ارمانى – وليمپيادا چەمپيونىن تاربيەلەپ شىعارۋ

تاۋ كوتەرگەن تولاعاي, الىپ دەنەلى تاۋ­سوعار تۋرالى ەرتەگىلەردى بالا كۇننەن وقىپ وستىك قوي. سولارعا ەلىكتەدىك تە. تابا­نى­مىزدى جەرگە تىرەپ تۇرىپ, ءبىزدىڭ دە ۇشار باسى بۇلتتان ارى اساتىن قۇز-جار­تاستى ءتۇپ-تامىرىمەن قوپارىپ العىمىز كەلە­تىن. ەسەيە كەلە الگى تولاعايىمىز بەن تاۋ­سو­­عا­رىمىزدىڭ تەك ەرتەگىدەگى كەيىپكەر ەكە­نىن ءتۇسىنىپ, بالا-قيالدان باس تارتتىق. باس تارتۋىن تارتقانىمىزبەن, قارا كۇش يەلەرىنە دەگەن قۇرمەتىمىز ءبىر ەلى كەمىگەن جوق. تەلە­دي­دارعا تەلمىرىپ, سپورتتىق جارىس­تاردى با­قى­لايمىز. تاعى سول ادەت...

...تاعى دا «نە بەل كەتەدى, نە بەلبەۋ كەتە­دى». ايتەۋىر, شارشى الاڭعا شىعىپ بارا جاتقان اۋىر اتلەتتى كورسەم, جۇزىنەن ۇنە­مى وسى ويدى اڭعارامىن. نارتاۋەكەل. انە, ماگنەزيا ۇنتاعىنا قولىن باتىرىپ, بويداعى قوبالجۋىن تەرەڭ تىنىس الىپ تارقاتىپ تۇر. مىنە, زىلتەمىردى ىرقىنا كوندىرگىسى كەلگەندەي سىعىمداي ۇستاپ, ءسال ايالداعان بولدى. ەكراننىڭ بەرگى جاعىندا دەمى­مىزدى ىشكە تارتىپ, سىلتىدەي تىنىپ ءبىز وتىرمىز. ول بولسا مويىن تامىرى بىلەۋ­لەنىپ, بۇلشىق ەتى شيىرشىق اتقان قالپى ء«اۋپ» دەپ ءبىر ىشقىندى دا, الگى زىلتەمىردى توبەسىنەن اسىرىپ كوتەرە سالدى. سوندا دەيمىز-اۋ, قاراپايىم كورەرمەن رەتىندە ءبىزدىڭ ءوزىمىز بۇلاي قوبالجىساق, توككەن تەرى مەن ەتكەن ەڭبەگى شاكىرتىنىڭ ءبىر سىلكە, بولماسا ءبىر جۇلقا كوتەرۋىمەن بايلانىسقان جاتتىقتىرۋشىسى قالاي قوبالجىدى دەسەڭىزشى. ونى ءومىر بويى سەزىنبەي وتەتىن شىعارمىز. ءبىر سەزىنسە ونى جاتتىقتىرۋشىسى عانا سەزىنەدى. ءبىر تۇسىنسە ونى يۆان سنەگۋروۆ قانا تۇسىنەدى.

كەيىپكەرىمىز ءومىر جولىن بىردەن جاتتىق­تىرۋشى بولىپ باستاعان جوق. قاراعاندى وبلىسىنا قاراستى شاحتينسك قالاسىندا كىندىگى كەسىلگەن ازامات ە.بوكەتوۆ اتىنداعى قاراعاندى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىن دەنەشىنىقتىرۋ جانە سپورت ماماندىعى بويىنشا ءتامامداپ, 2002 جىلدان باستاپ اۋىر اتلەتيكامەن اينالىسا باستادى. كوپ كۇتتىرمەي وڭ ناتيجەلەرگە قول جەتكىزىپ, بىرنەشە مارتە وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق چەمپيوناتتاردىڭ جەڭىمپازى, جۇلدەگەرى اتانادى. وسىلايشا اۋىر اتلەتيكامەن شۇ­عىل­دانا باستاعانىنا ءۇش جىل وتەر-وتپەس­تەن تالاپتى سپورتشى «قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ سپورت شەبەرى» اتاعىن يەلەندى.

– تۇسىمدە ىلعي دا وليمپيادا ويىن­دارىن­دا ونەر كورسەتىپ جاتۋشى ەدىم. الاي­­دا قۇداي ماعان وزگە جول ازىرلەپتى. بىردە حالىقارالىق جارىسقا دايىندالىپ جا­­تىپ, تىزەمدى اۋىر جاراقاتتاپ الدىم. سو­نىڭ كەسىرىنەن سپورتتىق مانسابىمنان, ار­مان­دارىم مەن مۇراتتارىمنان باس تارتۋى­­ما تۋرا كەلدى. مەن ءۇشىن بۇل جاراقات اسا اۋىر سوققى بولدى. قاتتى كۇيزەلدىم. تاۋى­م شاعىلدى. ونى قۇر تىلمەن ايتىپ جە­تكىزۋ دە مۇمكىن ەمەس. وسىلايشا الدىمداعى ءبىر «ەسىك» جابىلعانىمەن, مەن ويلاماعان ەكىنشى «ەسىك» اشىلدى. جاتتىقتىرۋشى بولۋعا, ءوزىم جەتە الماعان بيىككە شاكىرتتەرىمدى جەتكىزۋگە بەل بۋدىم, – دەيدى ي.سنەگۋروۆ.

بۇل جولعا جاس ساڭلاق 2009 جىلى ءتۇستى. العاشقى ەڭبەك جولىن قازاقستانداعى كەنشىلەر استاناسى سانالاتىن قاراعاندى قالاسىنداعى «شاحتەر» ستاديونىنىڭ اۋىر اتلەتيكا زالىندا باستادى. تابان ەت, ماڭداي تەرىنىڭ ارقاسىندا 5 – حالىقارالىق دارەجەدەگى سپورت شەبەرىن, 10 – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سپورت شەبەرىن, 14 – سپورت شەبەرىنە ۇمىتكەردى باپتاپ شىعاردى. شاكىرتتەرىنىڭ اراسىندا حالىقارالىق, رەسپۋبليكالىق سايىستاردىڭ, ازيا ويىن­دارىنىڭ جەڭىمپازدارى مەن جۇلدەگەرلەرى, ءتۇرلى كۋبوكتاردىڭ يەگەرلەرى بار. تاجىري­بەلى ماماننىڭ وسى ەڭبەگى ەسكەرۋسىز قال­عان جوق. ەكى جىل بۇرىن «قازاقستان رەسپۋبلي­كاسى­نىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن جاتتىقتىرۋشىسى» اتاعىن الدى.

– ءوزىمدى اۋىر اتلەتيكاعا كەزدەيسوق كەلگەن ادام رەتىندە سانامايمىن. سەبەبى مەن شاحتەر-زىلتەمىرشىلەردىڭ وتباسىندا وسكەن اداممىن. اتام نيكولاي سنە­گۋ­روۆ ءبىر كەزدەرى ءتاپ-ءتاۋىر سپورتشى دا, كەيىن تاجىريبەلى جاتتىقتىرۋشى دا بولا بىل­گەن ەدى. اتام جاتتىقتىرعان سپورت­شى­لار­دىڭ قاتارىندا وليمپيادا چەمپيونى, الەمنىڭ رەكورد ورناتۋشىسى ۆيكتور مازين دە بار. اكەم دە بۇكىلالەمدىك ويىنداردىڭ جۇلدەگەرلەرىن تاربيەلەي الدى. سپورتتىق مانسابىمدى تامامداعان سوڭ جاتتىقتىرۋشى بولام دەپ شەشىم قابىلداۋىمنىڭ ءبىر سىرى – وسى. اتام مەن اكەمنىڭ جولىن جالعاعىم كەلدى. سپورتشىنى جاتتىقتىرۋدىڭ وزىندىك ءادىس-ءتاسىلىمدى ويلاپ شىعاردىم. قىتاي, بولگاريا, تۇركيا ەلدەرىندە بولىپ, تاجىريبە جيناقتادىم, – دەيدى جاس جاتتىقتىرۋشى.

ونىڭ ايتۋىنشا, اتاسى نيكولايدىڭ ءتاسىلىن ءاۋ باستان ءوزىنىڭ جاتتىقتىرۋ ءادىسىنىڭ وزەگى ەتىپ الىپتى. بايقاسا قاتەلەسپەگەن سەكىلدى. بىرتە-بىرتە شاكىرتتەرى دە ناتيجە كورسەتە باستايدى. قولىنان ءىس كەلەتىنىن انىق سەزىنگەن سوڭ, يۆان دا قاراپ قالمايدى. ءبىر ەمەس, ەكى وليمپيادا چەمپيونىن تار­بيەلەپ, اتاسىنىڭ باعىندىرعان بيىگىن اسىپ تۇسكىسى كەلەدى. بىراق شاكىرت تاربيەلەۋ دەگەنىڭىز قايدان وڭاي بولسىن.

– ەگەر سپورتشى الدىما بالا جاستان كەلەتىن بولسا, تيىسىنشە ونىمەن بارىنشا كوپ ۋاقىت وتكىزۋگە تىرىسامىن. سەبەبى تالاپ­تى جاستارعا ۇنەمى كوڭىل ءبولۋ قاجەت. سپورتقا, سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋعا باۋليمىن. ولاردى نازاردان تىس قالدىرۋعا بولمايدى. زىلتەمىر كوتەرۋدەن بۇرىن, ادامگەرشىلىك قاسيەتتەرگە, مەيىرىمدىلىك پەن سۇيىسپەنشىلىككە تاربيەلەيمىن. ناعىز دوستىقتىڭ نە ەكەنىن قۇلاعىنا قۇيۋعا تىرىسامىن. ويتكەنى بولاشاق چەمپيوندار قارا كۇشتىڭ دە قادىرىن بىلۋگە ءتيىس. ونى وڭدى-سولدى جۇمساي بەرۋگە بولمايدى. اسىرەسە جاتتىعۋ الاڭىنان تىس جەردە كۇش كورسەتۋلەرىن قالامايمىن. وزى­ڭە قالاي جاۋاپ بەرەتىن بولساڭ, بويداعى قۋات-كۇ­شىڭە دە سولاي ساقتىقپەن قاراۋ قاجەت. جاۋاپ­كەر­شىلىكتىڭ جۇگى دەگەن بولادى. شاكىرتتەرىم سونى ۇعىنسا تالاي اسۋدى باعىندىراتىنىنا سەنىمدىمىن, – دەيدى قاراعاندىلىق ازامات.

بۇگىندە ءبىر ايماقتىڭ الدىڭعى قاتارلى اۋىر اتلەتتەرىن تاربيەلەپ جۇرگەن جوعارى دارەجەلى جاتتىقتىرۋشى قاراعاندىداعى وبلىستىق مامانداندىرىلعان بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر سپورت مەكتەبىندە اعا جاتتىقتىرۋشى بولىپ ەڭبەك ەتەدى. قوس ءبۇلدىرشىننىڭ اكەسى. ايەلى نينا – ورىس, ءوزى نەمىس ۇلتىنىڭ وكىلى. العا قويعان ايقىن ماقساتى, تاۋ قوپارار تالابى بار ازاماتتىڭ قاسىندا جەمىس پەن جەڭىس ۇنەمى قاتار جۇرەدى ەكەن. وعان وتكەن جىلى كوز جەتكىزدىك. بىلتىر ي.سنەگۋروۆ رەسپۋبليكالىق «قازاقستانداعى 100 جاڭا ەسىم» جوباسىنىڭ جەڭىمپازى اتاندى. ول دا كۇتپەگەن وقيعا بولىپتى.

– جوباعا قۇجاتتارىمدى وبلىستىق مامانداندىرىلعان بالالار مەن جاسوس­پىرىمدەر سپورت مەكتەبى ديرەكتورىنىڭ ورىن­باسارى ينديرا رىسبەكوۆا جىبەردى. العا­شىندا جەڭىمپاز اتانامىن دەپ ويلاعان دا جوق­پىن. ءتىپتى ۇمىتىپ تا كەتىپپىن. ءبىر كۇنى ۇيالى تەلەفونىما قوڭىراۋ شالىپ, ۇيىم­داستىرۋشىلار تاراپى مەنىڭ جەڭىم­پاز رەتىندە تانىلعانىمدى حابارلادى. قاتتى قۋاندىم. ەڭبەگىڭ ەلەنىپ جاتسا قالاي قۋانبايسىڭ؟ بىردەن ينديرا رىسبەكوۆاعا حابارلاسىپ, العىسىمدى ءبىلدىردىم. سەبەبى بۇل جوبانىڭ بەرەرى مول ەكەنىنە سەنىمدىمىن. ادەتتە جۇرت جەڭىسكە جەتكەن سپورتشىنى عانا تانىپ, وعان ءتالىم-تاربيە بەرگەن جاتتىقتىرۋشىسىن تانىماي جاتادى عوي. وعان قىنجىلىپ تۇرعان جوقپىن. ايتايىن دەگەنىم, وسى جوبا ارقىلى جاستار سپورتقا ۇمتىلىپ, جاتتىعۋ الاڭىنا كوپتەپ كەلسە ەكەن, – دەيدى جوبا جەڭىمپازى.

...ءۇمىت – ۇزىلمەيدى, كۇدىك – سەيىلمەيدى. جالپاق قارا قايىس بەلدىكپەن بەلىن بۋىپ, جارىس جولىنا شىققان قاي سپورتشى بولسىن قوبالجيدى عوي. قول دىرىلدەيدى, جۇرەك سوعىسىنان جاڭىلادى. بەلى كەتە مە, جوق الگى جالپاق قارا بەلبەۋى كەتە مە دەگەن الاڭداۋشىلىق وسىنداي بولسا كەرەك-ءتى. تەك تاقىم قىسىپ تۇرعان تاجىريبەلى جاتتىقتىرۋشى عانا بەلدىڭ دە, بەلبەۋدىڭ دە كەتۋىنە جول بەرمەيدى. شاكىرتىنىڭ بار مۇمكىندىگىن بەس ساۋساقتاي بىلەدى ول. سەنبەسەڭىز جۇزدەگەن جاتتىقتىرۋشىمەن جۇزدەسىپ كورىڭىز. بولماسا, ءبىر عانا يۆان سنەگۋروۆپەن تىلدەسىپ كورىڭىز...