گازەتىمىزدە بيىلعى 30 قازاندا جاريالانعان سۇحباتىندا حالقىمىزدىڭ ايتۋلى اكتەرى ءاسانالى ءاشىموۆ «الماتى اقشامى» گازەتىندە دوسى ءسابيت ورازباەۆتىڭ جازعاندارى جۇيەلى تۇردە باسىلىپ جۇرگەنىن ايتا كەلىپ: «جاقسى كىتاپ بولادى. ءسابيت ورازباەۆ – ۇلتتىق ونەرىمىزدىڭ ءبارىمىز ماقتانىش ەتەر تۇلعالارىنىڭ ءبىرى», دەگەن بولاتىن. تاياۋدا سول كىتاپ جارىققا شىقتى. «ءومىردىڭ ءوزى – تەاتر» اتالعان كىتاپتا اتاقتى ساحنا شەبەرىنىڭ ءومىر, ونەر جولىنداعى ونەگە كورگەن ۇستازدارى مەن تۇستاستارى جايلى تاعىلىمدى ەستەلىك-مينياتيۋرالارى توپتاستىرىلعان. سولاردىڭ ءبىر توبى ەلباسىمىزبەن كەزدەسۋلەر تۋرالى. تۇڭعىش پرەزيدەنت كۇنى قارساڭىندا اكتەر جازبالارىن وقىرمان نازارىنا ۇسىنۋدى ءجون كوردىك.
گازەتىمىزدە بيىلعى 30 قازاندا جاريالانعان سۇحباتىندا حالقىمىزدىڭ ايتۋلى اكتەرى ءاسانالى ءاشىموۆ «الماتى اقشامى» گازەتىندە دوسى ءسابيت ورازباەۆتىڭ جازعاندارى جۇيەلى تۇردە باسىلىپ جۇرگەنىن ايتا كەلىپ: «جاقسى كىتاپ بولادى. ءسابيت ورازباەۆ – ۇلتتىق ونەرىمىزدىڭ ءبارىمىز ماقتانىش ەتەر تۇلعالارىنىڭ ءبىرى», دەگەن بولاتىن. تاياۋدا سول كىتاپ جارىققا شىقتى. «ءومىردىڭ ءوزى – تەاتر» اتالعان كىتاپتا اتاقتى ساحنا شەبەرىنىڭ ءومىر, ونەر جولىنداعى ونەگە كورگەن ۇستازدارى مەن تۇستاستارى جايلى تاعىلىمدى ەستەلىك-مينياتيۋرالارى توپتاستىرىلعان. سولاردىڭ ءبىر توبى ەلباسىمىزبەن كەزدەسۋلەر تۋرالى. تۇڭعىش پرەزيدەنت كۇنى قارساڭىندا اكتەر جازبالارىن وقىرمان نازارىنا ۇسىنۋدى ءجون كوردىك.
«حالقىم ەڭبەگىمدى باعالاپ جاتسا, ودان ارتىق ەشتەڭەنىڭ كەرەگى جوق»
رەسپۋبليكا سارايىندا ءبىراز ونەر قايراتكەرلەرىنىڭ ەلباسىمەن كەزدەسۋى بولدى. وعان بيبىگۇل تولەگەنوۆا باستاعان ونەر تارلاندارى كاتىستى. اسەم دە كەڭ عيماراتتىڭ ىشىندە نۇرەكەڭ كوزى جايناپ كەلە جاتىر ەكەن. سونداي كوڭىل-كۇيى جاقسى, بارىمىزبەن ەرەكشە ىقىلاس كورسەتە امانداستى. كەيبىر ارتىستەردىڭ مۇڭ-مۇقتاجى بولادى, سونى تىڭدايىن دەگەن شىعار. بىراۋىق بىزبەن وڭاشا قالىپ, ۋاقىتىنىڭ ازدىعىنا قاراماستان, ءبىراز اڭگىمەلەستى.
– نۇرەكە, وسى سارايدىڭ ىشىندە ءسىزدى پرەزيدەنت سايلاعانبىز. وسى سارايدىڭ ىشىندە ءسىز كوك تۋدى ەرنىڭىزبەن سۇيگەنسىز. ءسىزدى اسىعىس دەيدى, كىشكەنە وتىرايىق تا, – دەدىم مەن.
– وتە دۇرىس ايتاسىڭ. كىم مەنى اسىعىپ جاتىر دەگەن؟ اسىقپاڭىزدار, ويلارىڭىزدى ايتىڭىزدار, – دەدى ەلباسى. سول جەردە جانىنداعى جامپوزدار ماعان ءبىر ءوتىنىش جاسادى.
– ءسابيت اعا, نۇرەكەڭدى قاھارماندىققا ۇسىنىپ وتىرمىز. پارلامەنت تە, بۇكىل حالىق تا قولداپ جاتىر. سونى ءسىز دە ءبىر اۋىز ايتساڭىز, – دەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ارعى جاعىندا بيبىگۇل تولەگەنوۆا, بەرگى جاعىندا مەن وتىرعانمىن. نۇرەكەڭە قاراتىپ:
«ەلباسى ءوز حالقىنا التىن دىڭگەك,
قادىرىن, قاسيەتىن حالقى بىلمەك.
قارعانىڭ قارقىلدايتىن ادەتى عوي,
قىراننىڭ اسپانداعى داڭقىن كۇندەپ»,
– دەگەندەي, جاسالىپ جاتقان تىرشىلىكتى كوزبەن كورىپ وتىرمىز, قانشاما يگى ىستەر بولىپ جاتىر. ەلدىڭ ابىرويى كوتەرىلىپ, دۇنيەجۇزىلىك دەڭگەيگە جەتىپ وتىر. وسىنىڭ ءبارىنىڭ باسى-قاسىندا ءوزىڭىز ءجۇرسىز. حالقىڭىز بولىپ قۇرمەتتى اتاققا ۇسىنىپ ەدىك, قارسىلىق ءبىلدىرىپ, ءبىزدى ۇيالتىپ تاستادىڭىز. ەندى وسى جولى قارسىلىق بىلدىرمەڭىز. مەن بۇل ءوتىنىشتى اقساقال رەتىندە, ەلدىڭ اتىنان ايتىپ وتىرمىن, – دەدىم.
– شىنىمەن ايتاسىڭ با؟ – دەدى.
– شىنىمەن ايتىپ وتىرمىن, – دەدىم.
– مۇنىڭ ماعان قاجەتى جوق. ماعان قاجەتى – حالقىم ەتكەن ەڭبەگىمدى باعالاپ جاتسا, ودان ارتىق ەشتەڭە كەرەك ەمەس. «حالىق قاھارمانى», «ەڭبەك ەرى» دەگەن اتاق ەڭبەك ادامدارىنا بەرىلۋى كەرەك, – دەدى.
كارىلىكتىڭ دە ءدارىسى بار ەكەن...
ءوتىپ بارا جاتقان جىلدىڭ باسىندا پرەزيدەنت ونەر ادامدارىمەن ارنايى كەزدەسۋ وتكىزىپ, ەكى ساعات اڭگىمەلەستى. مەملەكەت باسىندا وتىرعان, ءاربىر مينۋتى ساناۋلى ادامعا وسىنشا ۋاقىتتى ءبىر سالاعا ارناۋ – وتە سيرەك ۇشىراساتىن جاعداي. بۇل دا ەلباسىنىڭ ۇلتتىق ونەرىمىزگە, اتا داستۇرىمىزگە دەگەن قامقورلىعى بولسا كەرەك. كەلىپ جاعدايىمدى سۇرادى.
– قالاي, ساكە, جاقسىسىڭ با؟ – دەدى.
– شۇكىر قۇدايعا. «كوبەلەكتىڭ كارىسى جوق, كارىلىكتىڭ ءدارىسى جوق» دەگەن عوي بۇرىنعىلار. جوق, كارىلىكتىڭ دە ءدارىسى بار ەكەن. كارىلىكتىڭ ءدارىسى – ءسىزدىڭ ونەر قايراتكەرلەرىمەن ديدارلاسقانىڭىز. بۇدان ارتىق بىزگە ءدارىنىڭ كەرەگى جوق, – دەدىم.
كەزدەسۋ اسەرلى ءوتتى. جىگەرلەنىپ شىقتىق.
ءاسانالىنىڭ ءازىلى
بۇل جولعى كەزدەسۋدە جاستار كوپ بولدى. اقىنى بار, ءانشى-كۇيشى جانە ءبيشىسى بار, ءبارى كەلدى. ولاردىڭ ىشىندە اباي اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىندا قىزمەت ەتەتىن ءبىر توپ ورىمدەي جاس ۇل-قىزدار بار. ۇلكەن كىسىنىڭ ونەرگە دەگەن كوزقاراسى ء(بىزدىڭ باقىتىمىزعا قاراي) قاي كەزدە دە جاقسى عوي. ۇنەمى قامقورلىق تانىتىپ ءجۇر. ەلباسىمىز ءوز سوزىندە استانادا سالىنعان وپەرا تەاترى تۋرالى ايتتى.
– مەن فرانتسيانىڭ, يتاليانىڭ, اۆستراليانىڭ, امەريكانىڭ تەاترلارىن كوردىم. بارلىعىن كورىپ-كورىپ كەلىپ, قازاق ونەرىنىڭ قارا شاڭىراعى بولسىن, ءان-كۇيدى اڭساعان حالىق كەلىپ ماۋقىن باساتىن, دەمالاتىن كيەلى ونەر ورداسىنا اينالسىن دەگەن ويمەن ەشقايسىسىنا ۇقسامايتىن ەتىپ سالدىردىم. جاقسىلىقتىڭ نىشانى عوي دەپ جاڭا جولداۋىمدى دا سول عيماراتتا وتكىزدىم, – دەدى.
... كەزدەسۋ ءبىتتى. ەلباسىمىز ورنىنان تۇرىپ شەتىنەن امانداسا باستادى. اسانالىمەن, جەكسەنبەك اعامىزبەن, سوسىن مەنىمەن قول الىستى. اسانالىگە قاراپ:
– اي, اسەكە, اياعىڭ قالاي؟ – دەدى.
– جامان ەمەس, – دەدى.
– ءسابيت سەنىڭ اياعىڭ تۋرالى انەكدوت ايتىپ ءجۇر عوي, – دەدى نۇرەكەڭ ەزۋ تارتىپ.
– وي, مۇنىڭ كوزىنشە ەشنارسە ايتۋعا بولمايدى. باياعىدا ەلۋباي ومىرزاقوۆ پەن سەركە قوجامقۇلوۆ اعالارىمىز جۇمىسقا كەلگەسىن ءبىرى اياعىنىڭ, ءبىرى بەلىنىڭ اۋىراتىنىن ايتىپ, مۇڭىن شاعىپ جاتقاندا شەك-سىلەمىز قاتىپ كۇلۋشى ەدىك. تۋرا سول باسقا كەلدى. اياعىم ءجۇرىپ كەلە جاتقاندا باسايىن دەگەن جەرگە ءدوپ تۇسپەيدى, قاس قىلعانداي, جانامالاپ بارىپ تۇسەدى, – دەدى اسەكەڭ.
– ال ەندى قازىر قالايسىڭ؟
– قازىر جامان ەمەس, بىراق, جەتىسىپ تۇرعانى شامالى. مەجەلەگەن جەرگە جەتپەي, كەرى كەتىپ ءجۇر. بىراق, جاس بيكەشتەردى كورسەم, تابانىم ويلاعان جەرگە تارس ەتە قالادى, – دەپ قارقىلداپ كۇلدى. ءبىز دە كۇلدىك. ەلباسى ماعان قاراپ:
– قالىڭ قالاي؟ – دەدى.
– جامان ەمەس, بىراق, سىزدىكىندەي ەمەس, – دەدىم بىلتىرعى ءسوزىمدى قايتالاپ.
– ءتۇۋ, سەن دە قويمايدى ەكەنسىڭ, – دەدى. سوسىن ءسال كىدىرىپ:
– تاعى ءبىر ءسوزىڭ بار ەدى عوي, – دەدى.
– ول بىرەۋى – «كوبەلەكتىڭ كارىسى جوق, كارىلىكتىڭ ءدارىسى جوق» دەگەنىم عوي. بىراق, سىزبەن كەزدەسۋ بىزدەر ءۇشىن – ءدارى» دەپ ايتقانمىن, – دەدىم.
– ە, مۇنىڭ وتە دۇرىس, – دەدى.
...انگە قوسىلىپ, شىرقاپ كەتتى
استانانىڭ 10 جىلدىعىندا پرەزيدەنتتىڭ مادەني ورتالىعىندا تالانتتى اقىن نەسىپبەك ايت ۇلىنىڭ «بايتەرەك» دەپ اتالاتىن پوەماسى بويىنشا دايىندالعان قويىلىم كورسەتىلدى. استانانىڭ بەلگىلى ارتىستەرى قاتىستى. مەن دە قاتىسىپ, جىراۋدىڭ بەينەسىن جاسادىم.
سپەكتاكلدى كورۋگە پرەزيدەنتتىڭ ءوزى كەلدى. قويىلىمنىڭ سوڭى ستسەناري بويىنشا, ەلباسىنىڭ سوزىنە جازىلعان التىنبەك قورازباەۆتىڭ انىمەن اياقتالدى. مىنە, عاجاپ, ەلباسى انگە قوسىلىپ شىرقاپ كەتتى. كورەرمەندەردىڭ دە, ساحنادا تۇرعان ارتىستەردىڭ دە دەلەبەسى قوزىپ, ءاندى حورعا اينالدىرىپ جىبەردى. قويىلىم سوڭىندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى العىسىن ايتىپ, ريزالىق كوڭىلىن ءبىلدىردى. سونان سوڭ ساحنا جاققا قاراپ: «دانا بابالارىمىزدىڭ تولعاۋىن ايتقان سابەڭ, ءسابيت ورازباەۆ – تەاتردا ەلۋ جىلدان استام قىزمەتتە كەلە جاتقان اقساقالىمىز. ءبىز سابەڭمەن وتىز جىلداي ارالاسىپ, سىرلاسقان جاندارمىز. جاستىق شاعىمىزدا تاۋعا دا شىقتىق, كۇننىڭ باتىسىنان تاڭنىڭ اتىسىنا دەيىن ءان شىرقادىق. وتكەن ومىردە جاقسى ساتتەردە, قيىندىق كەزەڭدەردە دە بىرگە بولدىق. قۇدايعا شۇكىر, سابەڭ ساقال-شاشى قاۋعاداي بولىپ, اقساقالدىق دارەجەگە جەتتى», – دەدى. بۇل مەن ءۇشىن كۇتپەگەن جاعداي بولدى. ەلباسىنىڭ قىسقا بولسا دا ايتقان ەستەلىگىنەن ءارى قۋات الىپ, ءارى قىسىلىپ قالدىم. توبەم كوككە جەتكەندەي سەزىندىم. شىنىندا دا, ەلباسىمەن ءبىر زاماندا ءومىر كەشۋ مەن ءۇشىن زور ماقتانىش ەدى...
ءسابيت ورازباەۆ.