توي تويعا ۇلاسىپ جاتىر؟!.

پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ «جاڭا جاعدايداعى قا­زاقستان: ءىس-قيمىل كەزەڭى» ات­تى جولداۋىندا ەلىمىزدە جەر-جا­ھانعا زور قاۋىپ توندىرگەن پان­­دەمياعا قارسى كۇرەس ءالى دە جال­عاسۋدا.

ءبىز ازاماتتاردىڭ ءومىرىن جانە دەنساۋلىعىن قورعاۋ ءۇشىن بار كۇش-جىگەرىمىزدى بىرىكتىردىك», دەگەن بولاتىن. ارينە, بۇل ورايدا ادامنىڭ ءومىرى مەن قاۋىپسىزدىگى باستى ورىندا بولۋى ءتيىس. ءبىرىنشى كەزەكتە ءار ادام ءوزىنىڭ جەكە ءومىرى ءۇشىن جاۋاپتى. سوندىقتان دا مەيلىنشە وق­شاۋلانۋ بۇگىنگى كۇننىڭ باستى تالابى. ەلىمىزدە كارانتين تالاپتارى جەڭىلدەتىلگەنمەن, تولىعىمەن الىنعان جوق. ساناعا سالماق سالاتىن, ساباق بولاتىن جاعداي­لار كوپ بولدى. بىراق وسىنداي ماسەلەلەرگە قاراماستان تاراز قالاسىندا توي جاساۋ تىيىلماي تۇر. شاھاردىڭ ءار بۇرىشىندا ورنالاسقان مەيرامحانالاردا اسىرەسە دەمالىس كۇندەرى كۇندىز دە, تۇندە دە جيىن-توي ءوتىپ جات­قان جاعدايلاردى كورۋگە بولادى.

ء«بىز قالاداعى مەيرامحا­نا­لارعا كارانتين ءتارتىبىن ساق­تاۋ بويىنشا ارنايى رەيد ۇيىم­داستىردىق. دەمالىس كۇندەرى جۇمىس ىستەۋگە تىيىم سالىنعان نىسانداردى زەر­دەلەۋ كەزىندە ء«ساتتى», «بۇر­كىت», «اقساراي», «سۇلتان ساراي», «زا­راۆشان», «سەۆينچ», «ەرعا­لي» جانە ء«ىن­جۋ-مارجان» سىندى بىر­نەشە مەيرامحانادا توي-تو­ما­لاق سەكىلدى جيىنداردىڭ بول­عا­نى انىقتالدى. وسى زاڭسىز­دىق بويىنشا جەرگىلىكتى پوليتسيا قىز­­مەتى قاجەتتى ماتەريالداردى جي­­ناقتاپ, اكىمشىلىك شارا تا­عا­­يىن­داۋ ءۇشىن وبلىستىق تاۋار­لار مەن قىزمەتتەردىڭ ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىن باقىلاۋ دەپار­تا­مەنتىنە جولدايتىن بولادى», دەيدى تاراز قالاسى اكىمىنىڭ ورىن­باسارى الماس سادۋباەۆ.

جالپى, وسى ۋاقىتقا دەيىن تا­راز قالاسى بويىنشا بىرقاتار مەي­رامحانالاردىڭ يەلەرىنە ايىپ­پۇل سالىنىپ, ولاردان 10 ميل­ليون تەڭ­گەگە جۋىق قارا­جات وندى­رىل­گەن. دەگەنمەن قالا اكىم­دىگى تارا­پى­­نان قانشا جەردەن توسقاۋىل قو­يىل­سا دا, زاڭ بۇزۋشىلىقتاردىڭ توقتايتىن ءتۇرى جوق ەكەن. بۇل رەتتە اكىمنىڭ ورىنباسارى باستى ماسە­لە توي يەلەرىندە ەمەس, مەيرامحانا باسشى­لارىندا ەكەنىن ايتادى. «ولار تاپسىرىس الماي, بەلگىلى ءبىر ۋاقىتقا دەيىن جۇمىستارىن توق­تا­تا تۇرسا, مىنا الەمدى ابىگەرگە سا­لىپ وتىرعان ىندەتتىڭ ەكىنشى تول­­قىنى بولماس تا ەدى», دەيدى ول. ال تا­راز قا­لا­لىق جەرگىلىكتى پو­­لي­تسيا قىز­مەتىنىڭ ءبولىم باس­تى­عى, پولي­تسيا پولكوۆنيگى ءسا­بيت ما­مىت­بەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, مەي­­­رام­حا­­نا قوجايىندارىنا كا­ران­­تين شا­رالارىن بۇزعانى ءۇشىن جاۋاپ­كەرشىلىك بار ەكەنى ەسكەر­تىل­­گەن. بىراق ناتيجە الگىندەي بولىپ وتىر.

ەلىمىزدە كارانتين تالاپتارى ەنگىزىلگەن ۋاقىتتا دا جام­بىل وب­لى­سىنىڭ اۋماعىندا توي جاساعان جاعدايلار ءجيى كەز­دەستى. كەزىندە وسى ءۇشىن توي مەن تويحانا يەلەرىنە دە ايىپپۇل سالىنعان. ماسەلەن, شۋ اۋدانىندا كارانتين كەزىندە-اق قىز ۇزاتۋ تويىن جاساعان مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ ارەكەتى الەۋ­مەتتىك جەلىلەردى شۋلاتتى. ودان بولەك, تاراز قالاسىندا دا توي, بەتاشار سياقتى جيىن­داردى وتكىزگەن جاع­دايلار بولدى. ءتىپتى قورداي اۋدانىندا جا­­نازا كەزىندە دە كارانتين تا­لاپ­تارى ساقتالماعاندىقتان, ال­تى بىر­دەي ادامنىڭ قاۋىپ­تى ىندەتتى جۇق­تىرعانى انىقتال­دى. مۇنىڭ ءبارى دە كەي تۇرعىن­دار­دىڭ ماسەلەگە ءجۇر­دىم-بار­دىم قاراعانىنان ورىن العان جاعدايلار. الايدا, بۇل وراي­دا مەيرامحانا يەلەرىنىڭ دە وز­دە­رىنىڭ ايتاتىن بازىناسى بار. ولار تەك مەيرامحانالار مەن تويحا­نالارعا عانا كىنانى ارتىپ قويۋ دۇرىس ەمەس دەپ ەسەپتەيدى. سەن­بى مەن جەكسەنبى كۇندەرىن ەسەپ­تەمەگەندە قالاداعى بازارلار مەن كىشىگىرىم ءدامحانالاردا دا سا­نيتارلىق رەجىمنىڭ ساقتال­ماي وتىر­عانىن ايتۋدا. تويحانا يەلە­­رىنىڭ ايتۋىنشا, ادامدار ءبىر-بىرى­مەن وسىنداي جانە باسقا دا كوپ­شىلىك ورىنداردا ءجيى ارالاسۋدا. سون­دىقتان دا ولاردىڭ پىكىرىنشە, بار­لىق ماسەلەنى مەي­رامحاناعا اكەلىپ تىرەپ قويۋعا بولمايدى.

«جالپى, قالا بويىنشا 14 ناۋ­رىز بەن 17 قىركۇيەك ارا­لى­عىندا ەشبىر مەيرامحانا جۇمىس ىستەگەن جوق. تەك 17 قىركۇيەكتەن عانا كا­رانتيننىڭ جەڭىلدەتىلۋىنە بايلانىس­تى رۇق­سات الىپ, اقى­رىنداپ توي-تومالاقتى ۇيىم­داس­تىرىپ جاتىرمىز. بۇ­­گىندە مەيرامحانامىزدا 50-گە جۋىق قىز-كەلىنشەك جۇمىس ىستەپ, وتباسىن اسىراپ كەلەدى. ءبىز سول 50 ادام­نىڭ ايلىعىن ارەڭ تاۋىپ بەرىپ وتىرمىز. ونىڭ ۇستىنە نەسيەمىز تاعى بار», دەيدى تاراز قالاسىنداعى «گاۋھارتاس» مەيرامحاناسىنىڭ قوجايىنى مەرۋەرت لەشتاەۆا. كا­سىپكەر بانكتەن العان قارىزدىڭ ۋاقىتى شەگەرىلسە دەگەن دە تىلەگىن جەت­كىزدى. ول «قىس مەزگىلىنىڭ قار­ساڭىندا تىم بولماسا مەيرامحانا جۇمىسشىلارى بالا-شاعالارىنا قىستىق كيىمدەرىن الىپ بەرىپ ۇل­گەر­سە», دەيدى.

قازاق حالقى وتباسىلىق قۋا­نىش­­تى ەرەكشە باعالاعان ەل. كەز كەل­گەن ادام اتاۋلى كۇندى اعايىن-تۋى­سىن شاقىرىپ اتاپ وتكىسى كە­لە­دى. بىراق ءدال بۇگىنگى جاعدايدا بۇل مۇمكىن بولماي تۇر. دەسە دە, «توي دەگەندە قۋ باس تا دومالايدى» دەگەندەي, تارازدا توي جاساۋ ءالى تىيىلماي تۇر. بۇل ماسەلە­نى اكىم­­دىك كاسىپكەرلەرگە سىلتەسە, ولار وز­دەرىنىڭ جاعدايىن ايتىپ اقتالۋدا.

جامبىل وبلىسى