ادەبي اگەنت قىزمەتى – ءبىز ءۇشىن جاڭا باعىت

الايدا حالىق نەسىبەسىن قۇلقىن­دارىنا توعىتقان, بيلىك پەن قازىناعا يە بولعان بەلگىلى, بەلگىسىز توعىشارلاردىڭ قوماعايلىعىنان, ەلىمىزدىڭ ءالى شيكىزات ءوندىرۋشى قاۋقارىنان اسا الماي جاتقانى وزەكتى ورتەيدى. قۋانارلىق ازدى-كوپتى جە­تىستىكتەرىمىز بار, بىراق كەم­شىلىك­تەرى­مىزدىڭ ەلدىڭ رۋحىن تۇسىرەتىنىن, ۇلت­تىڭ جوعالۋىنا اكەلەتىنىن جاقسى ءبىلىپ وتىرىپ, سەزبەگەندەيمىز. كەڭەستىك جۇيەنىڭ سالدارى قازاقتى ورىس ءتىلدى, قازاق ءتىلدى ەتىپ ەكىگە ايىردى. دىنىمىزدەن اجىراتىپ, ءدىلىمىزدى السىرەتتى. جەرىمىزگە قول سالدى. تاريحىمىز بۇرمالاندى. داس­تۇر­لەرىمىزدى ۇمىتتىردى. مىنە, ءبىر­جولا قۇلاي جازداعان ءور رۋحتىڭ ەڭسەسىن تىكتەگەنىنە ءۇشىنشى ونجىلدىق تولۋدا. ەگەمەندىككە قول جەتكىزسەك تە, ماڭ­گۇرتتىك پەن كوزقاماندىق جازىلماس دەرت بولىپ قالۋى مۇمكىن دەگەن وي مازا بەرەر ەمەس. سەبەبى ەلىمىزدەگى مەملەكەتتىك ءتىل ماسەلەسىندەگى قازاق ادەبيەتىنىڭ شەشۋشى فاكتور ەكەنىنە ءمان بەرمەۋ قولدان جاسالعان قاستاندىق دەۋگە بولار.

وسى ورايدا قالامگەر قاۋىمعا ارتىلار جۇك جەڭىل ەمەس. ءبىزدىڭ جاع­دايدا رۋحاني دەرتتىڭ ەمى – ۇلت­تىق قۇندىلىقتاردىڭ مول مۇراسى دارىپ­تەلەتىن قازاق جازۋشى­لارىنىڭ جازعان ەڭبەكتەرى. زيالى قاۋىم دا پەن­دەشىلدىككە ۇرىنعان زاماندا, قا­لامگەرلەردىڭ ءبىر شوعىرى عانا سۋى­رىلىپ العا شىعىپ, كەلەشەك ۇرپاققا وسيەت بولار تۋىندى جازار. شەت تىلدەر مامانى بولسام دا, انا ءتىلىمنىڭ بۇعالىقتاعى جاعدايى مەنى كوپ الاڭداتتى. ءار كەزەڭدە قوعامداعى قازاق ءتىلىن دامىتۋ ماسەلەلەرى قوزعالعان جيىنداردا ءوز ويىمدى ايتىپ ءجۇردىم. 2006-2007 جىلدار شاماسى بولۋ كەرەك, ءتىپتى مەنىڭ ءبىر ويىمدى قۇلاعى شالعان جانە ۇسىنىستارىما زور قىزىعۋشىلىق تانىتقان ينديانا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسسورى ۋيليام فيەرمان ىزدەپ كەلىپ, مەنىمەن ءبىراز پىكىر الماسقان بولاتىن. كەرىسىنشە, ەلىمىزدەگى كەيبىر, سانى كوپ, ساپاسى جوق عالىمداردىڭ اراسىندا قازاق ءتىلىن دامىتۋ جونىندەگى يدەيالارىمدى جاقتىرماي, كەڭىستىكتى قىزعانعاندارى دا كەزدەستى.

وتكەن جىلى اتى ەۋروپاعا بەلگىلى بريتاندىق قالامگەر, دجون فارن­دونمەن لوندونداعى كەزدەسۋىمدە ءوزى­نىڭ ەش عى­لىمي دارەجەسى جوقتىعىن, بىراق عىلىمي جاڭالىقتاردى بالالار ادە­بيەتى ارقىلى اڭگىمەلەپ تانىستىرۋدى ماقسات ەتىپ, جۇمىستانىپ جۇرگەنىن قۋانىپ ايتقان ەدى. سول سياقتى مەن دە عىلىمي دارەجەمنىڭ جوقتىعىنا قاراماستان, ەلىمىزدە تۇڭعىش رەت اشىلعان قر عا­لىم ايەلدەر قوعامىنىڭ اشىلۋىنا مۇ­رىندىق بولعان پروفەسسور تاڭات اياپو­ۆاعا كەڭەسشىلىك قىزمەتىم كادەگە جاراعانىنا ءبىر مەزگىل قۋانامىن.

يدەيانى قولداۋ, ءىلىپ اكەتۋ – ءبىز­دىڭ ەلدە قيىننىڭ قيىنى. ءوزىمنىڭ تاجىريبەمدە سوڭعى 7-8 جىل كولەمىندە ىزدەنىپ, امالدارىمدى جاساپ, ءبىر ىستەردىڭ كوزىن تاۋىپ جۇرسەم دە, ەلى­مىزدەگى بەلگىلى ءبىر توپتار پايداسىنا بولىنە بەرەتىن مەملەكەتتىك قولداۋعا قولىم ءبىر جەتپەي-اق قويدى. ءتىپتى كەيبىر قالامگەرلەردىڭ مەنىڭ ىزدە­نىستەرىمدى, شەت ەلدەرگە ساپارلارىم­دى ءجاي قىدىرۋ, بوس ەنتۋزيازم دەپ قابىلداعانى جانىمدى اۋىرتتى. كەيبىرى ءسوزىمدى ەلەمەي, تاكاپپارلىق تانىتىپ, بيىكتەن قاراپ, مەنى قور سانادى دا. دەگەنمەن ولاردىڭ اراسىنداعى كىسىلىگى بار, ادامشىلىعى بار قالام ۇس­تاعان جاندار قانداي قيىندىقتارمەن جەتىلىپ كەلە جاتقانىما كۋا.

مەنىڭ ساپارلارىما كوبىنە قارجىلاي دەمەۋشى بولعان قازاق رۋحانياتىنىڭ جاڭاشىرى ءسات توقپاقباەۆ اعامىز جا­نە ءار جولساپاردا حالىقارالىق ادەبي شارالاردا بىرگە بولعان قالامگەرلەر. بار ۋاقىتىمدى, ءبىلىمىمدى, جيناقتاعان تاجىريبەمدى قازاق نارقىنا «جاڭا» نيشا رەتىندە كەلىپ جاتقان ادەبي اگەنتتىك باعىتىن ەنگىزۋگە ينۆەستيتسيا رەتىندە جۇمساپ كەلەمىن. وسى باعىتقا جاستاردىڭ دا قىزىعۋشىلىقتارىن وياتا ءبىلدىم. مەنىڭ نيەتىمدى سىرتقى ەلدەر دۇرىس قابىلداپ, كەيبىر يدەيالارىما قولداۋ كورسەتىپ جاتقانى العان باعىتىما جا­قىن­داعانىمدى بىلدىرسە دە, ەلىمىزدەگى كەيبىر ازاماتتاردىڭ نەم­قۇرايلىعى, ۇسىنىستارىمدى ءوز قاپە­رىنە ىلمەۋى قىن­جىلتاتىنى راس.

ەڭبەگىمنىڭ ءبىر وتەۋى – حالىقارالىق ادەبي اگەنت رەتىندە الەمدىك دەڭگەيدە تانىلا باستاۋىم. بۇل مەنى سەرپىلتىپ, وزىمە دەگەن جاۋاپكەرشىلىكتى ودان ءارى ارتتىرا ءتۇستى. قالامگەرلەردى ناسيحاتتاۋدىڭ جۇيەسىن قالىپتاستىرىپ, دۇنيەجۇزىلىك پلاتفورماعا شىعارمالاردى تاراتۋدىڭ ادىستەرىن مەڭگەرۋدەمىن. جىلدان جىل­عا تاجىريبەم تولىسىپ, كوپ جاڭالىق­تاردىڭ ىشىندە بىرگە قاينادىم. مەنىڭ ادەبي اگەنت رەتىندەگى تاجىريبەم شەتەل­دىك, وتاندىق عالىمداردىڭ عىلىمي جوبا­لارىندا زەرتتەلە باستاعانى دا مەن ءۇشىن ماڭىزدى. ادەبي اگەنتتىڭ قىزمەتى تۋرالى تولىققاندى اقپاراتتى ەلىمىزدەگى باق ارقىلى بىرنەشە رەت ايتقاندىقتان, بۇعان كوپ توقتالماي-اق قويايىن.

ەۋرازيالىق شىعار­ما­شىلىق گيل­دياسى (لوندون) مۇشەسىمىن. دۇنيەجۇزى قازاقتارى قاۋىمداستىعىنىڭ مۇشە­سىمىن. 2019 جىلى گەتە-ينستيتۋت ۇسىن­عان «قوز­عالىستاعى مادەنيەت» جوباسىنىڭ العاشقى گرانت يەگەرىمىن. بيىلعى كوكتەمدە ەۋروپالىق ارىپتەستەر – الان كوكس جانە دەۆيد پارري بىرلەسىپ ۇسىنعان اپتالىق پودكاست جوبالار اياسىندا ءوز تاراپىمنان قازاق ەلىنىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنەن حابار بەرىپ, كوبىنەسە قازاق ادەبيەتى, مادەنيەتى, ونەرىندەگى جاڭالىقتاردى دا تانىستىردىم. فرانتسيالىق «Paris Lit Up», بريتاندىق «Cable Writes» بىرلەسكەن «Wordtrip Europe 2020» ونلاين جوباسىنا دا اتسالىسىپ, عالىم جايلىبايدىڭ «سۇراق بەلگىسى» پوەماسىن ماۋسىم ايىندا, اقىننىڭ ءوزى پوەماسىنان ءۇزىندى وقىعان ۆيدەوسىمەن, مەنىڭ اعىلشىن تىلىندەگى اۋدارماممەن ەۋروپالىق اۋديتورياعا ۇسىندىق. وسى جوباعا قازان قالاسىنان  تاتاردىڭ مىقتى اقىنى, لەنار شاەحتى دا ۇسىنعانىمدى ايتا كەتكەنىم ءجون. 16 قازاندا لوندوندا TEDxLambeth جوباسىنا تاراتۋعا تۇرارلىق يدەيالار يەسى رەتىندە قاتىسۋعا شاقىرۋ الىپ, پاندەميا ساقتىق شاراسىنا وراي, ساپارعا شىعۋ مۇمكىن ەمەس بولعاندىقتان, قازاق رۋحانياتى تۋرالى ايتقان ۆيدەوم­دى جىبەردىم. وسى ورايدا, وسى ۆيدەونىڭ تۇ­سىرىلىمىنە قولعابىس جاساعان باقىت­جامال قايىربەكقىزى وسپانوۆاعا زور ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن.

الماتىداعى ۇلتتىق كىتاپحانا, جام­­بىل اتىنداعى جاسوسپىرىمدەر كىتاپ­حاناسى, نۇر-سۇلتانداعى ۇلتتىق اكادە­ميالىق كىتاپحانالارىندا وتە­تىن ونلاين, وفلاين شارالارى دا مەن ءۇشىن ماڭىزدى پلاتفورمالار. بريتاندىق سەرىكتەستەرىم مەنىڭ يدەيام­دى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىمەن حالىق­ارالىق ونلاين جۋرنال جوباسىنا قولداۋ كورسەتۋدە. بۇل جوبادا ادەبيەت, مادەنيەت, ونەر باعىتىنداعى جاڭا­لىقتارمەن الەمگە اقپارات تاراتامىز. ازىرگە تەك اعىلشىن تىلىندە, سوسىن باسقا دا تىلدەردى قامتيمىز. جوبا اۋقىمدى, ورتالىق ازيا كوبىنە نا­زاردا. العاشقى ۇسىنار اقپارات, ارينە, قازاقستاننان. تۇيىندەپ ايتسام, مەن قالعان عۇمىرىمدى ادەبيەتكە, رۋحانياتقا ارناۋ ءۇشىن الدىما ۇلكەن ماقسات قويىپ وتىرمىن.

باقتىگۇل ماحانبەتوۆا,

حالىقارالىق ادەبي اگەنت