مەنىڭ ويىمشا, ەلىمىزگە تاۋەلسىزدىك تاڭى اتقاننان كەيىنگى جىلداردا قولىمىز جەتكەن ەڭ ۇلكەن جەتىستىگىمىزدىڭ ءبىرى – سىرتتاعى اعايىنداردىڭ ەلگە ورالۋى. وعان نەگىز بولعان تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا-اق پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سول كەزدەگى استانامىز الماتى قالاسىندا دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ تۇڭعىش قۇرىلتايىن اشىپ, الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە تارىداي شاشىراپ جۇرگەن اعايىنداردى ەلگە شاقىرۋى ەدى. سول ساياساتتىڭ ارقاسىندا ەلگە ەل قوسىلىپ, ورتامىز تولدى. وتانىنا ورالعان قانداس-باۋىرلارىمىزدى جاس مەملەكەتكە قوسىلعان ادامي رەسۋرستار عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە, الەمنىڭ ءار شالعايىنان ەلىمىزگە قۇيىلىپ جاتقان رۋحاني, عىلىمي جانە ەكونوميكالىق كۇش-قۋات دەپ قابىلداعان ءجون. ويتكەنى, ەلگە ورالعان اعايىندار ەلىمىزگە قازاقتىڭ ءداستۇرلى مادەني قۇندىلىقتارىمەن قوسا, وزدەرى ءومىر سۇرگەن ەلدەردىڭ نەبىر وزىق مادەنيەت, ونەر, ءبىلىم ۇلگىلەرىن اكەلىپ جاتىر.
مەنىڭ ويىمشا, ەلىمىزگە تاۋەلسىزدىك تاڭى اتقاننان كەيىنگى جىلداردا قولىمىز جەتكەن ەڭ ۇلكەن جەتىستىگىمىزدىڭ ءبىرى – سىرتتاعى اعايىنداردىڭ ەلگە ورالۋى. وعان نەگىز بولعان تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا-اق پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سول كەزدەگى استانامىز الماتى قالاسىندا دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ تۇڭعىش قۇرىلتايىن اشىپ, الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە تارىداي شاشىراپ جۇرگەن اعايىنداردى ەلگە شاقىرۋى ەدى. سول ساياساتتىڭ ارقاسىندا ەلگە ەل قوسىلىپ, ورتامىز تولدى. وتانىنا ورالعان قانداس-باۋىرلارىمىزدى جاس مەملەكەتكە قوسىلعان ادامي رەسۋرستار عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە, الەمنىڭ ءار شالعايىنان ەلىمىزگە قۇيىلىپ جاتقان رۋحاني, عىلىمي جانە ەكونوميكالىق كۇش-قۋات دەپ قابىلداعان ءجون. ويتكەنى, ەلگە ورالعان اعايىندار ەلىمىزگە قازاقتىڭ ءداستۇرلى مادەني قۇندىلىقتارىمەن قوسا, وزدەرى ءومىر سۇرگەن ەلدەردىڭ نەبىر وزىق مادەنيەت, ونەر, ءبىلىم ۇلگىلەرىن اكەلىپ جاتىر.
دەرەكتەرگە قاراعاندا, تاريحي وتانىنا ورالعان قانداستارىمىزدىڭ اراسىنان بۇگىنگە دەيىن 70 شاقتى عىلىم دوكتورى, 300-دەي عىلىم كانديداتى شىعىپتى. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا-اق ەلگە ورالىپ, حالقىمىزدىڭ ادەبيەتى مەن ونەرىنىڭ, عىلىم-تەحنيكاسى مەن ەكونوميكاسىنىڭ دامۋى جولىندا ايانباي تەر توگىپ, شەتەلدەن الىپ كەلگەن ءبىلىمى مەن ونەرىن قازاق ەلىنىڭ دامۋىنا ارناپ كەلە جاتقان قانداس-باۋىرلارىمىز از ەمەس. سولاردىڭ ءبىرى – بەلگىلى اقىن, تالانتتى اۋدارماشى, ۇستاز, قىتايتانۋشى عالىم, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور دۇكەن ءماسىمحان ۇلى.
مەن 90-شى جىلداردىڭ سوڭىنا تامان دۇكەندى العاش رەت ۇستازى, ادەبيەتشى-عالىم, اكادەميك, مارقۇم رىمعالي نۇرعاليدىڭ قاسىندا كورگەن ەدىم. رەكەڭ جانىندا تۇرعان قارا تورى, كوزى باقىرايعان بالا جىگىتتى: «دۇكەن ءماسىمحان, مەنىڭ شاكىرتىم, شىڭجاڭداعى ءۇش ايماق توڭكەرىسى كەزىندەگى ادەبيەتتەن ديسسەرتاتسيا جازىپ ءجۇر. ءوزى مىقتى اقىن», – دەپ تانىستىرعان بولاتىن. كەيىن مەن استاناعا – ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنە اۋىسىپ كەتتىم. 1999 جىلى اتالعان وقۋ ورنىنان شىعىستانۋ فاكۋلتەتى اشىلىپ, ءوزىم سول فاكۋلتەتتىڭ دەكانى بولدىم. وعان اراب, پارسى, قىتاي, جاپون تىلدەرى بويىنشا ستۋدەنت قابىلدادىق. سول جىلدىڭ كۇزىندە ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ شىعىستانۋ فاكۋلتەتىن بىتىرگەن بەس-التى جاس ماماندى بىردەن جۇمىسقا قابىلدادىق. سولاردىڭ ىشىندەگى قىتاي ءتىلى بويىنشا مۇعالىم بولىپ كەلگەن جاس مامانداردان: «قىتاي ءتىلىن كىمنەن ۇيرەندىڭدەر؟» – دەپ سۇراعانىمدا: «دۇكەن اعايدان», – دەپ ءبارى ماقتانىشپەن جاۋاپ بەرگەن-ءدى. سودان كەيىن دۇكەننىڭ ءوزىن جۇمىسقا شاقىردىق.
بۇل جىگىت جاس بولعانىمەن, وقىعانى دا, كوڭىلىنە توقىعانى دا مول, تاعدىردىڭ ءبىراز ىستىق-سۋىعىن كورگەن, ارعى-بەرگىنىڭ قىر-سىرىنا قانىق, ەرتە ەسەيگەن ازامات. بۇعان كوز جەتكىزۋ ءۇشىن ونىڭ ءومىربايانىن ءبىر شولىپ شىققاننىڭ ءوزى جەتكىلىكتى.
1963 جىلى قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ شىڭجاڭ ولكەسىنە قاراستى تەكەس اۋدانىنىڭ اقشي دەگەن ەلدى مەكەنىندە وتىرعان ءماسىمحان اقساقالدىڭ شاڭىراعىندا شەكەسى تورسىقتاي ءبىر ۇل ومىرگە كەلەدى. وعان ازان شاقىرىپ «دۋلات» دەپ ات قويادى. كەنجەسى بولعاندىقتان با ەكەن, اتا-اناسى ءسابيدى ەركەلەتىپ «دۇكەن» اتاپ ءجۇرىپتى دە, كەيىن قۇجاتقا دا سولاي جازىلىپ كەتىپتى.
دۇكەننىڭ ايتۋىنشا, اكەسى ءماسىمحان ناقىسبەك ۇلى قاراپايىم شارۋا ادامى, اۋىل موللاسى بولعان كىسى ەكەن. ال اتاسى ناقىسبەك جالپەتەك ۇلى 1916 جىلعى قارقارا كوتەرىلىسىنە قاتىسىپ, ول باس كوتەرۋ پاتشالى رەسەي اسكەرلەرى تاراپىنان جانىشتالعاننان كەيىن ەلىن باستاپ قىتاي اسىپ كەتىپتى. وعان دەيىن قازاقستاننىڭ شالكودە وڭىرىندە, سوسىن 1917-1937 جىلدارى قىتايدىڭ ىلە ايماعىنىڭ تەكەس اۋدانىندا بولىستىق قىزمەت اتقارىپتى. جالپى, بۇل ەسىم تاريحتا ناقىسبەك شەشەن دەگەن اتپەن دە بەلگىلى. «قازاقتىڭ ايگىلى بي-شەشەندەرى» اتتى ەنتسيكلوپەديالىق جيناقتا ناقىسبەك شەشەننىڭ ءومىربايانى مەن ۇلاعاتتى سوزدەرى ەنگەن. ال دۇكەننىڭ اناسى دا ءوز ورتاسىنىڭ بەلگىلى ايتىسكەر اقىنى بولىپتى. ءارى قازاقتىڭ قيسسا-داستاندارى مەن ەرتەگى-اڭىزدارىن ناقىشىنا كەلتىرىپ ايتاتىن كىسى ەكەن.
1982 جىلى ورتا مەكتەپتى ۇزدىك بىتىرگەن دۇكەن سول جىلى مەملەكەتتىك ەمتيحاننان ەڭ جوعارى بالل جيناپ, قىتايدىڭ استاناسى پەكين قالاسىنداعى ورتالىق ۇلتتار ۋنيۆەرسيتەتىنە قابىلدانادى. 1987 جىلى اتالعان وقۋ ورنىنىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتىن اۋدارماشى-فيلولوگ ماماندىعى بويىنشا ۇزدىك باعامەن ءتامامدايدى. سول جىلى جولدامامەن ءۇرىمجى قالاسىنداعى شۇار گۋمانيتارلىق عىلىمدار اكادەمياسىنا كەلىپ, ادەبيەت ينستيتۋتىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى بولىپ ەڭبەك جولىن باستايدى. مۇندا قىتاي, ۇيعىر حالقىنىڭ ايگىلى عالىمدارىمەن بىرگە, نىعىمەت مىڭجان ۇلى, جاقىپ مىرزاحانوۆ قاتارلى ەسىمدەرى الاش جۇرتىنا كەڭىنەن تانىمال قازاق عالىمدارىمەن ىستەس-ارىپتەس بولا ءجۇرىپ, عىلىمي-زەرتتەۋ, ادەبي شىعارماشىلىق, اۋدارما سالالارىندا ءونىمدى ەڭبەك ەتەدى. اتاپ ايتقاندا, 1987 جىلدان 1993 جىلعا دەيىنگى قىسقا عانا بەس جىلدا قحر-دا 30-دان استام عىلىمي ەڭبەك جاريالاپ, ونداعى قازاق وقىرماندارىنا «جۇرەككە ساياحات» اتتى جەكە جىر جيناعىن ۇسىنادى. بۇدان وزگە سول ۋاقىت ارالىعىندا «جەر شارىنىڭ قىزىل بەلدەۋى» (رومان), «شىڭجاڭدا وتكەن تاريحي قايراتكەرلەر» (زەرتتەۋ ماقالالار جيناعى), «ماشينا ادام ل.م.» (فانتاستيكالىق اڭگىمەلەر جيناعى) قاتارلى كولەمدى دۇنيەلەرمەن قوسا, كوپتەگەن قىتاي جانە شەتەل اقىندارىنىڭ ولەڭدەرىن, كوپ سەريالى تەلەفيلمدەر ءتارجىمالايدى.
1990 جىلى ونىڭ «وعىزناما تۋرالى زەرتتەۋ» اتتى ەڭبەگى قحر-داعى از ۇلت ادەبيەتىن زەرتتەۋ سالاسىنداعى ۇزدىك شىعارما سىيلىعىنا يە بولادى. ال 1991 جىلى دۇكەن ءماسىمحان ۇلىنا ادەبيەت پەن عىلىمي-زەرتتەۋ سالاسىنداعى كورنەكتى ناتيجەلەرى ءۇشىن بۇكىلقىتايلىق جاستار سىيلىعى, 1993 جىلى قحر جازۋشىلار وداعىنىڭ «تىڭ تالانت» سىيلىعى بەرىلەدى.
1993 جىلى ناۋرىز ايىندا ءال-فارابي اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ارنايى شاقىرۋىمەن اتامەكەنگە كەلگەن دۇكەن كەلىسىمشارت مەرزىمى بىتكەننەن كەيىن تاريحي وتانىندا ءبىرجولا قالىپ, قازمۋ-ءدىڭ شىعىستانۋ فاكۋلتەتىنىڭ قيىر شىعىس ەلدەرى كافەدراسىندا ۇستازدىق ەتتى. 1999-2002 جىلدارى اتالعان كافەدرانىڭ مەڭگەرۋشىسى بولىپ قىزمەت اتقاردى. 2002 جىلى ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى شىعىستانۋ كافەدراسىنا دوتسەنتتىك قىزمەتكە شاقىرىلعان ول 2010 جىلعا دەيىن اتالعان كافەدرادا دوتسەنت, كافەدرا مەڭگەرۋشىسى, پروفەسسور قىزمەتتەرىن اتقاردى. قازىر وسىنداعى قىتاي ءتىلى كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, پروفەسسور.
ول 1999 جىلى اكادەميك ر.نۇرعاليدىڭ جەتەكشىلىگىمەن «قىتاي قازاقتارى پوەزياسىنداعى ۇلت-ازاتتىق يدەيا (حح عاسىردىڭ 20-50 جج.)» دەگەن تاقىرىپتا كانديداتتىق ديسسەرتاتسياسىن قورعادى. حح عاسىر باسىندا قازاق ەلىندە وركەن جايىپ, جالپىۇلتتىق قوزعالىسقا اينالىپ كەلە جاتقان الاش يدەياسى, ونىڭ تۋ ۇستاۋشى كوسەمدەرى كسرو قۇرىلعاننان كەيىن شەكتەۋگە, ءتىپتى, قۋدالاۋعا ۇشىراعان سوڭ ولاردىڭ ءبىرازى شىعىس تۇركىستانعا بارىپ بوي تاسالادى. 1937 جىلى ستالين مەن شەن شيتساي اۋىز جالاسا وتىرىپ, ول جاقتاعى الاششىلداردىڭ كوزىن جويعانىمەن, ازاتتىق ءۇشىن بەلىن بۋىپ, اتقا قونىپ العان حالىق اقىرى شىڭجاڭدى ازات ەتىپ, 1944 جىلى شىعىس تۇركىستان رەسپۋبليكاسىن قۇردى. بۇل مەملەكەت 1949 جىلى قحر قۇرىلعانعا دەيىن بەس جىل ءومىر ءسۇردى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا اقىت قاجى ء ۇلىمجى ۇلى, جۇسىپبەك قوجا شايحىسلام ۇلى, اسەت نايمانباي ۇلى, كودەك مارالباي ۇلى, نۇرتازا شالعىنباەۆ, تاڭجارىق جولدى ۇلى, شارعىن العازى ۇلى قاتارلى اقىندار الاش يدەياسىنىڭ, ۇلت-ازاتتىق كۇرەستىڭ جانكەشتى ناسيحاتشىلارى بولدى. دۇكەن ءماسىمحان ۇلىنىڭ اتالعان عىلىمي جۇمىسى, مىنە, سول كەزەڭ ادەبيەتىندەگى ۇلت-ازاتتىق باعىتتى ۋاقىت تالابىنا ساي ازات سانا, ۇلتتىق مۇددە تۇرعىسىنان قاراستىرعان العاشقى ىرگەلى زەرتتەۋ ەدى.
2008 جىلى دۇكەن ءماسىمحان ۇلى «قازاق جانە قىتاي ادەبيەتتەرىندەگى ۇلتتىق ءداستۇر مەن جاڭاشىلدىق» (م.اۋەزوۆ پەن لۋ ءشۇن شىعارمالارى نەگىزىندە) دەگەن تاقىرىپتا دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا قورعادى. بۇل عىلىمي جۇمىستى تالقىلايتىن نەگىزگى جەتەكشى ۇيىم م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتى بولىپ بەكىتىلگەن ەكەن. ول كەزدە مەن وسى ينستيتۋتتىڭ ديرەكتورى ەدىم. ينستيتۋت قىزمەتكەرلەرى, عالىمدار جۇمىسپەن تانىسىپ شىقتى. تاقىرىپ تىڭ. ونىڭ ۇستىنە جۇمىس «سالىستىرمالى ادەبيەتتانۋ عىلىمىنىڭ» شيفرى بويىنشا ورىندالعان. ەڭبەك جان-جاقتى, قىزۋ تالقىلاندى. سەبەبى, قازاق ەلىنە حح عاسىردىڭ 30-40-جىلدارىندا ەنىپ, جايلاپ وركەن جايا باستاعان سالىستىرمالى ادەبيەتتانۋ عىلىمى 50-جىلداردان كەيىن مۇلدە سۇيقىل تارتىپ, سۇيىلىپ باردى دا, اراعا جارتى عاسىرداي ۋاقىت سالىپ, تەك تاۋەلسىزدىكتەن كەيىن عانا عىلىم رەتىندە ورنىعىپ, قالىپتاسا باستادى. ونىڭ وسىنشا كەشەۋىلدەپ, كەنجەلەپ قالۋىنىڭ, ارينە, وزىندىك سەبەپتەرى بولماي قالعان جوق. ەڭ باستى سەبەپتەردىڭ ءبىرى رەتىندە كەڭەستىك كەزەڭ تۇسىندا ءبىر مەزگىل سالىستىرمالى ادەبيەتتانۋ عىلىمىنا «بۋرجۋازيالىق عىلىم» دەگەن ايدار تاعىلىپ, ونى ارنايى قاراستىرۋدىڭ, ادەبي زەرتتەۋ ءتاسىلى رەتىندە جانداندىرۋدىڭ مۇمكىندىگى بولماعاندىعىن ايتۋعا بولار ەدى. ەكىنشى ءبىر سەبەپ – ۇلتتىق رەسپۋبليكالارداعى اقىن-جازۋشىلاردىڭ ءبارىن جاپپاي « ۇلى ورىس قالامگەرلەرىنىڭ, ورىس ادەبيەتىنىڭ شەكپەنىنەن شىققان» دەگەن تانىم بەلەڭ الدى دا, «سالىستىرمالى ادەبيەتتانۋ عىلىمى» تۇرعىسىنان كىم نە جازسا دا, تەك قانا وسى يدەيانى «تياناقتاۋعا, دالەلدەۋگە» ءماجبۇر بولدى. ءسويتىپ, ۇلى مۇحاڭ (اۋەزوۆ) باستاعان قازاق قالامگەرلەرى «ورىس قالامگەرلەرىنەن ۇيرەنگەن, ۇلگى العان» رەتىندە قاراستىرىلىپ كەلدى. ال دۇكەن ءماسىمحان ۇلىنىڭ قازاق جازۋشىسى مۇحتار اۋەزوۆتى قىتاي قالامگەرى لۋ شۇنمەن سالىستىرۋى, شىنىمەن دە قازاق ادەبيەتتانۋ عىلىمى ءۇشىن ۇلكەن جاڭالىق بولدى. سونداي-اق, ءسوزدىڭ وسى تۇسىندا اتالعان جۇمىستىڭ قازاقستاندا «سالىستىرمالى ادەبيەتتانۋ» عىلىمى بويىنشا مەملەكەتتىك تىلدە قورعالعان تۇڭعىش دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا ەكەنىن دە اتاپ ايتقان ورىندى.
بۇگىندە اقىن, قىتايتانۋشى عالىم, اۋدارماشى رەتىندە تانىلعان دۇكەن ىرگەلى 12 كىتاپ پەن 300-دەن اسا زەرتتەۋ ماقالا اۆتورى. سونداي-اق, قحر از ۇلت جازۋشىلارى عىلىمي قوعامىنىڭ, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ جانە دۇنيەجۇزى سينولوگتار قوعامىنىڭ مۇشەسى. 2012 جىلدان بەرى دۇكەن ءماسىمحان ۇلى قحر شۇار مادەنيەت مينيسترلىگىنە قاراستى ونەر ينستيتۋتىنىڭ ۇسىنىس ەتىلگەن پروفەسسورى.
ادەبيەتكە, جالپى شىعارماشىلىققا و باستا ولەڭمەن كەلگەن دۇكەن ءماسىمحان ۇلىن بۇگىندە رەسپۋبليكا جۇرتشىلىعى ءوز ءۇنى ايقىن, ءوز قولتاڭباسى قالىپتاسقان تالانتتى اقىن رەتىندە تانىپ ۇلگەردى. بۇل ارادا ونىڭ پوەزيالىق شىعارمالارىنا تالداۋ جاساپ وتىرۋعا ۋاقىت تار. دەگەنمەن, ونىڭ اقىندىق تالانتىن تومەندەگى دەرەكتەر تولىق ايعاقتاسا كەرەك: بۇگىنگە دەيىن ول بىرنەشە مارتە حالىقارالىق جانە رەسپۋبليكالىق ءمۇشايرالاردىڭ جەڭىمپازى; 2011 جىلى قىركۇيەكتە تۇركيانىڭ ەلازىع قالاسىندا وتكەن «تۇركى دۇنيەسى جازبا اقىندارىنىڭ فەستيۆالىنە» دۇكەن ءماسىمحان ۇلى قازاق اقىنى رەتىندە ارنايى شاقىرىلدى. بۇل كۇندە اقىن ولەڭدەرى تۇرىك, ورىس, قىتاي, جاپون, وزبەك, قىرعىز, ۇيعىر تىلدەرىنە اۋدارىلعان.
ونىڭ ەلگە ورالعان كەزى سىرتتان كەلگەن اعايىنداردى بىلاي قويىپ, قازاقستاندا اۋىل-اۋىلىمەن, قاۋىم-باۋىرىمەن وتىرعان جۇرتتىڭ ءوزى تالتىرەكتەپ, «شىقپا جانىم, شىقپالاپ» زورعا كۇن كورىپ وتىرعان ۋاقىت بولاتىن. ول از دەسەڭىز, ونسىز دا ماردىمسىز جالاقى جارتى جىلداپ, ءتىپتى, جىلداپ بەرىلمەي قالاتىن. ەسەسىنە قارا بازاردا قىتايدان اكەلگەن 100 تەڭگەنىڭ تاۋارىن 100 اقش دوللارىنا ويلانباي دا قينالماي ساۋدالاۋعا بولاتىن ەدى. وسىنداي «ماي شەلپەكتى» كورىپ جۇمىسىن دا, وقۋىن دا تاستاپ ساۋداعا كەتىپ قالعان اعايىنداردىڭ ءبىرازىن ءوزىم جاقسى بىلەم. بەلشەدەن باتار سول «باتپان قۇيرىقتى» كورە تۇرا دۇكەن ۇستازدىقتان بەزىنبەدى. ءسويتىپ, ول ەلىمىزگە جۇزدەگەن قىتايتانۋشى جاس ماماندار تاربيەلەپ, قازاقستاندىق قىتايتانۋ عىلىمىنىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋىنا ءوزىنىڭ ءبىر كىسىلىك ۇلەسىن قوسىپ كەلەدى. سونىمەن بىرگە, ونىڭ «قىتاي ءتىلى فونەتيكاسىنىڭ نەگىزدەرى», «قىتاي فيلولوگياسىنا كىرىسپە», «لۋ ءشۇن الەمى», «لۋ ءشۇنتانۋ دارىستەرى», «قىتاي ادەبيەتىنىڭ تاريحى» (ەكى توم), «ەلتانۋ ماتىندەرى» اتتى وقۋلىقتارى ءوز شاكىرتتەرىنىڭ قولىندا جۇرگەن بولسا, اينۇر ءابيدەنقىزى ەكەۋى قۇراستىرعان «قىتايشا-قازاقشا ۇلكەن سوزدىك» (70 مىڭ ءسوز بەن ءسوز ءتىركەسى قامتىلعان) اتتى سوزدىگى باسپادان شىعۋ الدىندا.
بۇگىنگە دەيىن دۇكەن ءماسىمحان ۇلى قازاق ەلى ءۇشىن 100-دەن استام قىتايتانۋشى مامان تاربيەلەپ شىعارعان بولسا, سول شاكىرتتەرىنىڭ دەنى قازىر پرەزيدەنت اكىمشىلىگى, ءسىم, قورعانىس مينيسترلىگى, مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك كوميتەتى, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى, قازاقستاننىڭ قحر-داعى ەلشىلىگى مەن كونسۋلدىقتارىندا, قازاق-قىتاي بىرلەسكەن كاسىپورىندارىندا جەمىستى ەڭبەك ەتۋدە. دۇكەننىڭ ۇستازدىق سالاداعى ەڭبەگى دە ەلەنبەي قالعان جوق. جاقىندا ول جاس ۇرپاقتى وقىتۋ مەن تاربيەلەۋ ىسىندەگى ەلەۋلى تابىستارى ءۇشىن «ى.التىنسارين» مەدالىمەن ماراپاتتالدى.
جوعارىداعى عىلىمي ءھام ادەبي ەڭبەكتەردەن تىس مەرزىمدى باسپاسوزدە دۇكەن ءماسىمحان ۇلى كوپتەگەن قىتاي قالامگەرلەرىنىڭ شىعارمالارىن ءتارجىمالاپ, قازاق وقىرماندارىنا تۇراقتى تۇردە ۇسىنىپ كەلەدى. ونىڭ اۋدارما سالاسىنداعى شوقتىقتى دۇنيەسى رەتىندە مەملەكەتتىك «مادەني مۇرا» باعدارلاماسى اياسىندا جارىق كورگەن قىتايدىڭ ۇلى جازۋشىسى لۋ ءشۇننىڭ تاڭدامالى شىعارمالارىن («لۋ-ءشۇن. پوۆەستەر مەن اڭگىمەلەر», استانا. 2010) اتاپ ايتۋىمىزعا بولادى. 2012 جىلى وسى اۋدارما ەڭبەگى ءۇشىن دۇكەن ءماسىمحان ۇلىنا قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىن بەرۋى اۋدارماعا دا, اۋدارماشىعا دەگەن ورىندى باعا دەپ ەسەپتەيمىز.
اتامىز قازاقتا: «جىلقىدا دا جىلقى بار, قازاناتى ءبىر باسقا. جىگىتتە دە جىگىت بار, ازاماتى ءبىر باسقا», – دەگەن اتالى ۇعىم بار. ءسوزىمىزدى قورىتا كەلە ايتارىمىز, تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلىندا-اق: «وتانىم!» دەپ الىپ-ۇشىپ ەلگە جەتكەن, اتاجۇرتىنا ورالعان 20 جىلدان بەرى ەلىمىزدىڭ رۋحاني تۇلەۋى مەن دامۋى جولىندا جان اياماي ەڭبەك ەتىپ كەلە جاتقان دۇكەن ءماسىمحان ۇلى حالقىمىزدىڭ ۇعىمىنداعى «ازامات» دەگەن ارداقتى اتقا ابدەن لايىق جان.
سەيىت قاسقاباسوۆ,
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى
قازاق ادەبيەتى كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى,
قر ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى,
مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى.
استانا.