الەمدى ابىگەرگە سالعان پاندەميامەن كۇرەس قانشالىقتى ماڭىزدى بولسا, ەل ەكونوميكاسىنىڭ ەڭسەسىن باسقان سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس تە سونشالىقتى وزەكتى بولىپ وتىر. زاڭ كۇشەيىپ, باقىلاۋ قاتاڭداعان سايىن ازايۋدىڭ ورنىنا, جىل ساناپ كوبەيىپ كەلە جاتقان جەمقورلاردىڭ سانى الاڭداتادى.
وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا بيىل مۇنداي ارسىزدىققا بارعانداردىڭ سانى 11 پايىزعا ارتقان. بۇل رەتتە جەڭ ۇشىنان جالعاسقان جەمقورلىقتىڭ جولىن كەسۋدىڭ ءبىر ءتيىمدى جولى دەرەكتەر قورىن ودان ءارى ينتەگراتسيالاۋ مەن مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى تسيفرلاندىرۋ دەر ەدىك.
ەلىمىزدە دەرەكتەر قورىن جىل ساناپ ينتەگراتسيالاۋ ارقىلى پايدالانۋشىلاردى مالىمەتپەن بىرىڭعاي جۇيەدەن قامتۋعا جول اشىلىپ كەلەدى. الايدا بۇل باعىتتاعى قادام تىم باياۋ جاسالىپ جاتقان سياقتى. ءبىر مەكەمەنىڭ قاجەتىنە جارايتىن انىقتامانى كەلەسى مەكەمەدەن سۇراتاتىن جاعدايلار ءجيى كەزدەسەدى.
ءتىپتى, ءبىر ۆەدومستۆوداعى مالىمەتتى كەلەسى ۆەدومستۆو كورە دە, قولدانا دا الماۋىنىڭ زاردابىن ءار وتانداسىمىز باسىنان وتكەرگەن دەسەك, ارتىق ايتپاعان بولارمىز. ونداي مىسالداردى كوپتەپ كەلتىرۋگە بولار ەدى. بارلىعىنا بىردەي توقتالماي-اق قويالىق. قاراپايىم باسپانا, اۆتوكولىك راسىمدەۋ كەزىندە دە ءتۇرلى قيىندىقتاردى كەزدەستىرۋگە بولادى. ال بانك, پوشتا ارقىلى جاسالعان تولەمدەردىڭ مەملەكەتتىك كىرىستەر بازاسىنا بىردە ەنىپ, بىردە ەنبەي جاتاتىنى دا – داۋلى ماسەلە.
ءبىر عانا مىسال كەلتىرەيىك. بۇدان بىرنەشە جىل بۇرىن اۆتوكولىك سالىعى مەن جول ءجۇرۋ ەرەجەسىن بۇزعانىمىز ءۇشىن سالىنعان اكىمشىلىك ايىپپۇلدى تولەمەدىڭىز دەگەن حابارلاما الىپ, جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگانىنا بارعان بولاتىنبىز. الايدا سالىقتى دا, ايىپپۇلدى دا ءبىر كىسىدەي تولەگەن سوڭ, كوڭىلىڭ دە كۇپتى بولادى ەكەن. سويتسەك, ءبىر مەكەمەدە جاسالعان تولەم كەلەسى مەكەمەدە كورىنبەيتىن بولىپ شىقتى. مۇندايدا قالتاڭدى قاققان قاراجاتتان بۇرىن, كوڭىلگە سالعان قاياۋ قىنجىلتادى. وسىندايدا ورتاق دەرەكتەر قورى نەگە جاسالمايدى دەپ ويعا باتاتىنىمىز دا جاسىرىن ەمەس. سوندىقتان بولاشاقتا بارلىق مالىمەتتى, قاجەتتى دەرەكتى بۇگىنگىدەي ءتۇرلى اقپارات كوزدەرىنەن ەمەس, ويلاستىرىلعان, جۇيەلەنگەن ورتاق دەرەكقوردان الاتىن بولامىز دەگەن ۇمىتكە ۇزدىگەمىز. سول ارقىلى قورداعى مالىمەتتەر جەكەلەگەن تۇلعالارعا عانا ەمەس, جالپى قاۋىمعا ورتاق دۇنيە بولادى. وسىلايشا ءبىر ۆەدومستۆونىڭ تالابىنا جاۋاپ رەتىندە باسقا مەملەكەتتىك ورگاننان انىقتاما الاتىن تəجىريبە كەلمەسكە كەتەدى دەگەن سەنىم بار.
وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ەلىمىزدەگى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ 310 رەسمي سايتىن بىرىڭعاي پلاتفورمادا بىرىكتىرۋ جوسپارلانۋدا. قولعا الىنىپ جاتقان مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ينتەرنەت-قورلارىنىڭ بىرىڭعاي پلاتفورماسى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن اكىمدىكتەردىڭ بارلىق بىتىراڭقى سايتتارىن ءبىر تەرەزەدە بىرىكتىرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن بولماق. بۇل جۇمىس ازاماتتاردىڭ اقپاراتقا ءجۇز پايىز قولجەتىمدىلىگىن ستاندارتتاۋعا جانە قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرمەك. سونىمەن قاتار مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ رەسمي سايتتارىن قولداۋعا پايدالانىلاتىن بيۋدجەت قاراجاتىن 2 ملرد تەڭگەگە دەيىن قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن كورىنەدى. قۇپتارلىق جايت. ەندى بۇل باستاما ورتاق دەرەكقور قۇرۋ ىسىنە دە تالپىنىس بەرسە يگى ەدى.
ورتاق دەرەكقوردى قالىپتاستىرۋدىڭ وزەكتى ماسەلەسىن ەلىمىزدەگى تسيفرلاندىرۋ باعىتىندا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىس شەشۋى ءتيىس. جالپى, تسيفرلاندىرۋدىڭ نەگىزگى ماقساتى – اكىمشىلىك راسىمدەردى جەڭىلدەتىپ, كورسەتىلەتىن مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ بارىنشا اشىقتىعى مەن قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ, ادامي فاكتوردى ازايتىپ, سول ارقىلى جەمقورلىقتىڭ جولىن كەسۋ. سونىڭ ىشىندە, جەمقورلىقپەن كۇرەستىڭ ەڭ ناتيجەلى قۇرالدارىنىڭ ءبىرى مالىمەتتى بەرۋدى تسيفرلاندىرۋ بولىپ وتىر. سول جولعا ءتۇسىپ تە كەلەمىز. بۇگىندە مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ باسىم بولىگى ەلەكتروندى فورماتتا كورسەتىلۋدە. سول ارقىلى مەملەكەتتىك قىزمەتكەردىڭ قىزمەت الۋشىمەن تىكەلەي قارىم-قاتىناس ورناتۋىنا جول بەرىلمەيدى. بۇل دا جەمقورلىقپەن كۇرەستىڭ ءبىر جولى.
زەرتتەۋشىلەردىڭ ايتۋىنشا, سىبايلاس جەمقورلىققا ەڭ الدىمەن ادامي فاكتور اسەر ەتەدى. ياعني قىزمەت كورسەتۋشى مەن قىزمەت الۋشىنىڭ اراسىندا تىكەلەي قارىم-قاتىناس, بەلگىلى ءبىر بايلانىس بولماعان جاعدايدا جولدان تايعاندار دا بولمايدى. ول ءۇشىن ەڭ الدىمەن وسى مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى تسيفرلاندىرۋ ماڭىزدى. وتكەن جىلى وتانداستارىمىزعا جالپى سانى 54 ملن-نان استام مەملەكەتتىك قىزمەت ەلەكتروندى فورماتتا كورسەتىلىپتى. بيىلعى توتەنشە جاعداي رەجىمى كەزىنىڭ وزىندە ازاماتتارعا كورسەتىلگەن ەلەكتروندى مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ سانى 16 ملن-نان اسىپتى. وسىلايشا ەلەكتروندى فورماتتا كۇندەلىكتى قىزمەت كورسەتۋ جۇمىسى ەلىمىزدە 3 ەسەگە ارتتى. الايدا بۇل قادامنىڭ بارلىعى تىم باياۋ جاسالىپ جاتقانىنا حالىق كۋا. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا سويلەگەن سوزىندە «داعدارىس كەزىندە تسيفرلاندىرۋ قىزمەتىنىڭ دە ءرولى مۇلدە بايقالعان جوق. تسيفرلى كوميسسارلار قانداي جۇمىس ءبىتىرىپ جاتىر؟» دەپ, وسى سالانىڭ قىزمەتىن سىنعا العان بولاتىن.
بالكىم, ەلىمىزدى, سونىڭ ىشىندە كورسەتىلەتىن مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى تسيفرلاندىرۋدى جۇيەلى جولعا قويا بىلگەنىمىزدە جەمقورلاردىڭ دا سانى ارتۋدىڭ ورنىنا كەمىر مە ەدى؟ سەبەبى جوعارىدا ايتقانىمىزداي, تسيفرلاندىرۋدىڭ باستى ماقساتى – جەمقورلىقتىڭ جولىن كەسۋ. سوندىقتان بۇل جۇمىستى جالعاستىرۋدىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن جەمقورلىقپەن كۇرەسىپ جۇرگەن ۆەدومستۆو قىزمەتكەرلەرى جاقسى تۇسىنەدى.
وسى ماسەلەگە ەل پرەزيدەنتى دە ەرەكشە نازار اۋدارىپ كەلەدى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سايلانعان پرەزيدەنتى قىزمەتىنە رەسمي كىرىسۋ راسىمىندە ءمان بەرۋدى قاجەت ەتەتىن ماڭىزدى باعىتتاردى العا تارتقان ەدى. سول كەزدە پرەزيدەنت اتاپ وتكەن سەگىز باعىتتىڭ ەكىنشىسى ەلدەگى سىبايلاس جەمقورلىقتى جويۋ جونىندە بولدى. «جەمقورلىق – مەملەكەتتىڭ دامۋىن تەجەيتىن كەسەل. بۇل قوعامداعى ءوزارا سەنىمگە, جالپى مەملەكەتىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىنە قاتەر توندىرەتىن قۇبىلىس. سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزەمىز», دەدى ق.توقاەۆ.
پرەزيدەنت حالىققا بەرگەن ۋادەسىندە تۇردى. مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى ەكى ۆەدومستۆوعا ءبولىنىپ, مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى, مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگى بولىپ قايتا قۇرىلدى. وسىلايشا وتكەن جىلى پرەزيدەنت جارلىعىمەن مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى ءوز الدىنا وتاۋ قۇرعان بولاتىن. بۇل قادام سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل سالاسىندا تۇبەگەيلى بەتبۇرىس جاساۋعا مۇمكىندىك بەردى.
ەندىگى كۇنى تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگىنە ارتىلعان جاۋاپكەرشىلىكتىڭ جۇگى دە اۋىر. سەبەبى اتالعان ۆەدومستۆو جۇمىسىن جۇيەلەپ, دەرەكتەر قورىن ودان ارى ينتەگراتسيالاۋدى, مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى تسيفرلاندىرۋدى جالعاستىراتىن بولسا, ەل ەكونوميكاسىن ەتەگىنەن تارتىپ تۇرعان جەمقورلىقتىڭ دا جولى كەسىلەر ەدى...
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ كۇنى كەشە وتكەن سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس ماسەلەلەرى جونىندە كەڭەستە: «نەگىزگى ماقسات – جەمقورلىقتىڭ تامىرىنا بالتا شابۋ, ونى تۇبەگەيلى جويۋ. بۇل جۇمىستى ەش سوزبالاڭعا سالماي, قارقىندى تۇردە جۇرگىزۋ قاجەت», دەدى. ەندەشە, پرەزيدەنت العا قويعان بۇل مىندەت ءوز دەڭگەيىندە ورىندالۋى ءتيىس.