«ەر – ەلدىڭ ىق جاعىنىڭ قالاسى, جەل جاعىنىڭ پاناسى», «ەمەننىڭ يىلگەنى – سىنعانى, ەردىڭ ەكى سويلەگەنى – ولگەنى», «ەلى كۇيىنگەندە كۇيىنگەن باتىر, ەلى سۇيىنگەندە سۇيىنگەن باتىر, ەرەگەستە ءبىر ءوزى مىڭعا تاتىر», «ەردىڭ سىنشىسى – ەلى» دەپ ەر بالانى ەرلىككە باۋلۋدا ۇلتتىق ءداستۇر مەن تانىمنىڭ بەرەرى مول بولعان.
جۋىردا الەۋمەتتىك جەلىدە ءبىر داۋ تۋدى. تۇركىستان قالاسىندا جاسى ۇلكەن ەكى اپا جاس جىگىتتىڭ جولىن كەسپەي, كۇتىپ تۇرىپ وتكىزىپ جىبەرىپتى. بۇعان قىسىلعان جىگىت «بۇل – ءوز ەرەكشەلىگى بولعانىمەن, اقىماق ءداستۇر» دەگەن پىكىرىن جازدى. سول-اق ەكەن, جەلى قولدانۋشىلارى اراسىندا ءتۇرلى سيپاتتاعى جاۋاپتار قارشا بوراعان. جالپى, ول ايتار ازات ويى بار, جاستىق قايراتى جازعانىنان كورىنەتىن جىگىت بولاتىن. جاستىقتا شالت ايتۋ دا, قالت ايتۋ دا جاراستى. سونىسىمەن ول – جاستىق. ءبىز عوي الدى-ارتىن ويلايتىن. اسىلىندا جاس بولا تۇرا البىرتتىعى جوق, ءار ءسوزىن باقاي ەسەپپەن, پايداسىنا, مانسابىنا قاراي ەكشەپ, وسى جازعانىم جاعىپ, قىزمەتىمدە وسسەم دەگەن ويىن اڭقىتىپ جانە ونى ءمىن كورمەيتىن, كوزدەرىندە وتى جوق, ۇرى كۇشىكتىڭ كوزىندەي جاسقانشاق جانارلاردان قورقامىن. ال جاستىققا ءتان قىزۋقاندىلىقپەن قابىلداي الماعان ءداستۇرىن اشىق ايتقانىنىڭ ءوزى نەگە تۇرادى؟ قولداي وتىرا, ءوز ويىمدى ايتقان ەدىم.
اينالايىن, ۋايىمداپ قايتەسىز, قاۋىپ تە قىلماڭىز, بۇلاي جول كەسپەۋ جويىلىپ بارادى ونسىز دا. بۇل جەردە كىشكەنتاي بالا بولسىن, ەرلەرگە «سەنىڭ ەل الدىندا جاۋاپكەرشىلىگىڭ بار, سەن بولاشاق ازاماتسىڭ, سوندىقتان جولىڭدى كەسپەيىك» دەگەن ۇلكەن ىزگى نيەت پەن تاربيە, ۇل موينىنا ارتىلاتىن مىندەت جاتىر. بۇل – ەركەك كىندىكتىنى ايەلدە بولاتىن ۇساقتىقتان ارىلتۋ ءۇشىن, ىرىلىككە, ءتىپتى ەرلىككە تاربيەلەيتىن ۇلتتىق قۇرال. ءوتىنىش, وسى تۇرعىدان قاراپ, ويلاپ كورىڭىزشى. بالكىم, ءمانىن تۇسىنبەي جۇرگەن شىعارسىز. مەنىڭ ويىمشا, ءار ەر جىگىتتىڭ, ۇل بالانىڭ موينىنا ەلدىك ءۇشىن ارتىلاتىن ۇلى مۇرات وسىنداي ەلدىك داستۇرلەرمەن ەگىلەدى. ءبىز مانىسىنە بويلامايمىز. ماسەلەن, قىز-كەلىنشەك ىدىسى, شەلەگى بوس بولسا, كىم-كىمنىڭ دە الدىن كەسپەگەن, ىرىسىن ازايتىپ تاستارمىز انا ادامنىڭ دەپ. ەسەسىنە, مەيمىلدەتىپ تولتىرىپ سۋ اكەلە جاتسا, ولاردىڭ الدىن ەشكىم كەسپەگەن. داستۇردەن بوس الباتى بويدى اۋلاقتاماي, قايتا تەرەڭىنە ءۇڭىلىپ كورەيىكشى.
بيىل ەلدە اۋرۋ ورشىگەن تۇستا اتىراۋلىق ارمان راحمەت دەگەن جىگىتتىڭ ازاماتتىق بەينەسى, ەلى ءۇشىن باسىن بايگەگە تىگەرلىكتەي تاۋەكەلى ايقىن كورىنگەن. ول «بۇگىن تاڭەرتەڭنەن كەشكە دەيىن وبلىستىق اۋرۋحانادا ەرىكتى رەتىندە جۇمىس ىستەدىم. كادىمگى قارا جۇمىس. كوۆيدپەن نەمەسە جۇقپالى پنەۆمونيامەن اۋىرىپ جاتقان ناۋقاستارعا دالادان اۋرۋحانانىڭ ەكىنشى, ءۇشىنشى قاتارىنا وتتەگى باللوندارىن تاسىدىم, ءوز قولىممەن قوستىم جانە بوساعان باللونداردى تومەنگە ءتۇسىردىم. نە كوردىم؟ ومىرمەن كۇرەسكەندەردى, اۋا جەتپەي قينالعانداردى كوردىم. ايانىشتى جانارلاردى, ءوزىن بارىنشا ۇستاۋعا تىرىسىپ, اجالمەن كۇرەسىپ جاتقانداردى كوردىم. «بالام, پالاتاما تاعى دا قوسىمشا 2-3 باللون اكەلىپ كەتشى, قازىرگى باللونىم تاۋسىلسا كەرەك قوي» دەپ جالىنعان جانداردى كوردىم جانە وسى كۇننىڭ باتىرلارىن كوردىم. ولار – مەنەن 9 كۇن بۇرىن كەلىپ, كۇندىز-ءتۇنى ناۋقاستارعا زىلدەي اۋا باللونىن تاسىپ, شىن ماعىناسىندا ادامداردى ولىمنەن قۇتقارىپ جۇرگەن ەرىكتى ازاماتتار. زىلدەي اۋىر باللونداردى مەيىربيكەلەر تاسي المايدى, ءتىپتى اكەلىپ بەرگەنىڭدە ءوز بەتتەرىنشە جالعاي المايدى, سەبەبى وعان ەر ادامنىڭ عانا ءالى كەلەدى. مۇندا دارىگەردى سيرەك كورەسىز, سەبەبى اۋرۋ كوپ, ال ولار وتە از, بارىنە ۇلگەرمەيدى» دەپ جازدى. ءوزىن باتىرعا سانامايتىن قاراپايىم ەردىڭ ەرلىگى!
كەڭەس وكىمەتى انتيسوۆەتتىك ۇگىت جۇرگىزدى دەپ 10 جىلعا كەسىپ, 6 جىلدان سوڭ ەلتسيننىڭ ارالاسۋىمەن بوستاندىققا شىققان شانسون جانرىنىڭ مىقتى وكىلى الەكساندر نوۆيكوۆ ايتپاقشى, ەركەك دەگەن سىرتقى پىشىنىمەن عانا ەركەك جاراتىلىستى ادام ەمەس, ول – بار بولمىسىمەن دارحان, كەڭ ادام. ول سان گۇلدى جيعان دەستەلەر شوعىرىنا, جيىنتىعىنا ۇقسايدى. دۇنيەدە ەركەككە بىتكەن ۇساقتىقتان جامان ەشتەڭە جوق. ۇساق ەركەك – قاي كەزدە دە ۇساق. ءبىر جەردە كەڭ, ءبىر جەرلەردە عانا ۇساق ەركەك دەگەن بولمايدى. ۇساقتىق بار ما, وندا ول ادامنان كەڭدىك كۇتپە. ەر ادامنىڭ ءاربىر ساتتەگى, ءار ىسىندەگى دارحاندىعى, ونىڭ دەستەسىندەگى گۇلدەردىڭ جيىنتىعى ءتارىزدى. دەستەدەگى گۇلدەردىڭ تۇرلىلىگى مەن مولدىعى ونىڭ بويىنداعى كەڭدىگى مەن ماسشتابىنىڭ قانشالىقتى ەكەنىن انىقتايدى. سول سياقتى ەر بويىنداعى ەرلىك پەن ىرىلىكتىڭ كورىنىسى تەك قىسىلتاياڭ ساتتەردە عانا ەمەس, كۇندەلىكتى ومىردە دە تابىلىپ تۇرسا-شى, شىركىن!