«ەلىن سۇيگەن, ەلى سۇيگەن ەلباسى» كىتابى قىتاي وقىرماندارىنا جول تارتتى
قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ استاناسى – بەيجىڭ قالاسىندا ماحمۇت قاسىمبەكوۆتىڭ قىتاي تىلىندە جارىق كورگەن «ەلىن سۇيگەن, ەلى سۇيگەن ەلباسى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى تۋرالى وچەركتەر» كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى.
كىتاپ اۆتورى – قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى كەڭسەسىنىڭ باستىعى, ساياسي عىلىمدار دوكتورى, پروفەسسور ماحمۇت قاسىمبەكوۆ ناقتى فاكتىلەردەن قۇرالعان ماتەريالداردىڭ, بىرەگەي مۇراعاتتىق قۇجاتتاردىڭ نەگىزىندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ كوپ قىرلى تۇلعاسىن ادام, ازامات, ەلباسى رەتىندە كورسەتە بىلگەن.
«ەلىن سۇيگەن, ەلى سۇيگەن ەلباسى» كىتابى قىتاي وقىرماندارىنا جول تارتتى
قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ استاناسى – بەيجىڭ قالاسىندا ماحمۇت قاسىمبەكوۆتىڭ قىتاي تىلىندە جارىق كورگەن «ەلىن سۇيگەن, ەلى سۇيگەن ەلباسى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى تۋرالى وچەركتەر» كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى.
كىتاپ اۆتورى – قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى كەڭسەسىنىڭ باستىعى, ساياسي عىلىمدار دوكتورى, پروفەسسور ماحمۇت قاسىمبەكوۆ ناقتى فاكتىلەردەن قۇرالعان ماتەريالداردىڭ, بىرەگەي مۇراعاتتىق قۇجاتتاردىڭ نەگىزىندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ كوپ قىرلى تۇلعاسىن ادام, ازامات, ەلباسى رەتىندە كورسەتە بىلگەن.
قىتايداعى قازاق تىلىندەگى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ ءتىلشىسى رەتىندە قازاقستان ەلىنىڭ جىلت ەتكەن جاڭالىقتارىنا قۇلاعىمىزدى ءتۇرىپ, عالامتوردان قازاقستاننىڭ ساياسي-مادەني ومىرىمەن كۇندەلىكتى تانىس بولىپ وتىراتىن بىزدەر ءۇشىن اتالعان شارا, ارينە, ەلەڭ ەتكىزەرلىك جاڭالىق بولدى. ەكى ەل اراسىنداعى وسىنداي مادەني شارالاردىڭ ءجيى وتكىزىلۋى ەكى ەل ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناسىنىڭ قويۋلانعانىنان دەرەك بەرسە, شىنداپ كەلگەندە, ەكى ەل باسشىلارى اراسىندا ورناعان دوستىق قارىم-قاتىناستىڭ دا بۇل ۇدەرىستەرگە بارىنشا وڭ اسەر ەتىپ وتىرعانى كۇمانسىز.
اتالعان كىتاپتىڭ شىعىستاعى الىپ ەل ــ قىتاي استاناسىنداعى تۇساۋكەسەر ءراسىمىن قىتايدىڭ شەتەلدەرمەن دوستىق قوعامى مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قىتايداعى ەلشىلىگى بىرلەسىپ ۇيىمداستىردى. سونداي-اق, كىتاپتىڭ قازاقستانمەن تاتۋ كورشى, سەنىمدى سەرىكتەس بولىپ وتىرعان قىتايداعى وقىرمانمەن جۇزدەسۋىنە قازاقستانداعى نازارباەۆ ورتالىعى مەن قىتاي ۇلتتار باسپاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ۇلكەن ەڭبەك سىڭىرگەنىن اتاپ وتكەن ورىندى.
قازاقستان جاعىنان كىتاپتىڭ اۆتورى م.قاسىمبەكوۆ باستاعان توپ ارنايى ات ارىتىپ كەلىپ, ماڭىزى مەن ءمانى بولەك تۇساۋكەسەرگە قاتىناستى. قىتاي جاعىنان ورتالىق ازيامەن دوستىق قوعامىنىڭ باسشىسى, قىتايدىڭ قازاقستانداعى بۇرىنعى ەلشىسى جوۋ شياۋپەي, وسى قوعامنىڭ باسشىلارى لي تسزيانپين مەن سۋن تسزينۋ, قىتاي كوممۋنيستىك پارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ, سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ, عىلىمي جانە تالداۋ توپتارىنىڭ وكىلدەرى, شەتەلدىك ديپلوماتيالىق وكىلدىكتەردىڭ باسشىلارى كەلدى. پەكين قالاسىندا جۇمىس ىستەيتىن اقپاراتتىق پورتالداردىڭ ءتىلشىلەرى بۇل ءىس-شارانى كۇنبە-كۇن حابارلاپ, كىتاپ اۆتورىنان سۇحبات الدى. قازاقستان پرەزيدەنتى تۋرالى كىتاپتىڭ جارىق كورۋىنە تۇساۋكەسەر سالتاناتىندا العاش بولىپ ءسوز العان قىتايدىڭ شەتەلدەرمەن دوستىق قوعامى باسشىسىنىڭ ورىنباسار لي تسزيانپين قۇرمەتتى قوناقتاردىڭ كەلگەن قادامدارىنا ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ, قىتاي مەن قازاقستان سىندى ەكى ەلدىڭ تاريحي دوستىعى تۋرالى تەرەڭنەن تولعادى. ول قازاقستاننىڭ بۇگىنگىدەي ساياسي تۇراقتىلىق پەن ەكونوميكالىق جارقىن جاعدايعا قول جەتكىزۋىن تۇڭعىش پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ ەرەن ەڭبەگىنەن بولە قاراۋعا بولمايتىنىن اتاپ ءوتتى.
قازاقستاننىڭ قىتايداعى ەلشىسى نۇرلان ەرمەكباەۆ: «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قىتاي حالقىنا جاقسى تانىس, ول قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناس جولىندا زور ەڭبەك ءسىڭىردى ءارى قىتاي باسشىلارىمەن جەكە دوستىق قارىم-قاتىناستا بولدى», دەي كەلە, تۇساۋكەسەرى ءوتىپ وتىرعان بۇل كىتاپ ارقىلى قىتاي وقىرماندارىنىڭ قازاقستان باسشىسىن قازىرگىدەن دە تەرەڭدەي ءبىلىپ, تۇسىنۋىنە مۇمكىندىك الاتىنىنا توقتالدى.
وسى كىتاپتىڭ رەداكتسياسىن قاراۋعا اتسالىسقان قىتاي ۇلتتار باسپاسىنىڭ رەداكتورى ۋان موفۋ ءوز سوزىندە بۇل كىتاپتان بۇرىن دا ۇلتتار باسپاسىنان نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «سىندارلى ون جىل», «تاريح تولقىنىندا», «قازاقستان جولى» سىندى بىرنەشە كىتابى قىتاي تىلىندە جارىق كورگەنىن اتاپ ءوتتى. ول رەداكتور جانە وقىرمان رەتىندە بۇل كىتاپتان العان اسەرىن بايانداپ, نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كىسىلىك قاسيەتتەرىنە ءتانتى بولعانىن تەبىرەنە اڭگىمەلەدى.
«ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ پرەزيدەنتى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆتىڭ ءسوزى دە جينالعان كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىنەن شىقتى. وسىدان ءبىراز ۋاقىت بۇرىن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ توراعاسى, قىتاي كوممۋنيستىك پارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى سي ءتسزينپيننىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا تۇڭعىش مەملەكەتتىك ساپارى تابىستى وتكەنى بەلگىلى, دەپ باستادى ءسوزىن س.ابدراحمانوۆ. رەسمي باعدارلاماسى ەلوردامىز استانادا باستالعان ساپار الماتىدا جالعاسقانى دا بەلگىلى. بىراق ەكى ەل باسشىلارىنىڭ استانادان الماتىعا ءبىر ۇشاقپەن كەلگەنى جۇرتتىڭ بارىنە بىردەي بەلگىلى بولماۋى مۇمكىن. ءيا, ءدال سولاي بولىپ ەدى. مۇنىڭ ءوزى مەملەكەتتەر باسشىلارى اراسىنداعى ءتىل تابىسۋدىڭ, ءوزارا سەنىمنىڭ الەمدىك ديپلوماتياداعى سيرەك كورىنىسى ەكەندىگى تالاسسىز. دەمەك, تاريح تابىستىرعان, تاعدىر توعىستىرعان ەكى ەلدىڭ قارىم-قاتىناسىندا ساپالىق تۇرعىدان جاڭا بەلەس باستالىپ وتىر.
كورشىلەس مەملەكەتتەردىڭ ستراتەگيالىق ارىپتەستىگى تاعى دا قۋاتتالعان سول ماڭىزدى ساپاردان كەيىن كوپ ۇزاماي ۇلى قىتايدىڭ استاناسى – بەيجىڭدە ءبىزدىڭ ەلباسىمىز تۋرالى كىتاپتىڭ جارىق كورۋى بارشامىزدى قۋانتاتىن وقيعا. مۇنىڭ ءوزى قىتاي تاراپىنىڭ قازاقستان باسشىسىنا قۇرمەتىنىڭ دە, ءبىزدىڭ ەلىمىزدى جاقىنىراق بىلمەككە دەگەن قىزىعۋشىلىعىنىڭ دا كەلىستى كورىنىسى. بۇل – ۇلى ەلگە ءتان ۇلكەن مىنەزدىڭ جارقىن ۇلگىسى.
ماحمۇت قاسىمبەكوۆتىڭ كىتابىن وقىپ شىققان ادام قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ شىن مانىندە حالىقتىڭ باعىنا تۋعان پەرزەنت ەكەندىگىنە انىق كوز جەتكىزەدى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماشىلدىعى بويىنشا قازاقستان بيىل بۇكىلالەمدىك كورمە – ەكسپو-2017-ءنى استانا قالاسىندا وتكىزۋ قۇقىن جەڭىپ الدى. الماتى قالاسى 2022 جىلعى قىسقى وليمپيادانى وتكىزۋ باسەكەسىندە جەڭىسكە جەتۋدەن ۇمىتكەرلەر قاتارىنا قوسىلدى. ەڭ باستىسى, قازاقستان ەكونوميكاسى قازىرگىدەي الەمدىك قارجى داعدارىسى جاعدايىندا دا تۇراقتى ءوسۋ قارقىنىن ساقتاپ قالدى. حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى جىلدان-جىلعا جاقسارىپ, ەلدىڭ حالىقارالىق ارەناداعى بەدەلى بيىكتەي تۇسۋدە.
ماحمۇت قاسىمبەكوۆتىڭ كىتابى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى اتتى مەملەكەتتى قۇرۋداعى ەرەن ەڭبەگىن جان-جاقتى اشىپ كورسەتەدى, بۇل جۇمىستىڭ قاندايلىق قيىندىققا تۇسكەنىن, وسى جولدا كۇلكىسىز كۇندەر مەن ۇيقىسىز تۇندەردى قالاي باستان كەشكەنىن, سول قيىندىقتاردى قالاي ەڭسەرگەنىن اسەرلى اڭگىمەلەيدى, دەدى س.ابدراحمانوۆ.
قىتايدىڭ ورتالىق ازيامەن دوستىق قوعامىنىڭ باسشىسى, قىتايدىڭ قازاقستانداعى بۇرىنعى ەلشىسى جوۋ شياۋپەي ءوزىنىڭ قازاقستان پرەزيدەنتىمەن ەتەنە قارىم-قاتىناستا بولعانىن تەرەڭ سەزىممەن ەسكە الىپ, ەلباسىمەن كەزدەسكەن ساتتەردەگى تەبىرەنىستى كوڭىل كۇيلەرىن باياندادى. وسىدان 21 جىل بۇرىن قىتايدىڭ قازاقستانمەن ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناس ورناتۋىن اقىلداسۋعا بارعان دەلەگاتسيا قۇرامىندا بولعان جوۋ شياۋپەي ون جىل وتكەن سوڭ قازاقستان توپىراعىنا تاعى دا اياق باسىپ, قىتايدىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى قىزمەتىن اتقارعان. سول مەزگىلدە قازاقستان پرەزيدەنتىمەن تالاي رەت كەزدەسىپ, قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى ساياسي, ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ تۋراسىندا اڭگىمەلەسكەن. سول ءبىر ۇمىتىلماس ساتتەردى ەسكە العاندا, تەبىرەنىستى سەزىمىن جاسىرا المادى: «مەن ءوزىمنىڭ پرەزيدەنتپەن تىكەلەي قارىم-قاتىناستا بولعان كەزدەرىمە سۇيەنە وتىرىپ, ونى باتىل شەشىم جاساي الاتىن ۇلى ادام رەتىندە تانيمىن», دەپ اعىنان جارىلدى ول.
تۇيىندەمە ءسوز ەلباسى تۋرالى كىتاپتىڭ اۆتورى ماحمۇت قاسىمبەكوۆكە بەرىلدى.
قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۋرالى بۇل كىتاپ العاشىندا قازاق تىلىندە باسىلىپ شىققان بولاتىن. كەيىننەن ول ورىس جانە تۇرىك تىلدەرىندە جارىق كوردى. ەندى, مىنە, كىتابىمنىڭ ادامزات وركەنيەتىندە تەڭدەسى جوق ۇلكەن ورنى بار قىتايدا باسىلىپ شىققانىنا وتە قۋانىشتىمىن, دەدى كىتاپ اۆتورى.
قازاقستان تاۋەلسىزدىك الىپ, قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىمەن ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناس ورناتقان 21 جىلدىڭ كولەمىندە ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى بايلانىستار زور قارقىنمەن دامىپ كەلەدى. سونداي-اق, قىتاي قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگىنە كەپىلدىك بەرگەن الەمدەگى بەس يادرولىق دەرجاۆانىڭ ءبىرى ەكەنىن دە زور قاناعات سەزىممەن اتاپ وتكىم كەلەدى.
ءار مەملەكەتتىڭ, ءار حالىقتىڭ تاريحىندا ايرىقشا ءرول اتقاراتىن تۇلعالار بولادى. ماسەلەن, قىتايدىڭ ونداعان جىلدار بويى جوعارى قارقىنمەن ءارى تۇراقتى دامىپ, بۇگىندە الەمدىك الىپ دەرجاۆالاردىڭ بىرىنە اينالۋىندا ءار كەزەڭدەگى ەل باسشىلارىنىڭ ەڭبەگى ەرەن.
حح جانە ءححى عاسىرلاردىڭ توعىسىندا تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەن كوپۇلتتى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەگەمەندىگىن نىعايتىپ, ونىڭ بۇگىندە الەمدەگى تانىمال ەلدەردىڭ قاتارىنا قوسىلۋىندا تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەرەكشە ءرول اتقاردى.
م.قاسىمبەكوۆ پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاريحي ەڭبەگىن بىرەر سوزبەن ايتىپ جەتكىزۋ قيىن ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «نازارباەۆ فەنومەنى» دەگەن ۇعىمنىڭ ومىرگە كەلۋىن ەلباسىنىڭ ءتۇرلى باعىتتارداعى ەرەن ەڭبەگىمەن بايلانىستىردى. «ماعان تاعدىر پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ جانىندا كوپ جىل قىزمەت ىستەۋ جاۋاپكەرشىلىگى مەن باقىتىن بۇيىرتتى. پرەزيدەنت كەڭسەسىنىڭ باستىعى قىزمەتىن اتقارا ءجۇرىپ, مەن ەلباسىمىزدىڭ جۇمىس ىستەۋ ءستيلىن, ماڭىزدى شەشىمدەر قابىلداۋ ساتتەرىن جاقىن ماڭنان كورە الدىم. سوندىقتان مەن بۇل كىتاپتا نەگىزىنەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءوزىم كورگەن ءىس-ارەكەتتەرىن, ءوزىم كۋاسى بولعان وقيعالاردى جازۋعا تىرىستىم. ارينە, اڭگىمە پرەزيدەنت تۋرالى بولعان سوڭ, قازاقستانداعى وسى جىلدارداعى ساياسي, الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق جاعدايلار دا بۇل كىتاپتان ازدى-كوپتى ءوز كورىنىسىن تاپتى. مەنىڭ ويىمنىڭ قالاي جۇزەگە اسقانىنىڭ ءادىل تورەشىسى – وقىرمانداردىڭ وزدەرى, مىناۋ سىزدەر بولاسىزدار دەپ ويلايمىن», دەدى ول.
قورىتا ايتقاندا, تانىستىرىلىمعا كەلگەندەردىڭ ويى ءبىر جەردەن شىقتى. ولار قىتايدا ن.ءا.نازارباەۆ تۋرالى كىتاپتىڭ جاريالانۋى ەلباسىنىڭ تۇلعاسى مەن قىزمەتىنە دەگەن قىزىعۋشىلىقتىڭ قحر عانا ەمەس, الەم بويىنشا ءوسىپ كەلە جاتقانىن اتاپ كورسەتتى. ەكىنشىدەن, ەلباسى تۋرالى كىتاپتىڭ قىتاي سياقتى الەمدەگى الىپ ەلدىڭ تىلىنە اۋدارىلىپ قانا قويماي, تۇساۋكەسەردىڭ سول ەل استاناسىندا ءسان-سالتاناتىمەن وتكىزىلۋىنىڭ ءوزى حالىقارالىق ارەنادا قازاقستاننىڭ, ەلباسىنىڭ بەدەلى ۋاقىت وزعان سايىن ارتا ءتۇسىپ كەلە جاتقانىن ايعاقتاسا, جۇرەكتەرى قازاق ەلى دەپ سوققان بىزدەي قاۋىمدى ۇلكەن قۋانىش سەزىمىنە بولەگەنى, مەرەيلەندىرگەنى انىق. سونداي مەرەيلى سەزىم قۇشاعىندا بولعانداردىڭ ءبىرى ءوزىمىز ەدىك. ءبىز بۇل ارقىلى قازاق ەلى ءۇشىن, تاريحي وتانىمىز ءۇشىن, سول مەملەكەتتى وركەنيەتتى دامۋدىڭ ءبىر بەلەسىنەن ءبىر بەلەسىنە سەنىمدى باستاپ بارا جاتقان ەلباسى ءۇشىن ماقتانىشقا بولەندىك.
شىعىستا «مىڭجىلدىققا جول العاشقى قادامنان باستالادى» دەگەن اتالى ءسوز بار. قازاقستان پرەزيدەنتى تۋرالى كىتاپتىڭ باسىلۋى جاڭا عاسىرداعى قىتاي مەن قازاقستان حالقى اراسىنداعى ستراتەگيالىق جانە تۇراقتى تاتۋ كورشىلىكتىڭ دامۋىنا وڭ ىقپال ەتەتىن قادامداردىڭ ءبىرى بولعانى كۇمانسىز. ەڭ باستىسى – ۇلى ەلدىڭ استاناسىنداعى ىرگەلى ءىس-شارا ەلدىكتىڭ ءبىر بيىگىنە اينالعانى.
نۇرعيسا قۇرمانجان ۇلى,
قىتاي حالىق پورتالى قازاقشا پاراقشاسىنىڭ رەداكتورى.
بەيجىڭ قالاسى.