قارالى قازان

قارالى كۇن قارساڭىندا ماسكەۋدە جاپالاقتاپ قار جاۋدى. كەلەسى تاۋلىكتە كۇن كۇرت سۋىپ, اۋانىڭ تەمپەراتۋراسى مينۋس 10°س-قا دەيىن تومەندەدى. سول سەبەپتى دە ۋەفا كۋبوگى جولىنداعى كەزدەسۋدى كورۋ ءۇشىن ستاديونعا كورەرمەندەر ادەتتەگىدەن تىم از جينالدى. ويىندى نەبارى 16 643 ادام عانا تاماشالادى. ال ول كەزدە ۆ.ي.لەنين اتىنداعى ورتالىق ستاديون 80 مىڭنان اسا كورەرمەندى سىيدىرا الاتىن. سونى قاپەرگە العان اتالعان سپورتتىق نىساننىڭ باسشىلارى جينالعان جۇرتتى ەكى تريبۋناعا عانا ورنالاستىرۋدى ءجون كوردى. شىعىستاعى تريبۋناعا 12 مىڭ ادام جايعاسسا, قالعاندارى باتىس بەتكەيدەن ورىن الدى.

ويىن باستالعان بەتتە-اق رينات داساەۆ, ولەگ رومانتسەۆ, يۋري گاۆ­ريلوۆ, فەدور چەرەنكوۆ, سەرگەي روديو­نوۆ سىندى تۇگەل دەرلىك كسرو قۇرا­ماسى ساپىندا ونەر كورسەتىپ جۇرگەن جۇلدىزداردان قۇرالعان «سپار­تاك» ويىن تىزگىنىن مىقتاپ قولعا الدى. العاشقى گول كوپ كۇتتىرگەن جوق. 16 مينۋتتا ەدگار گەسس ەسەپ اشتى. قار­سىلاستارى دا قاراپ قالمادى. «حاارلەمنىڭ» ويىنشىلارى ارا-تۇرا قاۋىپتى شابۋىلدار ۇيىمداستىرىپ, بىرنەشە مارتە كونستانتين بەسكوۆ باپتاعان كوماندانىڭ قورعانىس شەبىن بۇزىپ وتپەك بولدى. الاڭ يەلەرى دە ەسەپتى ەسەلەۋگە بارىنشا كۇش سالدى. ءبىر سوبەن ايتساق, ويىن وتە تارتىستى ءوتىپ جاتتى. دەسەك تە, تاراپتار ۇزاققا دەيىن ءبىر-ءبىرىنىڭ وسال تۇسىن تابا المادى. تەك سوڭعى سەكۋندتاردا سەرگەي شۆەتسوۆ باسپەن ەكىنشى گولدى سوعىپ, كەزدەسۋدىڭ سوڭعى نۇكتەسىن قويدى. ەسەپ – 2:0.

شامامەن ءدال سول تۇستا تورەشىنىڭ ويىننىڭ اياقتالعانى جايىندا بەلگى بەرگەنىن كۇتپەستەن كوپشىلىك ستاديوننان شىعۋعا اسىقتى. توڭىپ قالعان جانكۇيەرلەردىڭ دەنى مەتروعا جاقىنىراق ورنالاسقان ەسىككە قاراي باعىت الدى. كۋاگەرلەردىڭ ايتۋىن­شا, سول جەردە ءبىر بويجەتكەن ءسۇرى­نىپ جىعالعان ەكەن. ءۇش-ءتورت ادام قۇلاپ جاتقان قىزدى تۇرعىزىپ الۋعا ارەكەت ەتەدى. الايدا ارتتان كەلە جاتقان كورەرمەندەردىڭ قالىڭ ءنوپى­رى ولاردى تاپتاپ وتەدى. سول ارالىقتا تاعى بىرنەشە جانكۇيەر قۇلاپ, اياقتىڭ استىندا قالادى. ول از­داي, سان مىڭ ادامدى كوتەرە ال­ما­عان تەمىر باسپالداق وپىرىلىپ تۇسەدى. تالاي كورەرمەن بەتونعا قۇلاپ, مەرت بولادى. وسى كەلەڭسىز جايت­تىڭ سالدارىنان 66 ادام قازا تاپتى. ءتۇرلى دەنە جاراقاتىن الىپ, اۋرۋ­حاناعا تۇسكەندەردىڭ سانىندا ەسەپ جوق. ولاردىڭ دەنى ورىمدەي جاستار ەدى. رەسمي دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, با­قيلىق بولعانداردىڭ ەڭ ەرەسەگى – 45 جاستا, ال ەڭ جاسى 14 جاسقا ەندى عانا تولعان ەكەن. وسى وقيعانىڭ ءمان-جايى جان-جاقتى زەرتتەلىپ, ءىستىڭ انىق-قانىعى انىقتالعاننان كەيىن كىنالى دەپ تانىلعان ادامدار ءتيىستى جازالارىن الدى. سوتتىڭ ۇكىمىمەن كەيبىرەۋلەر باس بوستاندىعىنان ايىرىلسا, كەيبىرەۋىنە سوگىس جاريالاندى.

كەڭەس وداعىنداعى سپورتتىق نىسانداردا بۇرىن-سوڭدى ءدال وسىنداي ادام شىعىنى كوپ قارالى وقيعا بولماعان ەدى. سول سەبەپتى دە پارتيا باسشىلىعى بۇل جايتتى كوپشىلىككە جاريا ەتپەي, جاسىرىپ قالۋعا تىرىستى. ەل اراسىندا گۋ-گۋ اڭگى­مەلەر ايتىلعانىمەن, رەسمي تۇردە ەشقانداي مالىمەت جاريالانبادى. باق-تار تەك «سپارتاك» پەن «حاارلەم» اراسىنداعى كەزدەسۋدىڭ ناتيجەسىن كورسەتۋمەن جانە جازۋمەن شەكتەلدى. ال ستاديونداعى قايعىلى جاعداي جايىندا ەشكىم ءتىس جارمادى.

1980 جىلداردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا كسرو-دا قايتا قۇرۋ ناۋ­قا­نى بەلەڭ الدى. مىنە, ءدال سول تۇس­تا جوعارىداعى وقيعا جايىندا تىڭ دەرەكتەر شىعا باستادى. 1989 جىل­دىڭ 8 شىلدەسىندە «سوۆەتسكي سپورت» گازەتىندە «لۋجنيكيدىڭ قارا­لى قۇپياسى» اتتى ماقالا جاريالاندى. جۋرناليستەر 66 ەمەس, 340 كورەرمەن قازا تاپتى دەگەن دەرەكتى العا تارتتى. ىلە-شالا وسى سيپاتتاعى ماقالالار باسقا باسىلىمداردا دا جارىق كوردى. كوپ ۇزاماي بۇل اقپارات تورتكۇل دۇنيەگە تارادى. شەتەلدىك باسىلىمدار دا جۋرناليستىك زەرتتەۋ­لەر جۇرگىزىپ, 1982 جىلدىڭ 20 قازا­نىندا بولعان قاندى وقيعانى ودان ءارى قىزدىرا ءتۇستى. ال سول كۇنى «سپار­تاكپەن» ويناعان «حاارلەمنىڭ» ويىن­شىلارى مەن باپكەرلەرى جانە وسى ويىندى تاماشالاۋ ءۇشىن ماسكەۋگە كەلگەن 100-گە جۋىق نيدەرلاندتىق جان­كۇيەر دە قايعىلى جاعدايدان مۇل­دەم بەيحابار ەكەن. ۆ.ي.لەنين اتىن­داعى ورتالىق ستاديونداعى وقيعا جا­يىندا ولار ارادا جەتى جىل وتكەندە عانا ءبىلدى.

فۋتبولشىلار باسەكەسى بارىسىندا ورىن العان قارالى وقيعالار تەك وسىمەن شەكتەلمەيدى. كوپتەگەن بەي­كۇنا ادامنىڭ ولىمىنە اكەلىپ سوقتىر­عان جاعدايلار وعان دەيىن دە بولعان, ودان كەيىن دە بولدى. ەندى سولاردىڭ كەيبىرەۋلەرىنە ازدى-كەمدى توقتالايىق.

1946 جىلدىڭ 9 ناۋرىزى. ان­گليانىڭ بولتون قالاسىندا وتكەن ەل كۋبوگى جولىنداعى جارىستا «بول­تون ۋوندەرەرس» پەن «ستوك سيتي» كەز­دەسەدى. مىڭداعان كورەرمەن سول ماتچقا بيلەتسىز كىرمەك بولىپ, ءبىر-ءبىرىن تاپتاپ ولتىرگەن. سونىڭ سال­دا­رىنان 33 ادام مەرت بولىپ, جارقاتتانعاندارى 400-دەن اسقان.

1954 جىلدىڭ 4 ءساۋىرى. گرۋزيانىڭ استاناسى – تبيليسيدە كسرو چەم­پيو­ناتىنىڭ تۇساۋى كەسىلىپ, جەرگىلىكتى «دينامو» مەن ماسكەۋدىڭ «سپارتاك» كلۋبتارى شەبەرلىك بايقاستى. بيلەت­سىزدەردىڭ باسسىزدىعى سالدارىنان ستاديونعا باسا-كوكتەپ كىرمەك بولعان 20 ادام سول جەردە ءجانتاسىلىم ەتتى. ال قانشاما كورەرمەننىڭ جاراقات العانىن كەڭەس وداعىنىڭ بيلىگى جاسىرىپ قالدى.

1955 جىلدىڭ 30 قاراشاسى. نەا­پولدا وتكەن يتاليا چەمپيوناتىنىڭ كەزەكتى تۋرىندا «ناپولي» مەن «بو­لونيا» باق سىنادى. ويىن بارىسىندا الاڭ يەلەرىنىڭ قاقپاسىنا پەنالتي بەلگىلەندى. سول مەزەتتە جەرگىلىكتى جانكۇيەرلەر بولونيادان كەلگەن كورەرمەندەر جايقاسقان لوجاعا لاپ بەردى. ەكى جاقتىڭ فاناتتارى ءبىر-ءبىرىن تومپەشتەي باستادى. ارالارىندا وق اتقاندار دا بولدى. وسى وقيعا سالدارىنان 152 ادام ءتۇرلى دەنە جاراقاتىن الدى. زارداپ شەكەندەر اراسىندا ءتار­تىپ ساقشىلارى مەن اسكەريلەر دە بار.

1964 جىلدىڭ 24 مامىرى. ليماداعى ۇلتتىق ستاديوندا پەرۋ مەن ارگەنتينانىڭ وليمپيادالىق قۇرامالارى كەزدەستى. ماتچتىڭ سوڭعى مينۋتتارىندا قوناقتاردىڭ ايىپ الاڭىندا ويىن ەرەجەسى بۇزىلدى. اۋەلدە تورەشى 11 مەترلىك نۇكتەنى كورسەتەدى دە, سالدەن كەيىن شەشىمىن وزگەرتەدى. سول ساتتە جاپپاي توبەلەس باستالادى. پوليتسيا كوزدەن جاس شى­عاراتىن گاز پايدالاندى. وقيعا سالدارىنان 328 ادام ءولىپ, جاراقات العاندار سانى 4 مىڭنان اسىپ جىعىلدى.

1968 جىلدىڭ 23 ماۋسىمى. بۋەنوس-ايرەستەگى (ارگەنتينا) «مونۋ­مەنتال» ستاديونىندا «ريۆەر پلەيت» پەن «بوكا حۋنيورس» كلۋبتا­رى­نىڭ فاناتتارى اراسىندا جان­جال شىعىپ, سوڭى توبەلەسكە ۇلاستى. وقيعا سالدارىنان 74 ادام مەرت بولدى.

1969 جىلدىڭ 15-20 شىلدە ارالىعى. 1970 جىلعى الەم چەمپيو­نا­تىنىڭ ىرىكتەۋ تۋرنيرىندە سالۆا­دور مەن گوندۋراس قۇرامالارى كۇش سىناسادى. قوس ويىننىڭ قورى­تىن­دىسى بويىنشا جەڭىمپاز انىقتال­ما­عاننان كەيىن قوسىمشا كەزدەسۋ ۇيىم­داستىرىلادى. بۇل باسەكەدە سالۆا­دورلىقتار 3:2 ەسەبىمەن جەڭىسكە جەتتى. ونىڭ اقىرى التى كۇندىك سوعىسقا ۇلاسىپ, 3 مىڭعا جۋىق ادام قازا تا­ۋىپ, التى مىڭنان استامى جارالاندى.

1971 جىلدىڭ 2 قاڭتارى. شوتلانديا بىرىنشىلىگىندە «گلازگو رەيندجەرس» پەن «سەلتيك» كەزدەسەدى. باسەكە سوڭىندا ادامدار ءبىر-ءبىرىن تاپتاپ, 66 ادام مەرت بولسا, 140 كورەرمەن جاراقات الادى.

1974 جىلدىڭ 11 اقپانى. كاير قالاسىندا مىسىر بىرىنشىلىگىنىڭ كەزەكتى تۋر ويىندارى ءوتىپ جاتقاندا, تريبۋنانىڭ جارتىسى وپىرىلىپ تۇسەدى. 48 كورەرمەن شەيىت بولىپ, 50-دەن استامى اۋرۋحاناعا تۇسەدى.

1985 جىلدىڭ 11 مامىرى. انگليانىڭ برادفورد قالاسىنداعى «ۆەللي پرەيد» ستاديونىندا ءورت شىعىپ, 56 جانكۇيەر ورتەنىپ كەتسە, 256-سىن كۇيىك شالادى.

1985 جىلدىڭ 29 مامىرى. ەۋروپا چەمپيوندارى كۋبوگىنىڭ فينالى بەلگيانىڭ باس قالاسى – بريۋسسەلدە ءوتتى. ءوز كوماندالارىنا قولداۋ كورسەتۋگە كەلگەن «ليۆەرپۋل» مەن «يۋۆەنتۋستىڭ» فاناتتارى ءبىر-بىرىمەن توبەلەسىپ, تريبۋنا قۇلايدى. سونىڭ كەسىرىنەن 39 ادام ءولىپ, 500-دەن اسا كورەرمەن جاراقاتتانادى.

1988 جىلدىڭ 12 ناۋرىزى. نەپال بىرىنشىلىگى ءوتىپ جاتقاندا نوسەر جاڭبىر جاۋادى. كورەرمەندەر شىعا بەرىسكە بەتتەيدى. الايدا سەگىز داربازانىڭ جەتەۋى جابىق بولادى. سول جەردە 93 ادام تاپتالىپ, ءجان­تاسىلىم ەتكەن.

1989 جىلدىڭ 15 ءساۋىرى. شەف­فيلد­تەگى (انگليا) «حيلليسبورو» ستاديونىندا وتكەن «نوتتينگەم فورەست» پەن «ليۆەرپۋل» اراسىنداعى باسەكە بارىسىندا 96 جانكۇيەر اياقتىڭ استىندا قالىپ, جارىق دۇنيەمەن قوش ايتىسادى.

1996 جىلدىڭ 16 قازانى. گۆاتە­مالادا جەرگىلىكتى ۇلتتىق قۇراما مەن كوستا-ريكا فۋتبولشىلارى كەزدەسەدى. بۇل ماتچتىڭ اقىرى توبەلەسكە ۇلاسىپ, 82 ادام قازا تابادى.

2012 جىلدىڭ 1 اقپانى. مىسىر بىرىنشىلىگىندە ء«ال-ماسري» مەن ء«ال-احلي» شەبەرلىك بايقاسىپ جاتقاندا جانكۇيەرلەر جانجالداسىپ, ءبىر-بىرىنە جۇدىرىقتارىن الا جۇگىرەدى. سۋىق قارۋ قولدانعاندار دا بار دەسەدى. سونىڭ كەسىرىنەن 73 ادام جارىق دۇنيەمەن قوش ايتىسسا, مىڭنان اسا جانكۇيەر دارىگەرلەردىڭ كومەگىنە جۇگىنەدى.

مىنە, فۋتبولشىلار باسەكەسىندە ارا-تۇرا وسىنداي قايعىلى جاعدايلار دا بولىپ تۇرادى. ءبىز بۇگىن سولاردىڭ ءبىرازىن عانا تىلگە تيەك ەتتىك. سونداي-اق زاير, تۇركيا, كامەرۋن, گرەكيا, مەك­سيكا, فرانتسيا, پورتۋگاليا, يۋگوس­لاۆيا, وار, گانا, زامبيا, ليبە­ريا, كوت-د يۆۋار, تۇركيا جانە تاعى باسقا مەملەكەتتەردىڭ ستاديوندارىندا دا كەلەڭسىز جايتتار تىركەلگەنىن جانكۇيەرلەر جاقسى بىلەدى. سونىڭ سالدارىنان كوپتەگەن ادام جارىق دۇنيەمەن قوش ايتىسسا, كەيبىرەۋلەرى ءالى دە سول جاراقتتارىنان ايىعا الماي ءجۇر.