پاكتىڭ پاراساتى

ۆيلوري پاك قىزىلوردا وبلىسى تەرەڭوزەك اۋدانىنىڭ شا­عان اۋىلىندا دۇنيەگە كەلدى. اۋەلدە ول ەركىن كۇرەسپەن اينا­لىس­تى. سپورتتىڭ بۇل تۇرىندە پالەندەي تابىسقا قول جەتكىزە الماسا دا, ءوز قاتارىنىڭ الدى بولدى. الايدا بىرتە-بىرتە جاس جىگىتتىڭ اڭسارى اۋىر اتلەتيكاعا اۋدى. وبلىس ورتالىعىنا قونىس اۋدار­عاننان كەيىن ومىرزاق جولىم­بەتوۆتىڭ قول استىندا جات­تىقتى. بۇل ەسىم وقىر­ماندارعا جاقسى تانىس. كە­زىندە ەلى­مىزدە تانىمال زىل­تە­مىرشى­لەر­دىڭ ءبىرى بولعان ومىرزاق ءشارىپ­­باي ۇلى كەيىننەن سپورت جۋرنا­­ليس­­تيكاسىنا تۇبەگەيلى بەت بۇردى. رەسپۋبليكالىق باسىلىم­داردا قىزمەت اتقارىپ, كوپ­تەگەن سۇ­بەلى ماقالالار جازدى. جولىم­بە­توۆ­تىڭ قالامىنان شىق­قان كىتاپتار دا وقىرماندار كوڭى­لىنەن ورىن تاپتى.

ۆيلوري اۋىر اتلەتيكاعا تەز بە­­يىمدەلدى. جاتتىعىپ جۇر­گە­­­­نىنە ءبىر جىل تولماي جاتىپ, جاس­­­تار اراسىندا قازاقستان بىرىن­­­­­شى­لىگىنىڭ جەڭىمپازى اتاندى. كە­يىن­نەن ەرلەر سايىسىندا از­دى-كەمدى تابىستارعا قول جەت­­كىزدى. الايدا پاكقا اتاقتى زىل­­تەمىرشى بولۋ باقىتى بۇيىر­مادى. ەسەسىنە ول ءوز باقىتىن باپ­­كەر­لىكتەن تاپتى. بۇل رەتتە وعان باعىت بەرگەن قىزىلوردادا سپورت مەكتەبى ديرەكتورىنىڭ ورىن­­باسارى ۆلا­ديمير كيم ەكەن.

– كەزىندە جاسوسپىرىمدەر ارا­سىندا الەمدىك رەكوردتى جاڭار­تىپ, كسرو سپورت شەبەرى اتان­عان ۆلاديمير بىردە ماعان «سەنى كوپتەن بەرى بايقاپ ءجۇر­مىن. بالالاردى جاقسى جاتتىق­تى­راسىڭ. ۇمتىلىسىڭ ۇنايدى. كەلە­شەكتە سەنەن جاقسى باپكەر شى­عا­تىنىنا ەش كۇمانىم جوق. ول ءۇشىن ءبىلىمىڭدى جەتىلدىر. لەنين­گرادقا بارىپ, پەتر لەسگافت اتىن­داعى باپكەرلەر دايارلايتىن مەم­لەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتكە وقۋعا ءتۇس» دەپ كەڭەس بەردى. بىلىكتى ما­ماننىڭ اقىلىنا قۇلاق اسىپ, نەۆا جاعالاۋىنا اتتان­دىم. بىراق ول جاقتا جولىم بول­مادى. ەڭسەم ءتۇسىپ, ەلگە ورالدىم. سول كەزدە امانكەلدى رىمقۇ­لوۆ پەن ۆلاديمير تيان سىن­دى ما­مان­دار ماعان كوپ قولداۋ كورسەتتى. ءجون سىلتەپ, اعالىق اقىل-كەڭەس­تەرىن بەردى. سودان 1973 جىلى ال­ماتىدا ورنا­لاسقان دەنە شىنىقتىرۋ ينستيتۋ­تىنا وقۋعا ءتۇستىم. ونى اياقتاعان­نان كەيىن قىزىلورداعا قايتا ورال­دىم. كەيىنگى 45 جىل ءومىرىمدى تولىعىمەن وسى سالاعا ارنادىم, – دەيدى ۆيلوري ۆيكتو­روۆيچ.

قىراعى مامان كەيىپكەرىمىزگە دۇرىس باعىت-باعدار بەرگەن ەكەن. راسىندا دا, باپكەرلىك قىزمەتتە پاك تولاعاي تابىسقا قول جەت­كىزدى. ءۇش بىردەي شاكىرتى قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن سپورت شەبەرى اتا­عىن الدى. ولار – يليا يلين, ال­ماس وتەشوۆ جانە الەكساندر زاي­چي­كوۆ. بۇگىنگى تاڭدا بۇل زىلتەمىر­شىلەردىڭ بارلىعىنىڭ دا ەسىم­ى سپورتتىق تاريحىمىزدا التىن ارىپتەرمەن جازۋلى. ماسە­لەن, ءيليننىڭ قانداي بيىك بەلەس­تەردى باعىندىرعانىن جوعارىدا ايتتىق. ودان بولەك, ول بەي­جىڭ مەن لوندوندا الاۋى تۇتان­عان وليمپيا ويىندارىندا التىن تۇعىرعا كوتەرىلدى. الايدا يليا­عا «دوپينگ قولداندى» دەگەن ايىپ تاعىلىپ, ول قوس بىردەي عالام­دىق دودادا جەڭىپ العان التىن مەدال­دارىنان ايىرىلدى. كۇللى قازاق­ستاندىق جانكۇيەرلەر دارا تۋعان ۇلدىڭ ونداي ارزاندىققا بار­عا­نىنا ەش سەنگەن جوق. بىراق قۇ­زىرلى ورگاندار كەسىمدى ءسوزىن ايتىپ, ءوز دەگەنىنە جەتتى.

الماس وتەشوۆتىڭ ەل سپورتى تاريحىندا وشپەس ءىز قالدىرعانى ەش داۋ تۋعىزباسا كەرەك. ول – اۋىر اتلەتيكانى سەرىك ەتكەن قان­داس­تارىمىزدىڭ اراسىنان العاشقى بولىپ الەم چەمپيوناتىن­دا جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدى. ول – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا ەڭبەك سىڭىرگەن سپورت شەبەرى اتاعىنا يە بولعان تۇڭعىش قازاق زىلتەمىرشىسى. جاستار اراسىندا ازيا چەمپيونى اتاعىنا قول جەتكىزگەن ال­عاشقى قانداسىمىز. ازيا ويىن­دارىندا جۇلدە الىپ, لوندون وليمپياداسىندا جەتىنشى ورىنعا تابان تىرەدى. وسىلاي تىز­بەكتەي بەرسەك, سىر بويىندا تۋىپ-وسكەن ساڭلاقتىڭ بۇل سالادا قول جەتكىزگەن تابىسى زور ەكەنىنە انىق كوز جەتكىزۋگە بولادى.

الەكساندر زايچيكوۆتىڭ دا قادامى قۇتتى بولدى. 2012 جىلى لوندون وليمپياداسىندا ول 12-ورىندا قالىپ قويسا, اراعا ءتورت جىل سالىپ, سول ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىردى. ريو-دە-جانەي­رو­داعى ويىنداردا وتانداسىمىز قولا مەدالدى موينىنا ءىلدى. 2015 جىلى حيۋستوندا وتكەن الەم چەم­پيوناتىندا باس جۇلدەنى ولجالادى.

ۆيلوري پاك تەك جوعارىدا ەسىمدەرى اتالعان ساڭلاقتاردى تاربيەلەۋمەن شەكتەلىپ قالعان جوق. سونىمەن قاتار ول اسقار مەڭ­دياروۆ, سەرگەي راداەۆ, ولەگ شين, قۋانىش راحاتوۆ, رومان رۋسيانوۆسكي, ايبول الدا­بەر­گەنوۆ, داۋرەن شاۋتەەۆ, ەربولات جولامانوۆ جانە تاعى باسقا مىق­تى زىلتەمىرشىلەردى باپتادى. سولاردىڭ الدى حالىق­ارالىق جارىستاردا جاسىنداي جارقىراسا, كەيبىرى بىلىكتى باپكەر رەتىندە وزدە­رىنىڭ مىقتىلىعىن مويىنداتتى. پاك مىرزا بارلىعى 15 حالىقارالىق دارەجەدەگى سپورت شەبەرى جانە 60-تان اسا سپورت شەبەرىن دايارلادى.

– مىقتى جاتتىقتىرۋشى بولۋ ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلە بەرمەيدى, – دەپ جال­عاس­تىر­دى ءوز اڭىگىمەسىن ۆيلوري ۆيك­توروۆيچ. – بۇل – وتە قيىن كاسىپ. جاسىراتىن نەسى بار, 45 جىل­دىڭ ىشىندە ءتۇرلى جاعداي باسىمىزدان ءوتتى. تىپتەن, بىردە ايەلىم مەنى تاستاپ كەتە جازدادى. ويتكەنى مەن ۇيدە وتە سيرەك بولامىن. سانسىز وقۋ-جاتتىعۋ جيىن­دارى مەن ءتۇرلى جارىستاردان قول بوساي بەرمەيدى. جۇبايىم سوعان اشۋلاندى. بىردە ول «سەن وتباسىڭنان جۇمىسىڭدى جوعارى قوياسىڭ. بۇل – دۇرىس ەمەس. ماعان ونداي ەردىڭ قاجەتى جوق» دەپ بايبالام سالدى. اجىراسۋ ءۇشىن ارىز بەرۋگە دە وقتالدى. العاشىندا نە ىستەرىمدى بىلمەي دال بولدىم. مەن ءۇشىن وتباسىم دا, ايەلىم دە, جۇ­مىسىم دا, ءبارى دە قىمبات. بۇلار­دىڭ ەشقايسىسىنا بولە-جارا قا­راي المايمىن. ءارى ويلانىپ, بە­رى ويلانىپ, اقىرى ايەلىمدى ايت­قانىما كوندىردىم. «مىنا جا­­سى­مىزدا اجىراسىپ, ابىروي تاپ­پاي­مىز. ونىڭ ۇستىنە بالالار ەسەي­دى, نەمەرەلەرىمىز ءوسىپ كەلەدى. ەستى­گەن ەلدەن ۇيات», دەپ توقتاۋ ايت­تىم.

راسىندا دا, بۇكىل مەيىرىمىن شاكىرتتەرىنە توگىپ, بار بىلگەنىن سولارعا ۇيرەتىپ, اپتالاپ, ايلاپ ءۇيدىڭ بوساعاسىن كورمەيتىن جاتتىقتىرۋشىنىڭ جۇمىسى وڭاي ەمەس. دەسەك تە ءار نارسەنىڭ ءوز قا­يىرى بار. بۇل رەتتە ۆيلوري ۆيك­تور­وۆيچتىڭ باعى جاندى دەپ نىق سەنىممەن ايتۋعا بولادى. كۇنى-ءتۇنى ىزدەنىپ, تالپىنىپ, ەڭبەك­تەنىپ ءجۇرىپ, مىقتى شاكىرتتەر تاربيەلەدى. تالاي ادام­نىڭ اق باتاسىن الىپ, ەل-جۇرت­تىڭ العىسىنا بولەندى. ۇزاق جىلدار بويى قازاقستان ۇلتتىق قۇراما كومانداسىنىڭ اعا جات­تىقتىرۋشىسى بولدى. ەل سپور­تىنا سىڭىرگەن ەڭبەگىن ەسكەرگەن مەملەكەت باسشىسى پاك­تىڭ كەۋدەسىنە «پاراسات» پەن «قۇرمەت» وردەندەرىن تاقتى. قى­زىل­ورداداعى قورقىت اتا اتىن­داعى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەت پەن الماتىداعى قازاق سپورت جانە تۋريزم اكادەمياسىنىڭ قۇر­مەتتى پروفەسسورى اتاندى. قىزى­لوردا وبلىسى سىرداريا اۋدا­نىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى دەگەن اتاعى تاعى بار.

تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, ۆي­لو­ري پاك مەملەكەتتىك ءتىلدى جە­تىك مەڭگەرگەن. ماقال-ماتەلدەپ سويلەگەندە ەش قازاقتان كەم تۇس­­پەيدى. قازاقشا ولەڭ دە اي­تا­دى, ءان دە شىرقايدى. «وسى­نىڭ ءبارىن قايدان بىلەسىز؟» دەگەن سۇرا­عى­مىزعا كەيىپكەرىمىز: «قازاق­تىڭ جەرىندە تۋىپ-ءوسىپ, قازاق­تىڭ قاسيەتتى توپىراعىنان ءنار العان ازاماتتىڭ قازاق ءتىلىن بىل­مەۋى ۇيات جاعداي. مەن ءتىلدى عانا ەمەس, قازاقتىڭ مادەنيەتى, سالت-ءداستۇرى مەن ادەپ-عۇرپىن دا جاق­سى بىلەمىن. ءبىزدىڭ اۋىلدا قازاق­تار­مەن قاتار كورەيلەر مەن چەشەندەر دە تۇردى. بارلىعىمىز توننىڭ ىشكى باۋىنداي ارالاسىپ, تاتۋ-ءتاتتى ءومىر سۇردىك. ۇلتتىق ماسە­لەگە بايلانىستى ەشقانداي جانجال نەمەسە كيكىلجىڭ بولعان ەمەس. بالا كەزىمىزدەن جەرگىلىكتى سالت-ءداستۇردى بويىمىزعا سىڭىردىك. ودان ەش قور بولعان جوقپىز. جاستايىمىزدان قازاق اندەرىن جات­تاپ وستىك. مەن ابايدىڭ «جەل­­سىز تۇندە جارىق اي» ءانىن قات­تى ۇنات­تىم. ءشامشىنىڭ ان­دەرى جۇ­رە­گىمە جاقىن. جۇمەكەن ناجى­­مەد­ينوۆ پەن نۇرسۇلتان نازار­باەۆتىڭ سوزىنە جازىلعان ءشام­شى قالداياقوۆتىڭ «مەنىڭ قازاق­ستانىم» اتتى ءانى مەملەكەتىمىزدىڭ ءانۇرانىنا اينالعاندا ءوز باسىم قاتتى قۋاندىم. بۇل ولەڭ­دى مەن «قازاقستاننىڭ ءار ازا­ما­تىنىڭ پاتريوتتىق رۋحىن وياتىپ, وتانشىلدىق سەزىمدى بو­يى­نا ۇيالاتاتىن كەرەمەت تۋىندى دەپ باعالايمىن», دەپ جاۋاپ قا­يىردى. مىنە, سىر بويىنىڭ تۋماسى ۆيلوري ۆيكتوروۆيچ پاك وسىنداي ازامات!