قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ ءوسۋى مەن وركەندەۋىنە بۇيىردەن قادالىپ, ادىمىن اشقىزباي تۇرعان ەڭ باستى ماسەلەلەر – سىبايلاس جەمقورلىق پەن جولداردىڭ سىن كوتەرمەس جاعدايى دەپ ايتۋعا بولادى. جىل سايىن جوندەۋىنە ميللياردتاپ قاراجات بولىنەتىن جولدار 2-3 جىلعا عانا شىداپ, قايتا جوندەۋدى قاجەت ەتىپ جاتادى. ءسويتىپ قايران اقشا جەلگە ۇشىپ, ءراسۋا بولىپ جاتىر. ونىڭ سەبەبىن ايتا بەرسە تولىپ جاتىر. سونىڭ ءبىرى – اۋىر جۇك ماشينالارىنىڭ جولدى ءبۇلدىرۋى. بىراق جۇك ماشينالارى جۇيتكىپ جۇرەتىن دامىعان شەتەلدەردىڭ جولدارى نەگە ب ۇلىنبەيدى دەگەن سۇراقتى جولشىلار وزدەرىنە قويمايدى.
سالىنعان جانە جوندەلگەن جول ساپاسىن تەكسەرۋدى جەكە ادامدار, دەپۋتاتتار, باق وكىلدەرى قاتىساتىن قوعامدىق باقىلاۋ قولعا الادى دەپ ايتىلعالى قاشان... بىراق سوندا دا تيىمدىلىك بايقالمادى. «باياعى جارتاس – ءبىر جارتاس», ميللياردتاعان اقشا دالاعا شاشىلۋدا. ارينە قاتاڭ باقىلاۋ بولماعان سوڭ سولاي بولادى. بۇرىن سالىنعان جولداردىڭ ساپاسىن قارجى-باقىلاۋ قىزمەتى تەكسەرەتىن. ولار سالىنعان جولداعى اسفالتتىڭ, قيىرشىق تاستىڭ, قۇمنىڭ قالىڭدىعى جوبالىق قۇجاتتاماعا سايكەستىگىن انىقتايتىن. جۇقا سالىنسا تيىسىنشە قانشا قاراجات جولعا سالىنباي, جەلگە شاشىلعانىن انىقتاپ, ءتيىستى شارالار قولدانىلاتىن. قازىر ونداي باقىلاۋ ۇمىت بولعان.
جۋىردا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمدىگىندە جول ماسەلەسىنە ارنالعان وتىرىس بولدى. ارينە جول ماسەلەسىندەگى جەتىستىكتەر الدىمەن اۋىزعا الىنىپ, جول جوندەۋگە بولىنگەن قاراجاتتىڭ جىل سايىن ءوسىپ كەلە جاتقانى ايتىلدى. وبلىستا 9 مىڭ شاقىرىمداي تاس جانە قيىرشىق تاس توسەلگەن جولدار بار. سوڭعى ءۇش جىلدا ونى جوندەۋگە 92 ملرد تەڭگە بولىنگەن. بۇل قاراجات 95 مىڭ تۇرعىنى بار 133 ەلدى مەكەننىڭ 2150 شاقىرىم جولىن جوندەۋگە جەتەدى.
اۋداندار بويىنشا ايتاتىن بولساق, سونىڭ 10 ملرد تەڭگەدەن استامى ايىرتاۋ اۋدانىنىڭ جولدارىنا ءبولىنىپ, 300 شاقىرىمداي جول جوندەلگەن. بۇل اۋداندا تۋريستىك نىساندار كوبىرەك. سوندىقتان ايىرتاۋ جولدارىنا الدىمەن نازار اۋدارىلعان. سونداي-اق ماعجان جۇماباەۆ, عابيت مۇسىرەپوۆ, تيميريازەۆ اۋداندارىنىڭ جولدارىنا 5-8 ملرد تەڭگە ارالىعىندا قاراجات ءبولىنىپ, ءار اۋداندا 150-200 شاقىرىمنان جولدار جوندەلگەن.
سولتۇستىك ءوڭىردىڭ جولدارىنا 2017 جىلى بارلىعى 22,5 ملرد تەڭگە بولىنسە, بيىل بۇل ءبىر جارىم ەسەگە ارتىپ, 37 ملرد تەڭگەگە جەتتى. بۇل 1 مىڭ شاقىرىم جولدى قامتيدى. وبلىس اكىمى قۇمار اقساقالوۆ بۇل 117 مىڭ تۇرعىنى بار 150 ەلدى مەكەندى قامتۋعا جەتەتىنىن ايتتى. الداعى جوسپاردا اۋىلداردىڭ ىشىندەگى جولداردى جوندەۋگە دە كوڭىل بولىنبەك. بۇل ماسەلە كوپتەن ۇمىت قالعان ەدى. سوندىقتان اتالعان باستاماعا اۋىل تۇرعىندارى العىس ايتارى ءسوزسىز. وسى باعىتتا 74 جوبا ىسكە اسىرىلماق. 2017 جىلى بۇعان بار-جوعى 50 ملن تەڭگە بولىنسە, بيىل 5,8 ملرد تەڭگەگە جەتكەن. بۇل اسىرەسە تالشىق, سميرنوۆ, بۋلاەۆ, بەسكول, مامليۋت, تايىنشا سياقتى اۋدان ورتالىقتارىنىڭ تۇرعىندارىن قۋانتارى ءسوزسىز. سونىمەن بىرگە بۇرىن اۋدان ورتالىقتارى بولعان كورنەەۆكا, بلاگوۆەششەنكا, سوكولوۆكا, كەللەروۆكا سياقتى اۋىلداردىڭ تۇرعىندارى دا بۇعان قۋانۋدا. ويتكەنى بۇل ەلدى مەكەندەردىڭ جولدارىن جوندەۋ ماسەلەسى مۇلدە ۇمىتىلعان.
جول ماسەلەسىندەگى تاعى ءبىر پروبلەما – جوندەۋ ماماندارىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى. اكىم وسى ماسەلەگە نازار اۋدارىپ, ولاردى دايىنداۋ ىسىنە ءتيىستى قىزمەتتەردىڭ نازار اۋدارۋى كەرەكتىگىن تاپسىردى.
وسىنشا جۇمىس اتقارىلىپ جاتقانى ارينە كوڭىلگە قۋانىش ۇيالاتادى. بىراق ساپا ماسەلەسىنىڭ شەشۋى قالاي بولماق؟ ساپاسىز ىستەلگەن جولدار تەك جۇيكەگە تيەدى ەمەس پە؟ بۇل ماسەلە تۋراسىندا ق.اقساقالوۆ بىلتىردان بەرى «ساپالى جول» جوباسىنىڭ ىسكە اسىرىلىپ جاتقانىن جەتكىزدى. وسى جوبا بويىنشا تەكسەرىس جۇرگىزۋشىلەر «كاز فورتيس» جشس جوندەۋ جۇرگىزگەن جولداردىڭ اراسىنان زاگرادوۆكا اۋىلىنا كىرەبەرىس جولدان, «پرەسنوۆكا – بلاگوۆەششەنكا – قايراكول» تراسساسىنان جانە ت.ب. كەمشىلىكتەر تاپقان. سونداي-اق «نوۆينتەح» جشس جۇرگىزگەن «ەلەنوۆكا – ارىقبالىق – چيستوپولە – تايىنشا» جولدارىنان كوپتەگەن ولقىلىقتاردى اشكەرەلەگەن. بۇدان باسقا مەردىگەرلەردىڭ دە جۇمىسىنان كوپتەگەن اقاۋ تابىلدى. قازىر وبلىستىق اكىمدىك اتالعان مەردىگەرلەردى سوتقا بەرىپ, ساپاسىز جولعا جۇمسالعان قاراجاتتى ءوندىرىپ الماق.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى