وسىدان ءدال 60 جىل بۇرىن, ياعني 1960 جىلدىڭ 25 تامىزى مەن 15 قىركۇيەگى ارالىعىندا يتاليانىڭ باس شاھارى – ريمدە XVII جازعى وليمپيا ويىندارى دۇركىرەپ تۇرىپ ءوتتى. 81 مەملەكەتتەن كەلگەن 5348 ۇمىتكەر جارىس جولىنا شىعىپ, سپورتتىڭ 17 ءتۇرى بويىنشا 150 جۇلدە جيىنتىعىن ساراپقا سالدى. جالپى كوماندالىق ەسەپتە 103 (43 التىن+29 كۇمىس+31 قولا) جۇلدە العان كسرو قۇراماسى جەكە-دارا كوش باستاcا, ەكىنشى جانە ءۇشىنشى ورىنداردى اقش (34+21+16) پەن يتاليا (13+10+13) يەلەندى. سونداي-اق ۇزدىك بەستىكتىڭ قاتارىنا گەرمانيا (12+19+11) مەن اۋستراليا (8+8+6) ەندى.
ريم وليمپياداسىنىڭ الاۋى تۇتانعانىنا بيىل 60 جىل تولىپ وتىر. ءدال وسى اپەننين تۇبەگىندە قازاقتىڭ ۇلى تۇڭعىش رەت وليمپيا ويىندارىندا اتوي سالىپ, جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدى. تاريحى تەرەڭدە جاتقان ەجەلگى شاھاردا قازاقتىڭ مارتەبەسى مەن مەرەيى ءوسىپ, رۋحى سامعاۋ بيىكتە اسقاقتادى. وسىنىڭ بارلىعى دا جەلمەن جارىسقان جەلاياق عۇسمان قوسانوۆتاي دارا تۋعان ازاماتتىڭ ارقاسى!
عۇسمان سيتتىق ۇلى 1935 جىلى شىعىس قازاقستان وڭىرىندە دۇنيەگە كەلدى. بوزبالا كەزىنەن سپورتقا ەتەنە جاقىن بولدى. جەڭىل اتلەتيكا جانە شاڭعىمەن شۇعىلداندى, فۋتبول مەن حوككەي وينادى. سەۆاستوپولدە وتان الدىنداعى اسكەري بورشىن ءوتىپ جۇرگەن كەزىندە جەلاياقتار اراسىنداعى جارىستارعا قاتىسىپ, بىردەن كەرەمەت ناتيجە كورسەتە باستادى. 1955 جىلى ۋكراينا بىرىنشىلىگىندە 100 مەترلىك قاشىقتىققا جۇگىرىپ, 10,7 سەكۋندتىق كورسەتكىشپەن كۇمىس مەدالدى مويىنىنا ءىلدى. قانداسىمىز تەك ايگىلى لەونيد بارتەنەۆتەن 0,1 سەكۋند قانا قالىپ قويعان ەدى. جاس جىگىتتىڭ شەبەرلىگىنە ءتانتى بولعان تانىمال باپكەر الەكساندر ماسلوۆسكي ونى مولدوۆاعا شاقىرتادى. بىرەر جىل ول ەلدە ونەر كورسەتەدى.
عۇسماننىڭ سپورتتىق ءومىربايانىندا جارقىن جەڭىستەر از بولعان جوق. ول قىسقا قاشىقتىقتارعا جۇگىرۋدە تالاي تاڭداي قاعارلىق كورسەتكىشكە قول جەتكىزدى. 100 مەترلىك سايىستاعى ونىڭ جەكە رەكوردى – 10,2 سەكۋند. 200 مەتردى قوسانوۆ 21,1 سەكۋندتا جۇگىرىپ ءوتتى. وسى ناتيجەلەردىڭ بارلىعى دا كەزىندە رەكوردتىق كورسەتكىش رەتىندە تىركەلدى. ال ءوزىنىڭ ەڭ زور تابىسىنا قانداسىمىز 1960 جىلى ريم وليمپياداسىندا قول جەتكىزدى. 4ح100 ەستافەتالىق سايىسىندا قۇرامىندا عۇسمان قوسانوۆ, لەونيد بارتەنەۆ, يۋري كونوۆالوۆ جانە ەدۆين وزولين سىندى ساڭلاقتارى بار كسرو قۇراماسى كۇمىس مەدالدى يەلەندى. وسىلايشا عۇسماننىڭ ەسىمى وليمپيا ويىندارىندا جۇلدە العان تۇڭعىش قازاق سپورتشى رەتىندە تاريحتا قالدى.
كەيىننەن دە قوسانوۆ ءوزىنىڭ ايشىقتى ونەرىمەن كورەرمەندەردى سان مارتە قۋانتتى. 1964 جىلى توكيو وليمپياداسىنا قاتىستى. ەستافەتالىق سايىستا بەسىنشى ورىنعا تابان تىرەدى. 1965 جىلى كيەۆتە اقش پەن كسرو جەلاياقتارىنىڭ ماتچتىق كەزدەسۋى وتكەن بولاتىن. سول جارىستا ەدۆين وزولين, عۇسمان قوسانوۆ, ءامين تۇياقوۆ جانە نيكولاي پوليتيكو كۆارتەتى امەريكالىقتارعا شاڭ قاپتىرىپ كەتتى.
يتاليانىڭ استاناسىندا وتكەن ءدۇبىرلى دودادا قازاقستاننىڭ تاعى ءبىر سپورتشىسى ولجاعا كەنەلدى. ول – ماحمۇد وماروۆ. 1976 جىلى مەلبۋرن وليمپياداسىندا 50 مەترلىك قاشىقتىقتان تاپانشامەن نىسانا كوزدەۋ سايىسىندا كۇمىس مەدالدى ولجالاعان جەرلەسىمىز ريمدە دە ءدال سول كورسەتكىشىن قايتالادى. جاسىل قۇرلىقتا وماروۆ فينليانديالىق پەنتتي لينوسۆۋعا ەسە جىبەرسە, اپەننين تۇبەگىندە ءوزىنىڭ كوماندالىق ارىپتەسى الەكسەي گۋششيننەن قالىپ قويدى.
ماحمۇد بەدالجان ۇلى 1924 جىلى الماتىدا دۇنيەگە كەلدى. ۇلتى – ۇيعىر. ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسىپ, بىرنەشە مەدالمەن ماراپاتتالدى. قان مايداننان ورالعاننان كەيىن وقۋىن جالعاستىرىپ, مەديتسينا سالاسىنىڭ بىلىكتى مامانى بولدى. 29 جاسىندا كانديداتتىق ديسەرتاتسيا قورعادى. تەك سودان كەيىن بارىپ قانا نىسانا كوزدەۋگە مىقتاپ دەن قويدى. كوپ كەشىكپەي سپورتتىڭ وسى تۇرىنەن ەلەۋلى تابىستارعا قول جەتكىزىپ, كسرو قۇراماسىنا قابىلداندى. 1958 جىلى ماسكەۋدە ۇيىمداستىرىلعان الەم چەمپيوناتىندا ەكى التىن جانە ءبىر كۇمىس مەدالدى يەلەنسە, 1955 جانە 1959 جىلدارى ەۋروپا چەمپيونى اتاندى. وماروۆتىڭ باسقا دا تولىپ جاتقان اتاقتارى بار.
وكىنىشكە قاراي, جوعارىدا ەسىمدەرى اتالعان قوس ازاماتتىڭ دا عۇمىرلارى كەلتە بولدى. تاعدىر تالكەگىن مولىنان تارتقان عۇسمان 1990 جىلى 55 جاسىندا جارىق دۇنيەمەن قوش ايتىستى. 1961 جىلى كەنەتتەن ماحمۇدتىڭ جۇرەگى توقتادى. ول نەبارى 37 جاستا ەدى...
ريم وليمپياداسى كوپتەگەن تاريحي وقيعالارمەن ەستە قالدى. بۇگىنگى ماقالامىزدا سولاردىڭ ءبىرازىنا توقتالساق, ەش ايىبى جوق دەپ ويلايمىز. ماسەلەن, كسرو-نىڭ اۋىر اتلەتى يۋري ۆلاسوۆ, اقش-تىڭ جەلاياعى ۆيلما رۋدولف جانە ەفيوپيانىڭ مارافونشىسى ابەبە بيكيلا وسى جارىستىڭ ەڭ ۇزدىك سپورتشىسىنا تيەسىلى ارنايى سىيلىقتى يەلەندى. ارينە وعان تاڭدانۋعا بولماس. وسى ساڭلاقتاردىڭ ارقايسىسى ءوز ءداۋىرىنىڭ دارا تۇلعالارى.
اسا اۋىر سالماقتا كۇش سىناسقان اۋىر اتلەت يۋري ۆلاسوۆ جاتتىعۋدىڭ ءۇش ءتۇرى بويىنشا 537,5 كيلولىق زىلتەمىردى ەڭسەرىپ, الەمدىك رەكوردتى جاڭارتتى. ۆيلما رۋدولف ءۇش مارتە التىننان القا تاعىندى. «قارا گازەل» اتانعان امەريكالىق ارۋ 100, 200 جانە 4ح100 ەستافەتالىق سايىستا شاشاسىنا شاڭ جۇقتىرمادى. ال يتالياعا بارۋ يا بارماۋ ماسەلەسى ەڭ سوڭعى ساتتە شەشىلگەن ابەبە بيكيلا جالاڭ اياق جۇگىرگەنىنە قاراماستان وليمپيادالىق رەكوردتى جاڭارتىپ, جارىس جەڭىمپازى اتاندى.
تورتكۇل دۇنيە جانكۇيەرلەرى كسرو-نىڭ قوس سپورتتىق گيمناسشىسى – بوريس شاحلين مەن لاريسا لاتىنينانىڭ تەڭدەسسىز ونەرىنە ايرىقشا تامساندى. تۇمەننىڭ تۋماسى شاحلين ريمدە جەتى رەت جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدى. ول 4 التىن, 3 كۇمىس جانە 1 قولانى ەنشىلەدى. حەرسوندا تۋىپ-وسكەن لاتىنينا التى رەت اتوي سالدى. ول 3 التىن, 2 كۇمىس جانە 1 قولانى ءوز قورجىنىنا سالدى.
ءوز ەلىندە قوس جۇلدە العان سەمسەرلەسۋشى ەدواردو ماندجاروتتي وليمپيا ويىندارىندا جەڭىپ العان مەدالدارىنىڭ جالپى سانىن 13-كە جەتكىزدى. تارقاتىپ ايتساق, ول 6 التىن, 5 كۇمىس جانە 2 قولانى يەمدەندى. سول كەزدەرى عالامدىق دودادا كورسەتىلگەن ەڭ كەرەمەت ناتيجە ءدال وسى ماندجاروتتيگە تيەسىلى بولاتىن. كەيىننەن ونىڭ الدىن لاريسا لاتىنينا (18 جۇلدە), نيكولاي اندريانوۆ (15 جۇلدە) جانە مايكل فەلپس (28 جۇلدە) سىندى سپورتشىلار ورادى.
ءدال وسى جارىستا الەم جۇرتشىلىعى كاسيۋس كلەيدىڭ ەسىمىن العاش رەت ەستىگەن ەدى. 18 جاستاعى اقش-تىڭ كەنتۋككي شتاتىنىڭ تۋماسى شارشى الاڭدا اسقان شەبەرلىك تانىتىپ, بارشا جانكۇيەردىڭ بىردەن نازارىنا وزىنە اۋداردى. 81 كيلو سالماق دارەجەسىندە جۇدىرىقتاسقان ول بەلگيالىق يۆون بەكاۋس, كسرو بوكسشىسى گەننادي شاتكوۆ, اۋستراليالىق ەنتوني مەديگان جانە پولشالىق زبيگنەۆ پەتشيكوۆسكيدىڭ تاس-تالقانىن شىعارىپ, باس جۇلدەنى قانجىعاسىنا بايلادى. كەيىننەن يسلام ءدىنىن قابىلداپ, اتى-ءجونىن مۇحاممەد ءالي دەپ وزگەرتكەن ايتۋلى بىلعارى قولعاپ شەبەرى كاسىپقوي رينگتىڭ پاتشاسىنا اينالدى.
1960 جىلدىڭ 16 شىلدەسىندە دانيانىڭ استاناسى – كوپەنگاگەنىنەن حەرنينگكە باعىت العان شاعىن ۇشاق ەرەسۋنن ءوڭىرىنىڭ ماڭىندا اپاتقا ۇشىرادى. بورتتا توعىز جولاۋشى بولادى. سولاردىڭ سەگىزى فۋتبولدان وليمپيا ويىندارىنا دايارلانىپ جاتقان اتالمىش مەملەكەتتىڭ ۇلتتىق كومانداسىنىڭ مۇشەلەرى ەدى. اۋە اپاتى كەزىندە تەڭبىل دوپ شەبەرلەرىنىڭ بارلىعى دا مەرت بولدى. حالقى قارا جامىلىپ, ەل قۇراماسى ەداۋىر السىرەگەنىنە قاراماستان دانيا فۋتبولشىلارى وليمپياداعا ونەر كورسەتتى. ناتيجەسى كەرەمەت بولدى. نەبىر مىقتى كوماندالاردى قاپى قالدىرعان دانيالىقتار تەك فينالدا عانا يۋگوسلاۆياعا ەسە جىبەرىپ, كۇمىس مەدال ولجالدى.