سەۋلدە اتوي سالعان ساڭلاقتار

سەۋل وليمپياداسىندا تورتكۇل دۇنيە جۇرتشىلىعى ۆالەري ليۋكيننىڭ تەڭدەسسىز ونەرىنە تامساندى. سپورتتىق گيمناستيكانى سەرىك ەتكەن 21 جاستاعى اقتوبەنىڭ تۋماسى باعانا جاتتىعۋى مەن كو­ماندالىق جارىستا التىن السا, بو­رەنە مەن كوپسايىستا كۇمىس مە­دالدى موينىنا ءىلدى. بارلىعى – 4 جۇلدە. جالپى, ەدىگە جاروۆتاي بىلىكتى باپكەردەن ءتالىم-تاربيە العان ليۋكيننىڭ ودان باسقا دا اتاقتارى جەتەرلىك. ەڭ نەگىزگىلەرىنە توقتالساق, ول – الەمنىڭ ەكى دۇركىن چەمپيونى (1987, 1991) جانە الەم چەمپيوناتىنىڭ قولا جۇلدەگەرى (1991). 1987 جىلى ەۋروپا بىرىنشى­لىگىندە بەس التىن, ءبىر كۇمىس جانە ءبىر قولا مەدالدى ولجالاپ, قارت قۇرلىقتىڭ ءابسوليۋتتى چەمپيونى اتاعىنا قول جەتكىزدى. كسرو-نىڭ ىرگەسى سوگىلگەن تۇستا ۆالەري ۆيك­توروۆيچ وتباسىمەن بىرگە اقش-قا قونىس اۋداردى. سول جاقتا ءوزىنىڭ اكا­دەمياسىن اشىپ, ءبىر شوعىر جۇلدىز تاربيەلەدى. ونىڭ زايىبى دا اتاقتى سپورتشى. اننا كوچەنەۆا كوركەم گيمناستيكادان الەم چەمپيونى جانە الەم بىرىنشىلىگىنىڭ ەكى دۇركىن قولا جۇلدەگەرى. ال سول جۇلدىزدى وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن اناستاسيا ليۋكينا بەي­جىڭ وليمپياداسىنىڭ جەڭىمپازى, الەمنىڭ ءتورت دۇركىن چەمپيونى جانە سول جارىستاردا ول سان مارتە كۇمىس پەن قولا مەدالداردى يەلەندى.

سونداي-اق سپورتتىق گيمناسشىلاردىڭ كوماندالىق سايىسىندا 18 جاستاعى الماتىلىق ورەن ۆلاديمير نوۆيكوۆ تا التىن تۇعىرعا كوتەرىلدى.

جەڭىل اتلەتتەردىڭ100 مەترلىك ەستافە­تالىق سايىسىندا كسرو قۇراماسى 38,19 سەكۋندتىق كورسەتكىشپەن باس جۇلدەنى ولجالادى. سول كوماندا ساپىندا قازاق­ستاننىڭ ەكى بىردەي جەلاياعى ونەر كورسەتتى. ولار – 29 جاستاعى قاراعاندىلىق ۆلادي­مير مۋراۆەۆ پەن 22 جاستاعى جەزقاز­عاندىق ۆيتالي ساۆين. وسىلايشا مۋراۆەۆ ەكىن­شى مارتە وليمپيادا چەمپيو­نى اتانسا, ساۆين ءۇشىن بۇل عالامدىق دودانىڭ العاشقى التىنى ەدى.

اۋىر اتلەتيكادان وتكەن جارىستا اناتولي حراپاتىيعا تەڭ كەلەر ەشكىم تابىلمادى. 90 كيلو سالماق دارەجەسىندە سىنعا تۇسكەن اتباساردىڭ الىبى قوس­سايىستىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 412,5 (187,5+225) كيلولىق كورسەتكىشپەن باس جۇلدەنى قانجىعاسىنا بايلادى. ول جۇلقىپ تا, سەرپە دە كوتەرۋدە الدىنا جان سالمادى. حراپاتىي ءوزىنىڭ باستى قارسىلاسى, كسرو-نىڭ تاعى ءبىر وكىلى نايل مۋحامەدياروۆ پەن پولشالىق سلاۆومير زاۆادادان 12,5 كيلو ارتىق سالماقتى ەڭسەردى. بەس دۇركىن الەم جانە ەۋروپا چەمپيونى دەگەن دارداي اتاعى بار اناتولي ميحايلوۆيچ ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن دە تالاي بيىك بەلەستەردى باعىندىردى. وتانداسىمىز 1996 جىلى اتلانتا وليمپياداسىندا كۇمىس السا, 1993 جانە 1995 جىلدارداعى الەم چەمپيوناتتارىندا قولانى قورجىنعا سالدى. ازيا ويىندارىندا ەكى رەت ەكىنشى ورىنعا تابان تىرەدى. وكىنىشكە قاراي, حراپاتىيدىڭ ءومى­رى كەلتە بولدى. 2008 جىلدىڭ 11 تامى­­زىندا اتاقتى اۋىر اتلەت اقمولا وبلى­­سىنىڭ ارشالى كەنتى ماڭىندا جول اپا­تى­نان جان ءتاسىلىم ەتتى. ول نەبارى 44 جاستا ەدى...

ايەلدەر اراسىنداعى ۆولەيبولشىلار سايىسىن كسرو قۇراماسى ءساتسىز باستاعان ەدى. اسا شيەلەنىستى وتكەن ويىندا ولار جاپونيادان 2:3 ەسەبىمەن جەڭىلدى. ەسەسىنە ودان كەيىنگى كەزدەسۋلەردە وڭتۇستىك كورەيا مەن گدر-دىڭ قىزدارىن تاس-تالقان ەتىپ, ءوز توبىندا ءبىرىنشى ورىندى يەلەندى. جارتىلاي فينالدا قىتايدى قارسىلاس قۇرلى كورمەسە, اقتىق سىندا پەرۋدەن ايلاسىن اسىردى. وسىلايشا كەڭەس وداعى قۇرامىنداعى وزگە ۆولەيبولشىلارمەن بىرگە الماتىنىڭ ادك كلۋبى ساپىندا ويناعان – ەلەنا چەبۋكينا مەن ولگا كريۆوشەەۆا دا التىننان القا تاقتى.

كسرو باسكەتبولشىلارى دا ءدال جو­عارىداعىداي جاعدايدى باسىنان كەشىردى. تۇساۋكەسەر كەزدەسۋىندە يۋگوسلاۆيادان 79:92 ەسەبىمەن ۇتىلعان الەكساندر گومەل­سكيدىڭ شاكىرتتەرى ودان كەيىن قارقىن­دارىن كۇرت كۇشەيتىپ, قارسى كەلگەندەردىڭ بارلىعىن قاپى قالدىردى. جارتىلاي فينالدا اقش-تى ۇتتى – 82:76. فينالدا يۋگوسلاۆيامەن قايتا كەزدەستى. بۇل جولى كەڭەس وداعىنىڭ ورەندەرى باسىم ءتۇستى – 76:63. سول چەمپيوندار كومانداسىنىڭ ساپىندا الماتىنىڭ سكا كلۋبىنىڭ سەركەسى ۆالەري تيحونەنكو دا ونەر كورسەتتى. بۇل – ونىڭ سپورتتىق عۇمىرىنداعى ەڭ زور تابىسى. وعان دەيىن جانە ودان كەيىنگى جىلدارى تيحونەنكو الەم چەمپيوناتىنىڭ ءۇش دۇركىن كۇمىس جۇلدەگەرى جانە ەۋروپا چەمپيونى اتاندى.

جامبىل وبلىسىنىڭ قاراتاۋ قالا­سىندا دۇنيەگە كەلگەن ەۆگەني ياروۆەن­كونىڭ ەسىمى قازاقستاننىڭ فۋتبولشىلارى اراسىنان شىققان تۇڭعىش جانە ازىرگە جالعىز وليمپيادا چەمپيونى رەتىندە تاريحتا قالدى. بۇل تابىسقا ول 1988 جىلى قول جەتكىزدى. مايتالمان مامان اناتولي بىشوۆەتس باپتاعان كوماندا سەۋلدە س توبىندا ونەر كورسەتىپ, ءبىرىنشى ورىندى يەلەندى. العاشقى ماتچتا الاڭ يەلەرىمەن (0:0) تەڭ تۇسكەنىمەن, كەلەسى كەزدەسۋلەردە ارگەنتينا (2:1) مەن اقش-تان (4:2) ايلاسىن اسىردى. شيرەك فينالدا اۋستراليانىڭ قاقپاسىنا جاۋاپسىز ءۇش گول سوققان كسرو قۇراماسى جارتىلاي فينالدا يتاليانى قوسىمشا ۋاقىتتا (3:2) ۇتتى. فينالدا اتىشۋلى برازيليا فۋتبولشىلارىمەن جولدارى قيىستى. وڭتۇستىك امەريكادان كەلگەن كوماندانىڭ ساپىندا روماريو بەبەتو, جورجينو, اندرە كرۋس, كلاۋديو تاففارەل, الويزيو, جۋان پاۋلو سىندى سايىپقىراندار ونەر كورسەتكەنىنە قاراماستان, كەڭەس وداعى جەڭىسكە جەتتى. شەشۋشى باسەكەنىڭ 29 مينۋ­تىندا روماريو ەسەپ اشقانىمەن, 60 مينۋتتا يگور دوبروۆولسكي 11 مەترلىك نۇك­­تەدەن تارازى باسىن تەڭەستىردى. ال 103 مينۋتتا جەڭىس گولىن يۋري ساۆيچەۆ سوقتى.

كلاس­سيكالىق كۇرەستەن 74 كيلو سال­ماق دارەجەسىندە بەلدەسكەن 25 جاس­تاعى داۋلەت تۇرلىحانوۆ باس جۇلدە الۋعا لايىق ەدى. بارلىق باسەكەدە ءوزىنىڭ مىق­تىلىعىن مويىنداتقان ول فينالدا كيم ەن ناممەن كۇش سىناستى. كيم وسى جارىستاعى وڭتۇستىك كورەيانىڭ چەمپيوندىق تۇعىرعا كوتەرىلەدى دەگەن سوڭعى ءۇمىتى ەدى. سول سەبەپتى دە تورەشىلەر جەر­گىلىكتى بالۋاننىڭ ىعىنا جىعىلىپ, داۋلەتكە كوپە-كورىنەۋ قيانات جاسادى. وسىنىڭ سالدارىنان قانداسىمىز كۇمىس مەدالدى قاناعات تۇتتى. اراعا جىلدار سالىپ باق وكىلدەرىنە سۇحبات بەرگەن كيم «فينالدىق سايىستىڭ تاعدىرى سايا­سي تۇرعىدان شەشىلگەنىن» مويىندادى. تۇرلىحانوۆ قازاقتىڭ ماڭدايىنا بىتكەن جۇلدىز ەكەنىن ەشكىم جوققا شىعارا المايدى. ول – بارسەلونا وليمپياداسىنىڭ قولا جۇلدەگەرى (1992), الەم چەمپيونى (1989), الەم بىرىنشىلىكتەرىنىڭ كۇمىس (1993) جانە قولا (1987) جۇلدەگەرى, ەۋروپا (1987) مەن ازيانىڭ (1995) چەمپيونى, ازيا ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى (1994).

XXIV جازعى وليمپيا ويىندارىنىڭ قولا مەدالىن ەنشىلەگەندەر قاتارىندا ۆاتەرپولشى سەرگەي كوتەنكو مەن نۇرلان مەڭدىعاليەۆ, ءجۇزۋشى كونستانتين پەتروۆ, سىرىقپەن سەكىرۋشى گريگوري ەگوروۆ, بوكسشى الەكساندر ميروشنيچەنكو جانە باسكەتبولشى يرينا گەرليتس سىن­دى جەرلەستەرىمىز بار. ولاردىڭ بار­لىعى دا قازاقستاننىڭ ءتول تۇلەكتەرى. سۋ سپورتىن سەرىك ەتكەن ساڭلاقتاردىڭ بار­لىعى دا الماتىدا دۇنيەگە كەلسە, ەگوروۆ – شىمكەنتتە, ميروشنيچەنكو – قوستانايدا, ال گەرليتس پاۆلوداردا تۋدى.

سەۋل وليمپياداسىندا كوپتەگەن كەرەمەت رەكوردتار مەن توسىن ناتيجەلەر دە تىركەلدى. ماسەلەن, گدر-دىڭ ءجۇزۋشىسى كريستين وتتو التى رەت التىننان القا تاقتى. اقش-تىڭ ماقتانىشى مەت بيون­دي بەس مارتە تەڭدەسسىز دەپ تانىلدى. سونىمەن قاتار بيوندي ءبىر كۇمىس پەن ءبىر قولانى قورجىنىنا سالدى. سپورتتىق گيمناسشىلار سايىسىندا كسرو-نىڭ وكىلى ۆلاديمير ارتەموۆ ءتورت رەت باس جۇلدەنى ولجالاسا, دميتري بيلوزەرچەۆ ءۇش رەت دارا شىقتى. ودان بولەك, ارتەموۆ تا ءبىر كۇمىس, بيلوزەرچەۆتە ءبىر قولا بار. جەڭىل اتلەتتەردىڭ جارىسىن امەريكالىق فلورەنس گريففيت دجوينەر ءۇش التىن جانە ءبىر كۇمىسپەن قورىتىندىلادى. تاعى ءبىر تاڭداي قاعارلىق جاعداي, سىرىقپەن سەكىرۋ (سەرگەي بۋبكا, روديون گاتاۋللين, گريگوري ەگوروۆ) جانە بالعا لاقتىرۋ سايىستارىندا (سەرگەي ليتۆينوۆ, يۋري سەدىح, يۋري تامم) جۇلدەلى ورىنداردىڭ بارلىعىن كەڭەس وداعىنىڭ سپورتشىلارى يەلەندى. 400 مەترگە جۇگىرۋ (ستيۆ ليۋيس, باتچ رەينولدس, دەنني ەۆەرت) جانە ۇزىندىققا سەكىرۋدە (كارل ليۋيس, مايك پاۋەلل, لارري مايريكس) اقش-تىڭ ەرلەر كومانداسىنىڭ مۇشەلەرى ءدال سونداي قۇرمەتكە بولەندى.

وڭتۇستىك كورەيانىڭ استاناسىندا وتكەن وليمپيا ويىندارىنىڭ كەلەڭسىز تۇستارى دا از ەمەس. سولاردىڭ اراسىنداعى ەڭ نەگىزگىلەرىنە توقتالساق, جارىستىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا القىزىل الاۋدى تۇتاندىرعان كەزدە اسپانعا ۇشىرىلعان كوگەرشىندەردىڭ ءبىرازى تىرىدەي ورتەنىپ كەتتى. بوكستان 71 كيلو سالماق دارەجەسىنىڭ باس جۇلدەسىن روي دجونس پەن پاك سي حۋن ءوزارا ساراپقا سالدى. 19 جاستاعى امەريكانىڭ جاس جۇلدىزى قارسىلاسىن باسەكەنىڭ باسىنان اياعىنا دەيىن قۋىپ ءجۇرىپ ساباعانىمەن, تورەشى كارىس سپورت­­شىسىنىڭ قولىن كوتەردى. بۇل وقي­­عانىڭ اياعى داۋ-دامايعا ۇلاستى. وزدە­رىنىڭ كىنالارىن جۋىپ-شايۋ ءۇشىن ۇيىم­داستىرۋشىلار مەن ايبا باسشىلارى وليمپيادانىڭ ەڭ ۇزدىك بوكسشىسىنا تيەسىلى ۆەل باركەر كۋبوگىن روي دجونسقا تابىس ەتتى. 54 كيلو سالماقتاعى شيرەك فينالدىق سايىستا الەكساندر حريستوۆ پەن چون ير بيۋن كۇش سىناستى. رينگ قوجايىنى بولگاريانىڭ وكىلىن قاساقانا تۇردە بىرنەشە رەت باسپەن ۇردى. تورەشى كەيت ۋوكەر ءتورت-بەس مارتە اۋىزشا ەسكەر­تۋ جاسادى. ودان ەش ناتيجە شىق­پاعان­نان كەيىن جەكپە-جەكتى توقتاتتى. سوعان نارازى بولعان ءبىر توپ كورەرمەن جاڭا زەلانديادان كەلگەن ادىلقازىنى شابۋىلداپ, سوققىعا جىقتى. بۇزاقىلار بىلاي تۇرسىن, وسى سالانىڭ باسى-قاسىندا جۇر­گەن جەرگىلىكتى شەنەۋنىكتەر مەن كۇزەت­شى­لەر دە «بۇل ىسكە بەلسەنە قاتىستى» دەسەدى.

سەۋلدە دوپينگپەن ۇستالعاندار دا كەزدەستى. باسى داۋعا قالعاندار اراسىندا بەن دجونسون دا بار. حح عاسىر­دىڭ سەكسەنىنشى جىلدارى اسا قىسقا قا­شىقتىققا جۇگىرەتىن جىگىتتەر اراسىندا بەن دجونسوننىڭ الدىن ورايتىندار كەمدە-كەم ەدى. جەلمەن جارىسقان جۇي­رىك تالاي بايراقتى باسەكەدە ۇيەڭ­كى جاپىراقتىلار ەلىنىڭ ابىرويىن اسقاق­تاتتى. 1984 جىلى لوس-اندجەلەستە وت­كەن وليمپيادادا قوس قولا مەدالدى يە­لەندى. 1985 جىلى الەم چەمپيونى اتانىپ, رەكوردتىق كورسەتكىشكە وزگەرىس ەنگىزدى. ارادا ەكى ماۋسىم وتكەندە جوعا­رىداعى ناتيجەسىن قايتا جاڭارتتى. 1988 جىلى سەۋل وليمپياداسىندا تورت­كۇل دۇنيە جۇرتشىلىعىن تامساندىرىپ, 100 مەترلىك قاشىقتىقتى 9,79 سەكۋندتا جۇگىرىپ ءوتتى. بۇل – الەمنىڭ جاڭا رەكوردى!

الايدا ءۇش كۇننەن كەيىن WADA دجونسوننىڭ دوپينگ قولدانعانىن انىق­تادى. بەننىڭ ءوزى دە ايىبىن مويىندادى. قاتاڭ جازاعا ۇشىراپ, اتاق-داڭقىنىڭ بارلىعىنان ايىرىلدى. 1991 جىلى دجون­سون ۇلكەن سپورتقا قايتا ورالدى. بىراق كوپ ۇزاماي دوپينگپەن قايتا ۇستالدى. ول كەزدەگى جازا تىپتەن قاتاڭ بولدى. كانادا سپرينتەرى جارىستاردان مۇلدەم الىستاتىلدى. سول كەزدە ايگىلى جەلاياقتىڭ: «مەن ۇزاق ۋاقىت بويى ماعان سەنىم ارتقان, مەنىڭ تىلەۋىمدى تىلەگەن, مەنى ءپىر تۇتقان ميلليونداعان ادامدى الداپ كەلدىم. قازىر سونى ويلاسام, وكىنىشتەن وزەگىم ورتەنەدى. سول ءۇشىن قاتتى وكىنەمىن. بىراق ەندى ءبارى كەش. ەندى قالاي اقتالسام دا مەنى ەشكىم تۇسىنە قويماس», دەپ تەلەديدار الدىندا ەڭىرەپ تۇرىپ جىلاعانى كۇنى بۇگىنگىدەي كوز الدىمىزدا.

ماڭىزدى جارىستار بارىسىندا كەيبىر سپورت­شىلاردىڭ ادىلدىك, ادالدىق جانە ادامگەرشىلىك پرينتسيپتەرىن ىسىرىپ قويىپ, جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلۋ ءۇشىن جوعارىداعىداي ارامزا جولدى تاڭدا­عاندارىنا دا سان مارتە كۋا بولدىق. دەسەك تە, ارامىزدا تەرىس پيعىل­دان بوي­لارىن اۋلاق ۇستايتىن, جۇرەكتەرى شى­نايى باسەكەلەستىكتى عانا قالاي­تىن ازا­ماتتاردىڭ باسىم ەكەنى بەلگىلى. سولار­دىڭ ءبىرى – لوۋرەنس لەمە. وليم­پيادانىڭ قىزعان شاعىندا جەلكەندى سپورتتان سايىسقا تۇسكەن كانادانىڭ وكىلى ەكىنشى ورىندا كەلە جاتتى. ەندى ونىڭ كۇمىس مەدالدى يەلەنۋىنە ەش كەدەرگى جوق ەدى. ءبىر مەزەتتە ول قاتتى سوققان جەلدىڭ سال­دارىنان سينگاپۋردەن كەلگەن قوس سپورت­شىنىڭ ياحتاسى اۋدارىلىپ, شاراسىز كۇي كەشكەنىن بايقايدى. لوۋرەنس دەرەۋ باعىتىن وزگەرتىپ, سولارعا كومەككە كەلەدى. ناتيجەسىندە سينگاپۋرلىكتەر ءدىن-امان, ال ۇيەڭكى جاپىراقتار ەلىنىڭ وكىلى 21-ورىندا قالىپ قويادى. ەسەسىنە جۇرەگى جۇمساق, نيەتى تازا لوۋرەنس لەمە جاڭا داۋىردەگى وليمپيادا قوزعالىسىنىڭ التىن باستاۋىندا تۇرعان ءارى حوك-تىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى پەر دە كۋبەرتەننىڭ مەدالىمەن ماراپاتتالدى.