ورال قالاسىنداعى اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى وبلىستىق فيليالى عيماراتىنىڭ الدىندا ادام قاراسى كوپ. ويتكەنى بۇل قور اۋىلداعى قاراپايىم شارۋالاردىڭ كاسىبىن قولداپ, ناقتى كومەك بەرىپ وتىرعان بىرەگەي ۇيىم.
– اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى 2017 جىلدان بەرى «ەڭبەك» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا تىكەلەي قاتىسۋدا. وسى باعدارلاما اياسىندا ۇسىناتىن 4 نەسيەلىك باعىتىمىز بار. ياعني مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا, ەگىن شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا, اۋىلداعى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا جانە اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋگە نەسيە بەرىلەدى. جالپى «ەڭبەك» باعدارلاماسى بويىنشا نەسيە 6 پايىزبەن ۇسىنىلادى. ال كوپبالالى انالارعا, جاعدايى تومەن وتباسىلارعا 4 پايىزبەن بەرىلەدى, - دەيدى قوردىڭ وبلىستىق فيليالى باسشىسى ەربۇلان تۇشكەنوۆ.
تاراتىپ ايتساق, جوعارىدا اتالعان 4 باعىتتىڭ ءبىرى - مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا 4 ميلليون تەڭگەگە دەيىن نەسيە بەرىلەدى. زاكىرلىك كووپەراتسياسى اياسىندا 12 ميلليون تەڭگەگە دەيىن نەسيە قاراستىرىلعان. بۇل قارىزدار 6,5 جىلعا دەيىن بەرىلەدى. ونىڭ ىشىندە جەڭىلدەتىلگەن كەزەڭ قاراستىرىلعان. ەكىنشى, ەگىن شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا نەسيە 6 ملن تەڭگەگە دەيىن بەرىلەدى. ءۇشىنشى, اۋىلداعى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا نەسيە 6 ملن تەڭگەگە دەيىن, 5 جىلعا بەرىلەدى. بۇل نەسيە اۋىلداعى اۋىل شارۋاشىلىعى تۇرلەرىنە جاتپايتىن ناۋبايحانا, مونشا ت.ب. بيزنەستى دامىتۋعا ارنالعان.
نەسيەنىڭ ءتورتىنشى, ەڭ قوماقتى بولىگى اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ جانە ساقتاۋعا باعىتتالعان كاسىپكەرلىكتى قولداۋ ءۇشىن قاراستىرىلعان. ياعني, شارۋالار 15 ملن تەڭگەگە دەيىن قاراجاتتى 5 جىلعا دەيىن الا الادى.
- اۋىل شارۋاشىلىق كەشەندەردى دامىتۋ بويىنشا مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىندا مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا 10 جىلعا 30 ملن تەڭگەگە دەيىن بەرە الامىز. بۇعان ءىرى قارا, جىلقى, تۇيە ساتىپ الۋعا بولادى. بۇل نەسيە 16 پايىزبەن بەرىلەدى, بىراق مەملەكەت ول ءوسىمنىڭ 10 پايىزىن ءوز موينىنا الادى. كاسىپكەرگە 6 پايىزى عانا قالادى. بيىل باتىس قازاقستان وبلىسىنا اگروونەركاسىپتى دامىتۋ باعدارلاماسى بويىنشا مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا 800 ملن تەڭگە قاراستىرىلعان. ونىڭ 400 ميلليونى جىلقى شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا, 380 ملن تەڭگە – ءىرى قارا الۋعا, 75 ملن تەڭگە – ۇساق مال الۋعا جۇمسالماق. ءدال قازىر ءوتىنىش قابىلداۋ ءجۇرىپ جاتىر, - دەيدى ەربۇلان تۇشكەنوۆ.
اۋىلداعى اعايىننىڭ نەسيە الاردا الدىنان شىعاتىن ۇلكەن كەدەرگى – كەپىلدىك قوي. ءدال وسى تۇستا بۇل نەسيەنىڭ ۇلكەن جەڭىلدىگى بار ەكەن. ماسەلەن, شارۋا اسىل تۇقىمدى مال ساتىپ العىسى كەلسە, جالپى نەسيەنىڭ 25 پايىزىنا عانا كەپىل قويادى. قالعان 75 پايىزى ءۇشىن العان مالى كەپىل بولادى.
ءدال وسى نەسيەنىڭ قايىرىن كورىپ, دالانى مالعا تولتىرىپ وتىرعان شارۋانىڭ ءبىرى – «تىلەنشى» شارۋا قوجالىعىنىڭ جەەتكشىسى ەرگەن تاۋمىشەۆ.
سىرىم اۋدانىنىڭ شاعىرلىوي اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى تىلەنشى قىستاعىن جايلاپ وتىرعان ەرگەن اعانىڭ قوجالىعىندا بۇگىندە 350-دەن اسا سيىر, 80-نەن اسا جىلقى بار ەكەن. وسى مالدىڭ قۇرالۋىنا اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورىنىڭ تىكەلەي كومەگى بولعان.
- سوۆەت وكىمەتىنىڭ سوڭعى جىلدارى ءدال وسى تىلەنشى قىستاعىندا بالام شوپان بولىپ, مال باقتى. كەيىن سوۆحوز تاراعاندا وسى جەردى يەمدەنىپ قالدىق. 2000 جىلداردىڭ باسىندا شارۋا قوجالىعىن قۇردىق. ايتكەنمەن, كاسىبىمىزدىڭ دامۋىنا 2013 جىلى اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورىنان العان 10 ملن تەڭگە نەسيە كوپ كومەكتەستى. ول قارجىعا 50 باس سيىر الدىق. اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاجەتتى تەحنيكامىزدى تۇگەندەدىك. بالالاردىڭ تاتۋلىعىنىڭ ارقاسىندا شارۋامىز ءجۇرىپ تۇر. بۇرىنعى نەسيەدەن تولىق قۇتىلىپ, بيىل جاڭا نەسيە – 30 ملن تەڭگە الىپ وتىرمىز. اسىل تۇقىمدى 90 باس سيىر ساتىپ الدىق. وسىلايشا تەك انالىق سيىردىڭ ءوزى قازىر 250-گە جەتتى. نەسيەنىڭ 6 پايىز ءوسىمىن عانا تولەيمىز. ەكى جىل كانيكۋلى تاعى بار, - دەيدى ەرگەن اقساقال.
تىلەنشى شارۋا قوجالىعىنىڭ تىرلىگىن كوزىمىزبەن كورىپ, شارۋانى ۇرشىقتاي ۇيىرگەن اعايىندى جىگىتتەردىڭ ىسىنە ريزا بولدىق. تايلانعان 2 مىڭ وراما ءشوپ قوس مايا بولىپ جيناۋلى تۇر. توبەسىنەن سۋ وتپەيتىن قاراعاي قورا دا سايلى. بۇل ماڭدا اشىق سۋ, وزەن-كول جوق. مال سۋدى قۇدىقتان ىشەدى. سۋ موتورمەن تارتىلادى. مالدى قۇدىقتان سۋارۋدىڭ ابىگەرى بولعانىمەن, پايداسى دا از ەمەس. شىلىڭگىر شىلدەنىڭ ىستىعىندا قۇدىقتىڭ تاستاي سۋىق, تازا سۋىن ىشكەن مال اۋىرمايدى, كۇيلى بولادى. راسىندا دا تىلەنشىنىڭ ت ۇلىگىنىڭ تۇگى جىلتىراپ تۇر ەكەن.
- اۋىلىمىزدا ەلەكتر جەلىسى دە, كوگىلدىر وتىن دا جوق ەدى. جاقىندا ارنايى تراكتور الىپ, وسى قىستاقتان 2-3 شاقىرىم جەردەن ءوتىپ جاتقان تابيعي گاز قۇبىرىنان جەلى تارتۋعا كىرىستىك. گاز كەلسە, بالالار وت جاعىپ, كۇل شىعارۋ بەينەتىنەن قۇتىلار ەدى, - دەيدى ەرگەن اقساقال.
بالا دەمەكشى, ەرگەن اعانىڭ التى ۇلى بار. ورال قالاسىندا ارقايسىنىڭ ءۇي-جايى, وتباسى بار. مال باعۋعا تىلەنشى قىستاعىنا كەزەكپەن كەلەدى. بارلىق شارۋانى ۇيىمداسىپ جاسايدى ەكەن. «تورتەۋ تۇگەل بولسا, توبەدەگى كەلەدى» دەگەن وسى.
- بولاشاقتا ساۋىن سيىردى كوبەيتىپ, مال ونىمدەرىن ءوزىمىز وندىرگىمىز كەلەدى. وعان ارنايى جابدىقتار, سايلى قورا-جاي كەرەك. مەملەكەتتىڭ كومەگى ارقاسىندا كاسىبىمىزدى دامىتىپ, جىلدان جىلعا كوتەرىلىپ كەلە جاتىرمىز. ادال ەڭبەك ارمانعا جەتكىزەدى عوي, - دەيدى ۇلدارىن ۇيىمداستىرىپ, ۇلاعاتتى ءىستىڭ ۇيىتقىسى بولىپ وتىرعان اقساقال.
P.S. بيىل اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورىنىڭ وڭىردەگى فيليالى جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەرگە جالپى سوماسى 2 ميلليارد 51 ميلليون تەڭگە بولاتىن 524 نەسيە بەرگەن. سونىڭ ىشىندە 469 نەسيە «ەڭبەك» باعدارلاماسىنا تيەسىلى. ناتيجەسىندە 627 ادام جۇمىسپەن قامتىلعان. «نەسيە بەرۋ جۇمىستارى ءالى دە جالعاسۋدا» دەيدى فيليال ديرەكتورى ەربۇلان تۇشكەنوۆ.
باتىس قازاقستان