ادامزات قوعامىنداعى ەڭ وزىق باسقارۋ جۇيەسى – دەموكراتيالىق جۇيە ەكەندىگى بەلگىلى. ونىڭ دا جەتىسپەيتىن جاقتارى كوپ ارينە, بىراق ۋ.چەرچيلل ايتپاقشى, ودان وزىق جۇيە ويلاپ تابىلعان ەمەس.
دەموكراتيالىق باسقارۋ جۇيەسىنىڭ باستى شارتى – اشىقتىق, جاريالىلىق. ءبارى دە اشىق بولسا حالىق باسقارۋ جۇيەسىندە نە بولىپ جاتقانىن ءبىلىپ وتىرادى. اسىرەسە بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ ناقتى قانشاسى قايدا ءبولىنىپ, قالاي جۇمسالعانى بەلگىلى بولادى. ماسەلەن, «مىنا تەمىر قورشاۋدى جاساۋعا 200 ملن تەڭگە جۇمسالدى, قاراجاتتى بولۋگە قول قويعان اسان, اقشانى يگەرگەن ۇسەن» دەپ ناقتى كورسەتىلسە, ال حالىق ونىڭ قۇنى 20 ملن دا تۇرمايتىنىن كورسە – اقشانىڭ جەلىنگەنى ايدان انىق كورىنىپ تۇرار ەدى... ءوز قاراجاتىنىڭ, ياعني بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ جەلىنگەنى انىق كورىنىپ تۇرسا – حالىق تەكسەرۋدى تالاپ ەتەدى. ءسويتىپ قانا ادىلەتكە قول جەتكىزۋگە بولادى.
اشىقتىق – ادىلەتتى تازا قوعام ورناتۋدىڭ, دەموكراتيالىق دامۋدىڭ باستى شارتى. ال جابىق جۇيە بولىپ, ءىس-ارەكەتتەردىڭ ءبارىن حالىقتان جاسىراتىن بولسا, ونداي قوعامدا ۇرلىق-قارلىقتىڭ ورىستەۋىنەن ءىرىپ-ءشىرۋ پايدا بولىپ, اقىرى قۇرىپ تىنادى. ونىڭ مىسالىن كەشە عانا كسرو-نىڭ كەزىندە ءوز باسىمىزدان وتكىزدىك. جابىق قوعام بولىپ, ءبارىن حالىقتان جاسىرعان ەل اقىرى جەر بەتىنەن جوعالدى.
دەموكراتيالىق دامۋ جولىن تاڭداعان قازاقستاننىڭ بارلىق زاڭدارى اشىقتىقتى تالاپ ەتەدى. بىراق پالەن اي زەرتتەلىپ, ويلانىپ, تولعانىپ, قىرۋار قاراجات جۇمسالىپ جاسالعان, نەشە ءتۇرلى سۇزگىلەردەن وتكەن سول زاڭدارىمىزدىڭ كوپتەگەن تالاپتارى ورىندالماي جاتادى. سونىڭ ىشىندە اشىق قوعامنىڭ شارتتارىن ىسكە اسىرۋدى تالاپ ەتەتىن «اقپاراتقا قول جەتكىزۋ تۋرالى» زاڭنىڭ تالابىن ءبارى دەمەسەك تە كوپتەگەن شەنەۋنىك ەسكەرە بەرمەيدى. ءتىپتى مويىنداعىسى دا كەلمەي, كوزگە ىلمەۋگە تىرىسادى. نەگىزىنەن جۋرناليستەر قاۋىمىنىڭ سۇيەنۋىنە نەگىز بولاتىن بۇل قۇجاتتا زاڭمەن ناقتى تىيىم سالىنباعانداردان باسقا بارلىق اقپاراتتى الۋعا دا بولاتىندىعى ايتىلىپ, اشىق جازىلعان. ال وسى زاڭنىڭ 9-بابىندا باسقا مىندەتتەرىمەن قاتار «اقپارات يەلەنۋشى انىق جانە تولىق اقپارات بەرۋگە مىندەتتى» ەكەندىگى ءتىپتى ناقپا-ناق كورسەتىلگەن. ەگەر وسى تالاپ ورىندالماسا, مەملەكەتتىك ورگان زاڭدى بۇزعان بولىپ سانالاتىنى ايقىن. الايدا بىزدە مۇنداي تالاپتى اتتاپ جۇرە بەرەتىندەر جەتكىلىكتى.
جۋىردا ءۇش وبلىستاعى بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ جۇمسالۋىن باقىلاۋ جونىندەگى تەكسەرۋ كوميسسياسىنىڭ جۇمىستارى تۋرالى ماقالا ازىرلەمەك بولدىق. وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ حاتشىسى بۋبەنكو ۆلاديمير ستەپانوۆيچكە حابارلاسىپ, باقىلاۋ جۇمىستارى بويىنشا تۇراقتى كوميسسيالار قانداي جۇمىس ىستەپ جاتىر, ەسەپتەرى بار ما دەگەن ەدىك, بىزدە بارلىق تەكسەرۋ جۇمىستارىن تەكسەرۋ كوميسسياسى جۇرگىزەدى. ال ءبىز ولاردىڭ ەسەبىن تىڭدايمىز دەگەندى ايتتى. سونىمەن بىرگە قاجەت بولسا ءوزى حابارلاسىپ, ولاردىڭ اقپارات بەرۋىن سۇرايتىنىن جەتكىزدى. ازدان سوڭ تەكسەرۋ كوميسسياسىنىڭ اپپارات باسشىسى تيمۋر تۇرسىنوۆتىڭ ءوزى حابارلاسىپ, قانداي سۇراقتارىم بار ەكەنىن انىقتاپ الدى دا, اقپاراتتاردى جەدەل دايىنداپ بەرۋگە تىرىساتىنىن ايتتى.
وبلىستىق تەكسەرۋ كوميسسياسى دەگەن اجەپتاۋىر الەۋەتتى ورگان. قۇرىلىمىنا قاراساق ءبىر توراعاسىنىڭ ءتورت ورىنباسارى (ولاردى تەكسەرۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى دەپ اتايدى ەكەن), اپپارات باسشىسى جانە جەتى ءبولىمى بار. جۇمىسى قىزىپ, بيۋدجەت قاراجاتى جۇمسالۋىنىڭ دۇرىستىعى تەكسەرىلىپ جانە ونى حالىققا جەتكىزىپ, دۇڭكىلدەتىپ-اق جاتاتىن ورگان سياقتى. الايدا ەل گازەتى «ەگەمەننىڭ» ءوزىنىڭ «سىزدەردىڭ جۇمىستارىڭىزدى كورسەتەيىك» دەگەن ءوتىنىشى ورىندالمادى. بۇل نە دەگەن جاسىرىن, جابىق ارەكەت ەكەنىن اركىم وزىنشە سالماقتار.
ماتەريالدار دايىنداپ بەرەمىن دەگەن تيمۋردان ەش حابار بولماي كەتتى. تەلەفون سوقسام كوتەرمەيدى. ۆ.بۋبەنكودان تەكسەرۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى تىلەگەن قاسكيننىڭ تەلەفونىن دا العان ەدىم, قايتا-قايتا شىرىلداتسام, ول دا كوتەرمەيدى. مۇمكىن بۇل تەلەفونى ىستەمەيتىن شىعار دەپ, وبلىس اكىمىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى تيمۋر ابدىرەشوۆتەن ەكىنشى تەلەفونىن الىپ, سول نومىرمەن حابارلاستىق. تىم-تىرس. ۆاتساپپەن حات جازسام دا جاۋاپ جوق. تەك ءبىر-اق رەت تيمۋر توراعادان پارمەن كەلگەن جوق دەپ حات جازدى.
اقپاراتقا قول جەتكىزبەۋ – زاڭ بۇزۋشىلىق ەكەنىن وزگە ورگان ەمەس, تەكسەرۋ كوميسسياسى ۇعۋعا ءتيىستى ەدى, ويتكەنى وزدەرى دە زاڭنامالىق قۇجاتتاردىڭ نەگىزىندە قاراجاتتىڭ دۇرىس جۇمسالۋىن تەكسەرەتىن ورگان عوي. الايدا ولار سول ۇندەمەگەن قالپى قالدى. «ۇندەمەگەن ۇيدەي پالەدەن قۇتىلادى» دەپ ويلايتىن شىعار, بالكىم؟!.
ءوزىمىز قاراستىرىپ كورەيىك, دەموكراتيالىق ەلدىڭ قورعانىسى – اشىقتىق بولعاندىقتان بارلىق ءىس-ارەكەتتەرى سايتتارىندا تۇرعان شىعار دەپ ونى اشساق... اتقارىلعان جۇمىس تۋرالى ەشقانداي اقپارات جوق. ارينە جىلدىق ەسەپتەر بار, سونىڭ ىشىندە 2019 جىلدىڭ ەسەبى تۇر. ال بىزگە كەرەگى اعىمداعى جۇمىستار, بيىلعى اتقارىلىپ جاتقان ىستەر ەدى. جىلدىڭ اياعىن كۇتپەي-اق ءوز جۇمىستارى تۋرالى ايتۋلارىنا بولادى عوي. الدە, سونشاما ۇلكەن اپپاراتى بار ورگان 2020 جىل بويى ەشقانداي مەملەكەتتىك ورگاننىڭ بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ دۇرىس جۇمسالۋىن تەكسەرمەگەن بە؟ تەكسەرسە زاڭسىز شىعىندار تۋرالى حابارلاماي ما؟ وندايلار ۇنەمى بولىپ تۇرادى ەمەس پە؟ الدە... بىردەڭەلەردى جاسىرا ما؟
نەگىزىنەن وسى كۇدىك ءدۇدامال ويلارعا جەتەلەي بەرەدى. اقپارات بەرمەگەنى سول بولۋى كەرەك. ولاي بولسا وسى ورگاننىڭ ءوزىن تەكسەرۋ كەرەك سياقتى.
جالپى, ارىپتەستەردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, جالعىز سولتۇستىك قازاقستان ەمەس, بارلىق وڭىرلەردەگى كوپتەگەن مەملەكەتتىك ورگاندار وزدەرىنىڭ جۇمىستارىن كورسەتۋدەن قاشقالاقتايدى. تەك جوعارىدان ۇلكەن باستىقتار ايتسا عانا اقپارات بەرەدى, ال ايتپاسا «سەن تيمەسەڭ مەن تيمەن, بادىراق كوز» دەگەندەي ەشتەڭە ايتپاي, بۇعىپ قالعىسى كەلىپ تۇرادى. وسىنىڭ ءوزى, جوعارىدا ايتقانىمىزداي, ءبىزدىڭ قوعامنىڭ جاسىرىن, جابىق سيپاتىن كورسەتەتىن سياقتى. ال جابىق جۇيەنىڭ زاردابى – بىتەۋ جاراعا اكەلەرى ءسوزسىز. سوندىقتان وسى تاراپتا جوعارى بيلىك تاراپىنان پارمەندى تالاپ كەرەك-اق.
تالاپ دەمەكشى, جاقىندا عانا مەملەكەت باسشىسى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا «جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردى بەكىتۋ بارىسىندا باقىلاۋدى كۇشەيتۋ قاجەت. سەبەبى بولىنگەن قاراجات كوپ جاعدايدا تۇرعىنداردىڭ شىنايى قاجەتتىلىگىنە جۇمسالا بەرمەيدى. ءبىر-ەكى كوشەنى جىل سايىن قايتا-قايتا جوندەي بەرۋ, يميدجدىك ءىس-شارالارعا جۇمسالاتىن ءتيىمسىز شىعىندار ازاماتتارىمىزدىڭ نارازىلىعىن تۋدىرۋدا» دەگەن بولاتىن. جوعارىداعى وقيعادان كەيىن ءبىزدىڭ وڭىردە دە وسىنداي جاعدايلار ورىن الىپ وتىر ما دەگەن ەرىكسىز ويعا تىرەلەسىڭ. سوندا وبلىس شەنەۋنىكتەرى مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىنداعى تالاپتارعا دا نەمقۇرايلى قارايتىن بولعانى ما؟
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى