كۇرمەۋدى شەشۋ – كۇردەلى مىندەت

ءبىلىم ساپاسى –  وقۋ ورنىنىڭ ەڭ باستى كورسەتكىشى. ول پروفەسسور-وقىتۋشىلار قۇرامىنىڭ ءبىلىم ساپاسى, بىلىكتىلىگى مەن ىسكەرلىگى ارقاسىندا عانا ەمەس, مەنەدجمەنت شەبەرلىگىنىڭ ناتيجەسىندە قول جەتكىزىلەتىن تابىس. سونىڭ ىشىندە كادرلىق ساياساتتىڭ الاتىن ورنى زور. مۇندا عىلىمي دارەجەسى بار وقى­تۋشىلار سانى قالىپتاعى دەڭ­گەيدەن تومەن. جالپى شتات سانى 500-دەي ادام بولسا, سونىڭ ىشىندە 11-ءى عانا  عىلىم دوكتورى, 11-ءى PhD دوكتور, 114 عىلىم كان­ديداتى جانە 152 ماگيستر بار. عى­لىم دوكتورلارىنىڭ ورتاشا جاسى 64-تە.

قاي مەكەمەنىڭ بولسا دا ۇتىم­دى تابىستارعا جەتۋى  ءبىرىنشى باس­شىعا بايلانىستى ەكەندىگى ءسوز­سىز. ەگەر ءبىرىنشى باسشىنىڭ ۇيىم­داستىرۋ قابىلەتى, ۇجىمدى ءبىر ماقساتقا جۇمىلدىرا بىلەتىن شە­بەرلىگى بولماسا, قاندا دا ءبىر بيىك ناتيجەگە قول جەتكىزۋ قيىن. سولتۇستىك قازاقستان ۋنيۆەر­سيتەتىندە ءبىر جىلدان استام ۋاقىت بويى رەكتوردىڭ ورنى بوس تۇر. بىل­تىر كۇزدە رەكتور, ەكونوميكا عى­لىمدارىنىڭ دوكتورى ءوز ەركى­مەن ورنىنان كەتتى دە, سودان بەرى بۇل وقۋ ورنى ءبىرىنشى باسشىسىز. رەك­توردىڭ مىندەتىن اتقارۋشى بو­لىپ تاعايىندالعان بيولوگيا عىلىم­دارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت ەربول يساقاەۆ ۇجىمدى مەڭگەرىپ, ءبىر ارناعا تۇسىرە المادى. بۇعان ونىڭ تاجىريبەسى دە, بەدەلى دە جەتپەيتىن سياقتى. ونىڭ ۇستىنە بارلىق ۋنيۆەرسيتەتتەردى عىلىم دوكتورلارى باسقارىپ وتىر­عاندا مۇنداعى احۋال پروفەس­سور-وقىتۋشىلار قۇرامىن قانا­عات­­تان­دىرمايتىندىعى كورىنىپ تۇر.

ە.يساقاەۆ بەكىتىلگەن كادر ساياساتىن دا تولىق ىسكە اسىرا الماي كەلەدى ەكەن. ءبىز سويلەسكەن ۋنيۆەرسيتەت قىزمەتكەرلەرى كادر­لار قاجەتتىلىگىن بولجاۋدىڭ جەت­كى­لىكسىز دەڭگەيى سول قالپىن­دا قا­لىپ وتىرعانىن ايتتى. تا­لىم­گەرلەر ينس­تيتۋتى دامى­ماعان. مەم­لەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرۋ ءتىپتى تومەن­دەپ كەتكەن. ە.يساقاەۆ مىرزا مەم­لەكەتتىك ءتىلدى وقىتاتىن ماماندار­دى قۋعىنداۋعا ۇشىراتقانى دا اۋىز­ەكى تىلدە دە, الەۋمەتتىك جەلىلەردە دە ءجيى ايتىلۋدا. ماسەلەن, ۇزاق جىلداردان بەرى وسى ۋنيۆەرسيتەتتە قىزمەت ىستەپ, ىشكە دە, سىرتقا دا ابىرويلى بولىپ, Nur Otan پارتياسى وبلىستىق ساياسي كەڭەسىنىڭ مۇشەسى, قالالىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى بولىپ جۇرگەن اكادەميالىق ماسەلەلەر جونىندەگى پرورەكتوردىڭ مىن­دەتىن اتقارۋشى, پروفەسسور جا­نار تالاسپاەۆانى, عىلىم دەپار­تامەنتىنىڭ ديرەكتورى مارحابا قۋانتاەۆانى نەگىزسىز قۋدالاپ, شىرعالاڭعا سالىپ, كە­لىسىمشارتتارىنا قول قويماي, قىز­­مەتتەرىن بوساتۋدى تالاپ ەت­كەن­دىگى تۋرالى اڭگىمە قالا جۇرت­شى­لىعىنا دا تاراپ كەتتى. بۇل ەكەۋىنىڭ ماماندىقتارى دا قازاق ءتىلىنىڭ مامانى. جاپ-جاق­سى جۇمىس اتقارىپ جۇرگەن ولار­دىڭ ورنىنا ورىستىلدىلەردى تىقپالاعانى دا ارىپتەستەرىنىڭ قارسىلىعىن تۋعىزعان. ج.تالاس­پاەۆا بىرنەشە جىل ءتىل جانە ادەبيەت ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى بولىپ تا ىستەگەن.  وسى جىلداردا ۋنيۆەرسيتەتتە مەم­لەكەتتىك ءتىلدىڭ قولدانىلۋ اياسى دا ءبىر­شاما كەڭىپ قالعان ەدى. ونى قالا­نىڭ كوزى اشىق زيالى قاۋىمى جاقسى بىلەدى.

جۋىردا ۇجىمنىڭ ءبىر توپ وكىلى, سونىڭ ىشىندە رەكتوردىڭ مىن­دەتىن اتقارۋشىدان باسقا ءۇش پرورەكتور دا بار, ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسقات اي­ما­­عانبەتوۆكە شاعىم جازىپ, كوپ­تەگەن دەرەكتەردى العا تارتتى. وندا ءتىپتى مىناداي جولدار بار: «جوعارى وقۋ ورنىنىڭ باسشى­لىعىنا قويىلاتىن تالاپتار ساقتالماي, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ سترا­تە­گيالىق ماڭىزدى ماسەلەلەرى بو­يىنشا جەكە-دارا شەشىمدەر قابىل­دانادى, پرورەكتورلاردىڭ پىكىر­لە­رىمەن ساناسپاي, كەيدە ەتنو­س­ارالىق الاۋىزدىقتى تۋدىراتىن جاعىمسىز جاعدايلارعا جول بەرىلەدى;  مينيسترلىكتىڭ قاعازباستىلىق جۇيەدەن ارىلۋ تاپسىرماسىن ورىن­داۋدىڭ ورنىنا, كەرىسىنشە حات­تامالىق تاپسىرمالاردى ءۇستى-ۇستىنە كوبەيتىپ, جۇمىستىڭ ناتيجەلى جۇ­زەگە اسى­رىلۋىنا كەدەرگى جاساۋدا. بىر­نەشە قۇرىلىمدىق بولىمدەردى (رەكتوردىڭ اپپاراتى, ستراتەگيا جانە ءبىلىم ساپاسى دەپارتامەنتى, ۇيىم­داستىرۋ-باقىلاۋ جۇمىسى ءبولىمى) تەك جۇمىستى باقىلاۋعا قويىپ, اقپاراتتىق ماتەريالداردى جيناقتاۋ, ەسەپ سۇراۋمەن عانا اينالىستىرىپ وتىر. بىردەن جازالاۋ شارالارىن قولدانۋدى ادەتتى ىسكە اينالدىردى, قاتال تالاپپەن الىنعان تۇسىنىكتەمەلەردە تاپسىرمانىڭ وبەكتيۆتى سەبەپپەن ورىندالماۋى كورسەتىلسە دە ەسكەرىلمەي جاتادى».

ءمينيستردىڭ اتىنا جازىلعان شاعىمدى تۇگەلدەي تالداپ شى­عۋ نەمەسە ونداعى فاكتىلەردى تولىق­تاي كەلتىرۋ ءبىزدىڭ مىندەتىمىز ەمەس. اتالعان ايىپتاردىڭ ءوزى ورىن ال­عان جاعدايدا وقۋ ورنىنداعى مورال­دىق-پسيحولوگيالىق احۋال­دىڭ بارىنشا ناشارلاپ كەتكەنىن كور­سەتەدى. مۇنداي جەردە ءبىلىم عانا ەمەس, تاربيە دە, مادەنيەت تە, ادامگەرشىلىك قاسيەتتەر دە قۇل­دىرايدى. ال ەندى مىنا ايىپتاۋلار: «بۇگىندەرى وڭىرلىك ۋنيۆەرسي­تەت مەملەكەتتىك مەنشىكتەگى ەمەس, ءبىر ادامنىڭ جەكە ۇلەسىندەگى مە­كە­مەگە اينالعانداي; جوعارى وقۋ ورنىنىڭ بارلىق ماسەلەلەرى, سونىڭ ىشىندە قارجى ماسەلەسى رەكتوردىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ە.يساقاەۆتىڭ كوڭىل كۇيى ارقىلى عانا شەشىلەدى. قارجى ماسەلەسى (جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاما, كولىك-تەحنيكالىق پارك, پروفيلاكتوري, ىسساپارلىق شىعىن­دار جانە تاعى باسقا) قاي كۇيدە, كىمنىڭ ق­ول­دانىسىندا ەكەنى دە ۇرەي تۋعى­زادى» دەگەندەر ءمينيستردىڭ عانا ەمەس ارناۋ­لى قىزمەتتەردىڭ اينالىسىپ, كوز جەتكىزۋىن قاجەت ەتەدى.

قالاي دەسەك تە مەملەكەتتىڭ يە­لىگىندەگى, ءبىر وبلىستاعى جالعىز جوعارى وقۋ ورنىنداعى احۋالدى تەزىرەك وڭالتۋ مينيسترلىكتىڭ كەزەك كۇتتىرمەس مىندەتى ەكەنى داۋسىز. بىلدەي ءبىر ءوڭىردىڭ ءبىلىمى مەن مادە­نيەتىنىڭ ەڭ ۇلكەن وشاعىندا داۋ تۋىپ, اڭگىمەگە ىلىگۋى – ستۋدەنت جاستار­دىڭ ادامگەرشىلىگى زور, بىلىكتى ازامات بولىپ قالىپتاسۋى­نا كەرى اسەر ەتەرى ءسوزسىز.

وسى ورايدا ءوزىمىز تۇيگەن مىنا ماسەلەگە دە نازار اۋدارعىمىز كەلەدى. ارينە, سىرتتان باسشى اكەلىپ تىزگىندى ۇستاتا سالۋعا بولادى. بىراق ونداي كادردى قارسىلاس توپتار ءبىر-بىرىنە تارتىپ جاتسا, ءىستىڭ ناتيجەلى بولۋى نەعايبىل. ال ىشتەرىندەگى احۋالدى جاقسى بىلەتىن, بۇرىنعى باسشىنىڭ قاتەلىكتەرى قايدا ەكەنىن جانە ونى تۇزەتۋگە قولىنان ءىس كەلەتىن ىن­تالى جان بولسا عانا بۇل وقۋ ورنىنداعى جاعداي وڭالۋى مۇمكىن. ايتپەسە, بۇرىنعى رەكتور وڭداسىن ءاشىموۆتى زاڭسىز شىعارىپ, ونىڭ سوت ارقىلى جۇ­مىسقا قالپىنا كەلتىرىلۋى, ودان كەيىن سىرتتان كەلگەن ءبىر رەكتوردىڭ مىندەتىن اتقارۋشىنىڭ بەس دەكاندى بىردەن ورنىنان الۋى سەكىلدى كيكىلجىڭدەر, داۋ-دامايلار بۇل ۋني­ۆەرسيتەتتە قوردالانىپ قالعان. سىرتتان كەلگەن سوڭعى رەكتوردىڭ دا الدى-ارتىنا قاراماي جۇمىستان كەتكەنى سونداي – تۇراقسىزدىقتىڭ توركىنىن جەتىك بىلمەگەندىكتىڭ كەسى­رىنەن سەكىلدى. ىشكى احۋالدى جەتىك بىلمەي, سىرتتان تون پىشكەندىك قاي ۋاقىتتا بولسا دا ارانداتۋعا اپارىپ سوقتىرادى. جالپى, ەلدىڭ شەتىندەگى, جەلدىڭ وتىندەگى قالادا بولعاندىقتان مۇندا باسقا ەلدەردىڭ مۇددەسىن جۇر­گىزۋگە تىرىساتىن توپتاردىڭ دا بار ەكەندىگى كورىنىس بەرىپ قالادى...

«سىرت كوز سىنشى» دەسەك, بۇل وقۋ ورنىندا وي-ءورىسى بيىك, ادامگەرشىلىك قاسيەتتەرى, ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتەرى دە زور, ۇلتتىق رۋحى دا بيىك تۇلعالار جوق ەمەس. ۇجىمداعى ە.يساقاەۆتان باسقا ءۇش پرورەكتور دا زەردەلى, وي-ورىس­تەرى بيىك ادامدار. وسى ۇشەۋى­­نىڭ بىرىنە سەنىم ارتىپ, ءبى­رىنشى باسشى قويسا – لايىق­تى جاندار.  سونىڭ ىشىندە تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ عىلىم جانە يننوۆاتسيالار جونىندەگى پرو­رەكتورى, پروفەسسور اقمارال ىبىراەۆانى ايرىقشا ايتۋعا بولادى. سىرتقا دا, ىشكە دە ابىرويلى بولىپ جۇرگەن ول 2014 جىلدان بەرى وسى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ىستىعىنا كۇيىپ, سۋىعىنا توڭىپ جۇرگەن جان. العاش قازاقستان تاريحى جانە الەۋمەتتىك-گۋمانيتارلىق پاندەر كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى بولىپ قابىلدانعان ول ءتورت جىلدا, ياعني 2018 جىلدان پرورەكتور لا­ۋازىمىنا دەيىن كوتەرىلىپ, قازىر سول قىزمەتتى اتقارىپ كەلەدى. ال­عان اتاقتارى مەن جازعان ەڭبەكتەرىن سانامالاعان بولساق, وعان تازا قولداۋ كورسەتكەن بولىپ كورىنەرمىز, سوندىقتان وسى جەردەن-اق قايىرىپ, مينيستر­لىكتىڭ بىلىكتى باسشىلارىنا وي سالۋمەن ا.ىبىراەۆا تۋرالى ءسوزى­مىزدى اياقتايمىز. تەك ول تۋرالى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ پروفەسسورى, عالىم زارقىن تايشىباي, وبلىستىق ءارحيۆتىڭ ديرەكتورى ساۋلە مالىكوۆا جانە تاعى باسقا جىلى لەبىزدەرىن بىلدىرگەنىن ايتا كەتكەندى ءجون كوردىك.

شەشىم قابىلداۋ – ارينە, ءمي­نيستردىڭ مىندەتى. ءبىز تەك ونىڭ بارىنشا ادىلەتتى جانە وڭىرىمىزگە عانا ەمەس, ەلىمىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا پايدالى بولعانىن قالايمىز.

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى