشىسى قايرات توقتا­سىنوۆ «ساۋدا ويىن-ساۋىق ورتا­لىعى قۇرىلىسىنا رۇقسات بەرۋ مەن اعاش­تاردى كەسۋگە رۇقسات بەرۋ – ەكەۋى ەكى ءتۇرلى قۇ­جات. قازىر ءبىز كومپانيا باسشىلارىمەن باي­لانىسا الماي جاتىرمىز. تابيعاتتى قور­عاۋ پروكۋراتۋراسىنا ارىز بەردىك» دەگەن.

قالالىق باسقارما وكىلىنىڭ مىنا ءسوزى «اعاشتاردى الاڭسىز كەسە بەرىڭ­دەر» دەگەنىندەي ەستىلگەنىن دە جاسىرىپ قايتەيىك. ءالسىز باقىلاۋ مەن شارا­سىز جازالاۋ بولعان جەردە وسىنداي تار­تىپ­سىز­دىكتىڭ قانات جايارى بەسەنەدەن بەلگىلى.

بيىل ماۋسىم ايىندا قالالىق جاسىل ەكونوميكا باسقارماسى بوستاندىق اۋدانىنداعى درۋجبا پاركىن رەكونس­ترۋكتسيالاۋ ءۇشىن 169 اعاشتى كەسۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن جاريا ەتكەن. جىل باسىندا مەدەۋ اۋدانىنداعى بۇ­رىنعى تۋبەركۋلەز ديسپانسەرى جا­نىنداعى 70 ءتۇپ اعاشتى زاڭسىز كەسىپ تاستاعانى بەلگىلى بولدى. جاسىل ەكونوميكا باسقارماسى جەر يەسىنە ايىپپۇل سالدىق دەدى. قازان ايىندا كوتتەدجدى قالاشىق سالۋ ءۇشىن 100-دەن اسا الما اعاشىن ەش رۇقساتسىز قىرقىپ تاستاعان. مۇنداي باسسىزدىقتى تىزبەلەي بەرسەك, شەگىنە جەتۋ ءتىپتى قيىن.

كاسىپكەرلەردىڭ اعاشتاردى الاڭسىز كەسكەنىنە قاراپ, شاھارداعى بيزنەس قاۋىمداستىق قالا بيلىگىنەن قاي­مىق­پاي ما دەپ قالاسىز. ەكىنشى ءبىر سەبەپ – ايىپپۇلدىڭ ارقاعا ايازداي باتپايتىنىندا دا سياقتى. اكىمشىلىك قۇ­قىقبۇزۋشىلىق كودەكسىنىڭ 386-بابى بويىنشا اعاش كەسكەنى ءۇشىن سالىناتىن ماكسيمالدى ايىپپۇل – 150 اەك. «وبلىستاردىڭ, رەسپۋبليكالىق ما­ڭىزى بار قالالاردىڭ جانە استا­نانىڭ جەر­گiلiكتi وكiلدi ورگاندارى بەلگiلەيتىن جاسىل ەكپەلەردi كۇتiپ-ۇستاۋ جانە قورعاۋ قاعيدالارىن بۇزۋ – ەسكەرتۋ جاساۋعا نەمەسە جەكە تۇل­عالارعا – ون بەس, شاعىن كاسiپكەرلiك سۋبەك­تiلەرiنە نەمەسە كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمدارعا – وتىز, ورتا كاسىپ­كەرلىك سۋبەكتىلەرىنە – ەلۋ, iرi كاسiپ­كەرلiك سۋبەكتiلەرiنە ءبىر ءجۇز ەلۋ اي­لىق ەسەپتىك كورسەتكىش مولشەرiندە ايىپ­­پۇل سالۋعا اكەپ سوعادى» دەلىنگەن كو­دەكستە.

كەلەڭسىزدىككە كوز جۇما بەرىپ, سۋ قاراڭعى سوقىر قوعامعا اينالىپ كەت­پەيمىز بە دەگەن قاۋىپ تۋاتىنى دا سودان. ءبىردى-ەكىلى بەلسەندى ايتىپ, جازىپ جاتىر. سويتكەن ەسىل ەڭبەك ەلەنە مە, الدە «جازالىلار جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى» دەگەن قىلداي جاۋاپپەن ءىس ءتامام بولا ما, بەلگىسىز. كەيىن جاع­داي­دىڭ قالاي وزگەرەرىن قايدام, ال­ماتى ءال-ءازىر زاڭسىز اعاش كەسۋ «جار­مەڭ­­كەسىن» وتكىزىپ جاتقان شاھارعا ۇق­سايدى...

اباي ايماعامبەت,

«Egemen Qazaqstan»

الماتى