ۋاقىت وزعان سايىن وتانداستارىمىز بىلەك سىبانا ەڭبەك ەتۋگە ەمەس, قاندايدا ءبىر قارجىلىق ۇيىمعا سالىم جاساپ, جىلدام ءارى جەڭىل پايدا تابۋعا اۋەستەنىپ بارا جاتقان سىڭايلى. الايدا مۇنداي ۇيىمداردىڭ بارلىعى بىردەي ادال قىزمەت ەتەدى دەپ ايتۋ قيىن. الاياقتىققا ەتى ۇيرەنگەن اككىلەر مەن ولار قۇرعان قارجى پيراميدالارى قاپتاپ بارادى. تەگىن ىرىمشىكتىڭ قاقپاندا عانا بولاتىنىن ايتا-ايتا اۋىز تالعانىمەن, قالتاسى قاعىلىپ, قان قاقساپ قالعاندار كوبەيىپ تۇر.
سالىمىڭدى ەكى-ءۇش ەسە ءوسىرىپ قايتاراتىن ۇيىمدار بارىن ەستىگەندە «بۇل نە دەگەن باتپان قۇيرىق, ايدالادا جاتقان قۇيرىق؟!» دەۋشى ەدىك. سوعان قاراماستان ارباۋعا كونىپ, الداۋعا سەنەتىندەردىڭ قاتارى كوبەيىپ بارادى. وسى ماسەلە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ نازارىنان دا تىس قالعان جوق. جىل باسىندا پرەزيدەنت قۇقىق قورعاۋ قۇرىلىمدارى مەن قارجى نارىعىن قاداعالايتىن جانە مونيتورينگ جاسايتىن مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارىمەن وتكىزگەن كەڭەستە ەل ازاماتتارىنا ايتارلىقتاي ماتەريالدىق شىعىن كەلتىرگەن قارجى-نەسيە ۇيىمدارىنىڭ زاڭسىز قىزمەتىنە توسقاۋىل قويۋعا بايلانىستى ماسەلەنى قاراستىرعان بولاتىن. قاسىم-جومارت توقاەۆ قوعامدا نارازىلىق تۋدىرعان جاعدايدى ەگجەي-تەگجەيلى تەكسەرۋدى, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىنىڭ بۇزىلۋىنا جول بەرمەۋ ءۇشىن شارالار قابىلداۋدى جانە كىنالىلەردى جاۋاپقا تارتۋدى تاپسىرعان ەدى. سونداي-اق مەملەكەت باسشىسى بولاشاقتا مۇنداي جاعدايعا جول بەرمەۋ كەرەكتىگىن جانە حالىقتىڭ قارجىلىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ جۇمىستارىنىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.
«قارجى پيراميداسىن قۇرۋمەن بايلانىستى قىلمىستار ارقاشان ۇلكەن قوعامدىق رەزونانس تۋدىرادى. سوندىقتان ىشكى ىستەر ورگاندارى ءۇشىن وسى زاڭ بۇزۋشىلىققا قارسى ارەكەت ەتۋ باستى باعىت بولىپ سانالادى. وسى جىلدىڭ باسىنان بەرى قۇقىق قورعاۋشىلار قارجى پيراميداسىن قۇرۋدى ۇيىمداستىرۋ ماسەلەسىنە قاتىستى 217 قىلمىستىق ىسكە تەرگەۋ جۇرگىزدى. سونىڭ ىشىندە, 116 ءىس سوتقا جىبەرىلدى. وسى كۇنى بارلىعى 79 كۇدىكتى قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلۋدا. بۇگىندە ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ تەرگەۋ دەپارتامەنتى ءتۇرلى قارجىلىق پيراميدالارعا قاتىستى 13 قىلمىستىق ءىستى تەرگەپ جاتىر», دەيدى ىشكى ىستەر مينيسترلىگى تەرگەۋ دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى سانجار ءادىلوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, «گارانت-24» جشس, ء«تيىمدى زايم», «ESTATE لومبارد» ۇيىمدارىنا قاتىستى ىشكى ىستەر ورگاندارىنا جاپا شەككەندەردەن 17 مىڭنان استام ارىز كەلىپ ءتۇسىپتى. اتالعان ۇيىمدار كەلتىرگەن ماتەريالدىق شىعىننىڭ كولەمى 22 ملرد تەڭگەدەن اسادى. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى وسى ۇيىمداردىڭ باسشىلارىنا قاتىستى 32 قىلمىستىق ءىس تىركەپ وتىر. سونىمەن قاتار 51 كۇدىكتى قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلۋدا. بۇدان بولەك, 7 كۇدىكتىگە قاتىستى ىزدەۋ جاريالانىپتى. «قارجى پيراميداسىنا قاتىستى بۇل قىلمىستىق ءىستى تەرگەۋ كەزىندە قىلمىسكەرلەردى قۇرىقتاۋدىڭ تەڭدەسسىز تاسىلدەرى قولدانىلعانىن العا تارتقىم كەلىپ وتىر. سونىڭ ىشىندە, قىلمىسكەرلەردى قازاقستان اۋماعىنان تىس جەرلەردە دە قولعا ءتۇسىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. ماسەلەن, مولدوۆا, رەسەي, قىرعىزستان مەملەكەتتەرىنەن ۇلتتىق ۇلاننىڭ ارنايى بورتىمەن 3 كۇدىكتى قازاقستانعا جەتكىزىلدى. بۇگىندە اتالعان كۇدىكتىلەرگە قاتىستى تەرگەۋ امالدارى جۇرگىزىلۋدە», دەپ وتىر س.ءادىلوۆ.
س.ءادىلوۆتىڭ ايتۋىنشا, كۇدىكتىلەردەن 70 ملن تەڭدەگەن استام قولما-قول اقشا تاركىلەنىپتى. سونىمەن قاتار تەرگەۋ امالدارى بارىسىندا ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ جەدەل-تەرگەۋ توبى كۇدىكتىلەردىڭ جالپى قۇنى 2 ملرد تەڭدەگەن اساتىن م ۇلىگىن انىقتاپ, تاركىلەگەن كورىنەدى. بۇل م ۇلىكتەر سوت شەشىمىنە سايكەس الاياقتاردىڭ كەسىرىنەن زارداپ شەككەندەرگە قايتارىلۋى مۇمكىن. «قىلمىستىق ىستەردى تەرگەۋ تاجىريبەلەرى قارجى پيراميدالارى – تەز بايىپ كەتكىسى كەلەتىن وتانداستارىمىزدىڭ كوزسىز سەنىمدىلىگىنىڭ جانە سالىمنىڭ جوعارى تابىس اكەلەتىنىنە كەپىلدىك بەرەتىن تارتىمدى جارنامالاردان باس تارتا المايتىندىعىنىڭ ناتيجەسى ەكەنىن ايعاقتاپ وتىر. ءبىز وتانداستارىمىزعا باق ارقىلى ۇنەمى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەمىز. مۇنداعى باستى ماقساتىمىز حالىقتى الاياقتاردىڭ ازعىرۋىنان قورعاپ, تۇرعىندارىمىزدىڭ سەنگىشتىگى – قىلمىسكەرلەردى بايىتۋدىڭ ءبىر جولىنا اينالۋىن بولدىرماۋ», دەيدى پوليتسيا قىزمەتكەرى.
ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل كەڭ اۋقىمدى جۇمىستى وزگە دە مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندار اتقارىپ كەلەدى. ونداي ورگانداردىڭ قاتارىندا ۇلتتىق بانك, قارجى مينيسترلىگى, اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگى بار. جالپى, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ بارلىق جۇمىسى تۇرعىندارعا قارجىلىق پيراميدانىڭ شىنايى بەت-بەينەسىن كورسەتىپ, ونىڭ قاۋپى مەن مۇنداي ۇيىمدارعا قارجى سالىمىن جاساۋ شىعىنعا باتىراتىنىن ءتۇسىندىرۋ بولىپ وتىر. قارجى پيراميدالارى تۇرعىندارعا جىلدام ءارى جەڭىل اقشا تابۋعا ۋادە بەرۋمەن ەرەكشەلەنەدى. بۇل رەتتە, قارجى پيراميدالارى ەشقانداي دا زاڭدى قارجىلىق ۇيىمعا جاتپايتىندىعىن, جەكە تۇلعالاردىڭ دەپوزيتتەرىن قابىلداۋعا, بانك شوتتارىن اشۋعا جانە جۇرگىزۋگە رەتتەۋشى بەرگەن ليتسەنزيالارى جوق ەكەنىن ەستە ساقتاۋ قاجەت.
قارجى پيراميدالارىنىڭ بىرنەشە ءتۇرىن ولاردىڭ قىزمەت باعىتتارىنا بايلانىستى ءبولىپ كورسەتۋگە دە بولار ەدى. ماسەلەن, ۇزاقمەرزىمدى جوبالارعا ينۆەستيتسيا سالۋ. وسى پروتسەسكە سايكەس كومپانيا (كومپانيالار توبى) ازاماتتاردى ينۆەستيتسيالىق جوبالارعا تارتۋ جونىندەگى قىزمەتتى جۇزەگە اسىرادى. مۇنداي باعدارلامالاردىڭ نەگىزگى بەلگىلەرى 3 ايدان 120 ايعا دەيىنگى كەزەڭگە (ورتاشا 2-5 جىلدان باستاپ) تۇراقتى اقشا سالۋ, كىرىس الۋعا كەپىلدىك بەرۋ (ۋادە بەرۋ), سونداي-اق تۋريستىك جولدامالار مەن ۇتىس ويىندارى تۇرىندەگى بونۋستار سانالادى. قاتىسۋشى 3-4 جىل بويى اي سايىن نەمەسە توقسان سايىن اقشا سالادى. وسىلايشا كومپانيانىڭ الدىڭعى قاتىسۋشىلار الدىنداعى مىندەتتەمەلەرىن تولەيدى.
قارجى پيراميداسىنىڭ ەندى ءبىر ءتۇرى – قىسقامەرزىمدى جوبالارعا ينۆەستيتسيالاۋ. پيراميدالاردىڭ وسى ءتۇرى حالىقتان قىسقا مەرزىمدە اقشانى جىلدام جيناپ الۋعا باعىتتالعان (جارناسى از ادامدار كوپ). الاياقتار ونلاين چاتتارعا, توپتارعا جانە ارنالارعا شاقىرا وتىرىپ الەۋمەتتىك جەلىلەردە جاپپاي جارناما بەرەدى. باعدارلاماعا كىرۋ ءۇشىن قاتىسۋشى 500 تەڭگە نەمەسە ودان كوپ اقى تولەيدى. ءوز كەزەگىندە الاياقتار جوعارى كىرىس بولاتىنىنا ۋادە بەرىپ, باسقا قاتىسۋشىلاردى تارتۋعا (ادام نەعۇرلىم كوپ بولسا, پايدا تابۋ مۇمكىندىگى دە كوپ) ۇگىتتەيدى. ماسەلەن, 5 000 تەڭگە سالىپ, 3 قاتىسۋشى شاقىرعان كەزدە, قاتىسۋشى 15 000 تەڭگە الادى (سونىڭ ىشىندە 5 000 تەڭگە سالىنعان سوما, 10 000 تەڭگە باسقا ەكى قاتىسۋشىنىڭ سالىمى, 5 000 تەڭگە ءۇشىنشى قاتىسۋشىنىڭ ۇيىمداستىرۋشىلارعا تۇسەتىن سالىمى). تاعى ءبىر مىسال كەلتىرەلىك. قاتىسۋشىعا 1 000 تەڭگە سالۋ تالاپ ەتىلەدى جانە باسقا قاتىسۋشىلاردى تارتۋى قاجەت بولادى. وعان ءاربىر قاتىسۋشىدان 500 تەڭگە تولەنەدى.
قارجى پيراميدالارىنىڭ قىزمەتتىك باعىتتارى وسىمەن شەكتەلىپ قالعان جوق. جەلىلىك ماركەتينگتى زاڭسىز قىزمەتتى جاسىرۋ رەتىندە پايدالانۋ دا الاياقتاردىڭ سۇيىكتى ءتاسىلى سانالادى. قارجى پيراميداسىنىڭ مۇنداعى باستى قاعيداتى – قاتىسۋشىلاردى تارتۋ. وسى ماقساتتار ءۇشىن ءارتۇرلى سەرتيفيكاتتار, زەرگەرلىك بۇيىمدار, بويانۋعا ارنالعان زاتتار, دەنە كۇتۋگە ارنالعان تاۋارلار پايدالانىلادى.
ءبىز قارجى پيراميدالارىنىڭ كەيبىر تۇرلەرىن عانا تىلگە تيەك ەتىپ وتىرمىز. بۇدان وزگە جىلجىمايتىن م ۇلىكتى, ءاۆتوموبيلدى جانە باسقا قىمبات م ۇلىكتى ساتىپ الۋعا اقشا جيناۋعا كومەك; ەكسكليۋزيۆ كلۋبقا مۇشەلىك; بينارلىق وپتسيوندارعا ارنالعان پلاتفورما; تۇتىنۋشىلىق كووپەراتيۆ نىسانىنداعى قارجى پيراميداسى سىندى تۇرلەرى دە كوپتەپ كەزدەسەدى. «تۇرعىندارىمىز قارجى پيراميداسىنا كىرۋ, ادەتتە, ەرىكتى نەگىزدە جانە قۇقىقتىق ىلەسپە قىزمەتىنسىز جۇرگىزىلەتىنىن ەستە ساقتاۋلارى قاجەت. سوندىقتان سالىنعان قاراجاتتىڭ قايتارىلۋىنا ەشكىم كەپىلدىك بەرمەيدى», دەپ وتىر س.ءادىلوۆ.
ەڭ باستىسى, الاياقتار قانداي دا ءبىر شارتقا جەدەل تۇردە قول قويعىزۋعا جانە اقشا ەنگىزۋگە اسىقتىرسا, ارانداتۋشىلىققا جول بەرمەۋ قاجەت. ال قارجى پيراميداسىن ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ الداۋىنا ءتۇسىپ قالىپ, سالىنعان قاراجاتتى قايتارىپ الۋ ءۇشىن دەرەۋ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا (بارلىق قۇجاتتاردى قوسا بەرە وتىرىپ) حابارلاسقان ءجون. الايدا سان سوعىپ قالعان ازاماتتاردىڭ اراسىندا از سوما جوعالتقان ادامدار كوپ كەزدەسەدى. جوعالتقان قاراجات مولشەرى از بولعاندىقتان, كوبىسى وعان كوپ كوڭىل اۋدارا بەرمەيدى. بۇل – دۇرىس ەمەس. سەبەبى وسىنداي نەمقۇرايدىق الاياقتاردىڭ بۇدان ءارى دە ادامداردى الداۋىنا جول اشادى. سوندىقتان, ءۇنسىز قالماي, ارەكەت ەتۋ قاجەت. ويتكەنى قازاقستانداعى ءار ازاماتتىڭ قۇقىعى زاڭمەن قورعالادى.
ماسەلەن, ەلىمىزدە قارجى پيراميداسىن قۇرعانى جانە (نەمەسە) وعان باسشىلىق ەتكەنى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك (قىلمىستىق كودەكسىنىڭ 217-بابىنا سايكەس); قارجىلىق (ينەستيتسيالىق) پيراميدا قىزمەتىنىڭ جارناماسىن شىعارعانى, تاراتقانى جانە ورنالاستىرعانى ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك («اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى» كودەكسىنىڭ 150-بابىنا سايكەس) كوزدەلگەن. بۇل رەتتە, قارجى پيراميداسىن قۇرۋشىلارمەن قاتار, ولارعا كومەكتەسكەن سەرىكتەستەر دە جاۋاپقا تارتىلاتىن بولادى.