بۇگىندە ەلىمىزدە جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتىن «جۇرتقا جاقىن پوليتسيا» قاعيداتى بويىنشا رەفورمالاۋ مەن قازاقستان پوليتسياسى جۇمىسىنىڭ «سەرۆيستىك مودەلگە» كوشۋى تۋرالى كوپ ايتىلادى. سەبەبى ەلىمىزدەگى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ الدىندا تۇرعان بۇگىنگى مىندەت سەرۆيستىك جەدەل پوليتسيا قالىپتاستىرۋ عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ونىڭ اشىقتىعىن دا قامتاماسىز ەتۋ بولىپ وتىر. زامان تالابى ءتارتىپ ساقشىلارىنان قوعامدا تۋىنداعان ماسەلەلەردى ازاماتتارمەن بىرلەسە شەشىپ, تۇرعىندارمەن بارىنشا تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتۋدى الدىڭعى ورىنعا قويادى.
وسى باعىتتا جاسالىپ جاتقان العاشقى قادامدار دا بار. ماسەلەن, ەلىمىزدە ازاماتتاردى قابىلداۋ ورىندارى اشىلدى. بۇل ورىنداردا بۇگىندە ازاماتتاردىڭ ارىز-شاعىمدارىن قاراۋعا ايرىقشا كوڭىل ءبولىنىپ كەلەدى. وسىلايشا ەلىمىزدىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى ءتيىستى كەڭەستەر بەرۋگە باسا نازار اۋدارىپ, تۇرعىندارعا مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋدىڭ ءتارتىبى ايتارلىقتاي وڭتايلاندىرىلدى. الايدا پوليتسيا يدەولوگياسىنا وزگەرىستەر ەنگىزبەي بۇل ماسەلەلەردى شەشۋ مۇمكىن بولمايدى. سوندىقتان ىشكى ىستەر مينيسترلىگى وسى كۇنى حالىقارالىق تاجىريبەنى زەرتتەپ, زەردەلەي وتىرىپ بىرنەشە باعىت بويىنشا جۇمىس اتقارۋدى قولعا العان كورىنەدى. سول باعىتتاردىڭ قاتارىندا «سەرۆيستىك پوليتسيانى» جەتىلدىرۋ ماسەلەسى دە بار. وسى ماقساتتا حالىقارالىق ساراپشىلارمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋ بارىسى دا جولعا قويىلىپ وتىر.
نەگە؟ سەبەبى پوليتسيا جۇمىسىن جانداندىرۋ ماسەلەسى بۇعان دەيىن دە از ايتىلعان جوق ەدى. وسى سالا ماماندارىنىڭ جۇمىسىنا دەگەن سىن دا, ءمىن دە ارتا ءتۇستى. ءتىپتى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ جۇمىسىن جاڭعىرتۋ ماسەلەسىنە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «جاڭا جاعدايداعى قازاقستان: ءىس-قيمىل كەزەڭى» اتتى بيىلعى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا دا ايرىقشا ءمان بەرگەن ەدى. پرەزيدەنت ءوز سوزىندە «بارلىق وزىق ەلدەردە پوليتسيا ينستيتۋتى سەرۆيستىك مودەل نەگىزىندە دامىپ كەلەدى. ءبىز دە مۇنداي ۇلگىگە كوشەتىنىمىزدى مəلىمدەدىك. بىراق جۇمىس بارىسىندا از عانا نəتيجەگە قول جەتكىزىلدى. «جۇرتقا جاقىن پوليتسيا» قاعيداتى بويىنشا جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتىنىڭ مەيلىنشە تۇتاس رەفورماسىن جاساۋ قاجەتتىگى ءپىسىپ-جەتىلدى. وسىعان وراي ۋچاسكەلىك ينسپەكتوردىڭ رولىنە باسا مəن بەرىلەتىن بولادى. ۋچاسكەلىك ينسپەكتوردىڭ مəرتەبەسىن زاڭناما ارقىلى ارتتىرىپ, ونىڭ ءونىمدى جۇمىس ىستەۋىنە مول مۇمكىندىك بەرگەن ءجون. ول ازاماتتار الدىندا تانىمال, قولجەتىمدى ءəرى بەدەلدى بولۋعا, سولاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا ءتيىس. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىن جۇرتپەن اشىق əڭگىمە جۇرگىزۋگە ۇيرەتۋدىڭ ماڭىزى زور. بۇل باعىت كادرلاردى دايارلاۋ جəنە ىرىكتەۋ جۇيەسىندە باسىمدىققا اينالۋى قاجەت» دەگەن ەدى. ياعني, قازاق ەلىنىڭ قازىرگى پوليتسياسى جۇرتقا بارىنشا اشىق ءارى جاقىن بولۋى ءتيىس. بۇل رەتتە «سەرۆيستىك پوليتسيانىڭ» جۇمىسى ماڭىزدى. ەڭ الدىمەن «سەرۆيستىك پوليتسيا» دەگەنىمىز نە؟» دەگەن سۇراققا جاۋاپ ىزدەپ كورەيىك.
«سەرۆيستىك پوليتسيا» – قوعاممەن سەرىكتەستىك ورناتۋ ارقىلى ماسەلەلەردى شەشۋگە باعىتتالعان ستراتەگيا. ال پوليتسيانى ازاماتتاردىڭ ماسەلەلەرىن شەشەتىن جانە كومەكتەسەتىن قىزمەت دەپ باعالاۋعا بولادى. سوندىقتان جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتىندە اۋقىمدى رەفورمالار جۇرگىزىلۋدە. سونىڭ ىشىندە ۋچاسكەلىك پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جۇمىسى قايتا قارالۋدا. اتالعان ۆەدومستۆو ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنداعى باعدارلامالار ءوفيسىنىڭ قولداۋىمەن ۋچاسكەلىك پوليتسيا ينسپەكتورلارىنا ارنالعان ءاربىر قىزمەتتىك جاعدايعا قاجەتتى ءىس-قيمىلداردىڭ قادامدىق الگوريتمىن ازىرلەپ وتىر. سوندىقتان «جۇرتقا جاقىن پوليتسيا» قاعيداتى ەڭ الدىمەن ۋچاسكەلىك پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى ءۇشىن ماڭىزدى.
بۇل قاعيدانىڭ نەلىكتەن ۋچاسكەلىك پوليتسيا ءۇشىن جاقىن ەكەنى ايتپاسا دا بەلگىلى. نۇر-سۇلتان قالالىق پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى پوليتسيا گەنەرال-مايورى ەرجان سادەنوۆ ءبىر سوزىندە ايتقانىنداي, «ۋچاسكەلىك ينسپەكتورلار حالىقپەن تىكەلەي جۇمىس ىستەيدى جانە ءبىرىنشى بولىپ شەشىم قابىلدايدى». سوندىقتان بۇل شەشىمدەردى قابىلداۋ كەزىندەگى كاسىبيلىك پەن تاجىريبە ءوز الدىنا, پوليتسيا ينسپەكتورلارى ەڭ الدىمەن جۇرتپەن اشىق əڭگىمە جۇرگىزۋگە بەيىمدەلە ءبىلۋ ماڭىزدى بولىپ وتىر.
وسى جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتىن «جۇرتقا جاقىن پوليتسيا» قاعيداتى بويىنشا رەفورمالاۋ مەن قازاقستان پوليتسياسى جۇمىسىنىڭ «سەرۆيستىك مودەلگە» كوشۋى ماسەلەسىنە قاتىستى ۇيىمداستىرىلعان ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ اپتالىق ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا ءىىم كادر ساياساتى دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى ايدار سايتبەكوۆ «ازاماتتاردىڭ ساناسىندا پوليتسيانىڭ قىزمەتى جازالاۋشى ەمەس, قيىن-قىستاۋ كەزدە كومەككە كەلۋشى رەتىندە ورنىعۋى قاجەت. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ جۇمىسى وتانداستارىمىزدىڭ ماسەلەلەرىن شەشىپ, قاجەت بولعان جاعدايدا قولۇشىن سوزۋعا نەگىزدەلگەن. قوعاممەن سەرىكتەستىك ەتۋگە, تىعىز بايلانىس ورناتۋعا قاشاندا دايىنبىز. بۇل تۋرالى ەلىمىزدىڭ «ىشكى ىستەر ورگاندارى تۋرالى» زاڭدا دا جازىلعان», دەدى. ياعني, ەل پوليتسياسىنىڭ ەڭ نەگىزگى مىندەتى – جازالاۋ ەمەس, تۇرعىنداردىڭ قورعانى بولۋ. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى سالاسىندا جۇرگىزىپ جاتقان بۇگىنگى رەفورمالار دا وسىنى كوزدەيدى.