ورەلى جىگىت ورگە ۇمتىلادى

شىناسىلدىڭ شىققان بيى­گىن وي تالقىسىنا سالىپ تارازىلاماس بۇرىن ونىڭ قىزمەت ەتەتىن سالاسىنا توقتالايىق. ياعني, مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك دەگەنىمىز نە؟ بۇل – مەملەكەتتىك جانە جەكەمەنشىك سەكتورداعى ينفراقۇرىلىمدىق قىزمەتتەر مەن قوعامدىق قىز­مەت­تەر كورسەتۋ جوبالارىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىنداعى ىنتى­ماق­تاس­تىق. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, قوعام يگىلىگى ءۇشىن اتقارىلاتىن جۇمىستارداعى بىرلەسكەن, ەكى­جاق­تى ءتيىمدى قادامدار دەۋگە دە بولادى.

ودان قورقاتىن دانەڭە دە جوق. جىلدار بويى قالىپ­تاس­قان الەمدىك تاجىريبەگە زەر سالساق, سونىڭ ءوزى جەتىپ جا­­تىر. سەبەبى مەملەكەتتىك-جەكە­مەنشىك ارىپتەستىك ۇعىمى ءبىز­دىڭ مەملەكەتتىڭ باستاماسى ەمەس. بۇرىننان بار. بۇل ۇعىم اۋەلى اقش-تا پايدا بولىپ, ءبىلىم مەن عىلىمعا قا­تىستى باعدارلامالاردى قار­جى­لاندىرۋعا باعىتتالعان ەدى. كەلە-كەلە اتالعان ارىپتەستىكتىڭ اۋقىمى كەڭەيىپ, قوعامدىق پايدالانۋ نىساندارىن قارجىلاي قولداۋ, جالپى, قالانى جاڭ­عىرتۋ ماسەلەلەرىندە مەملەكەت پەن جەكە سەكتور اراسىنداعى ىن­تى­ماق­تاستىق نىعايا ءتۇستى.

بۇگىندە قازاقستانداعى مەم­لە­كەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپ­­تەس­تىك جوبالارىنىڭ نە­گىز­گى ماقساتى ەلدىڭ ينفرا­قۇ­رى­لى­مىن دامىتۋدى, جەكە كاپيتالدى تارتۋدى جانە تۇرعىندارعا كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋدى كوزدەيدى. وسىلايشا ەكىجاقتى ارىپتەستىك نەگىزىندە ەلىمىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنال­دىق شارۋاشىلىعى, ەنەرگەتيكا جانە كولىك سالالارىندا بەلگىلى ءبىر دارەجەدە دامۋ بايقالادى. ەڭ باستىسى, بۇل ارىپتەستىكتىڭ جەمىسىن قا­راپايىم حالىق كو­رەدى دەگەن ءسوز.

ەندەشە, شىناسىل جەڭىس­ ۇلىنىڭ قازىرگى قىزمەتى ەل يگى­­لىگىن ارتتىرۋعا, حالىقتىڭ جاعدايىن جاقسارتۋعا باعىت­تالعان دەپ تە ايتۋعا بولادى. الاشتىڭ ارداقتىسى ءاليحان بوكەيحان «ۇلتقا قىزمەت بى­لىمنەن ەمەس, مىنەزدەن» دەيدى عوي. ونىڭ قا­لىپتاسۋى ءۇشىن دە قا­جىر­­­لى قايرات, تەرەڭگە تامىر تارتقان تاجىريبە قاجەت. شى­ناسىلدىڭ بويىندا وسى قا­سيەتتەردىڭ بارلىعى بار. ا­لماتى قالاسىندا دۇنيەگە كەلگەن بولاشاق ماماننىڭ ستۋدەنتتىك شاعى سوناۋ دۋباي قالاسىندا ءوتتى. Wollongong ۋنيۆەر­سيتەتىندە قارجى ما­مان­­­دىعى بويىنشا ءبىلىم الدى. مۇنىمەن شەكتەلمەگەن بىلىك­تى جاس ءوز وتانىنا قايتىپ كە­لىپ, م.نارىكباەۆ اتىنداعى قازگزۋ ۋنيۆەرسيتەتىندە مۆا باعدارلاماسىن يگەردى. وقۋىن ويداعىداي اياقتاعان سوڭ العاشقى ەڭبەك جولىن «قا­زاق­ستاندىق مەملەكەتتىك-جەكە­مەنشىك ارىپتەستىك ورتا­لى­عى» اق-تا باستادى.

– مەنىڭ قىزمەت ءورىسىمنىڭ نەگىزىن ەكونوميكانىڭ ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق, جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرى, تابيعات رەسۋرستارىن پايدالانۋ جانە قورعاۋ, سپورت, ترانسپورت جانە باسقا دا سالالارداعى مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپ­تەس­تىك جوبالارىن ىسكە اسىرۋ جانە مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىكتى دامىتۋ ستراتەگيا­سىن تالداۋدى قامتيتىن زەرتتەۋ جانە كونسالتينگ قۇرادى. سونىمەن قاتار جۇمىس بارىسىندا مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك سالاسىنداعى ماماندار ءۇشىن ءتۇرلى سەمينارلار مەن ۆەبينارلار وتكىزۋ, وتاندىق, شەتەلدىك سەرىكتەستەرمەن جۇمىس ىستەۋ دە مەنىڭ قىزمەت بابىما كىردى, – دەيدى ش.ەرنازار.

جاسى وتىزعا دا تولماعان جاس مامان «قازاقستاندىق مەم­لەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپ­تەس­­تىك ورتالىعىندا» عانا ەمەس, «قاز­پوشتا» اق-تا جۇ­مىس ىستەپ ۇل­گەرىپتى. وندا ش.جەڭىس ۇلىنىڭ مىندەتىنە كوم­­پانيانىڭ دامۋ ستراتەگيا­سىن ازىرلەۋ جانە جۇ­زەگە اسىرۋ, ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى باعالاۋ, جىلدىق جانە قار­جى­­لىق ەسەپتەمە دايىنداۋ, سونداي-اق جەكەشەلەندىرۋ جانە كور­پوراتيۆتى باسقارۋعا با­ي­­لانىس­تى ماسەلەلەردى شە­شۋ كىردى.

بۇگىنگى تاڭدا كەيىپكەرىمىز جوعارىدا اتالعان «قازاقس­تان­دىق مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ار­ىپ­تەستىك ورتالىعى» اق فرونت-كەڭسەسىنىڭ ءبىرىنشى ۆيتسە-پرەزيدەنتى لاۋازىمىن ابىرويمەن اتقارىپ وتىر. وسى ورتالىقتا ءجۇرىپ, ەڭبەكقورلىعى مەن بىلىمدىلىگىنىڭ, تاجىري­بەسىنىڭ ارقاسىندا قىزمەتتىك باسپالداقتىڭ بارلىق ساتىسىن باسىپ ءوتتى دەۋگە بولادى. ەندىگى كۇنى اتالعان ورتالىقتاعى فرونت-كەڭسەنىڭ جۇمىسىنا, سونداي-اق جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك-جەكە­مەن­شىك ارىپتەستىك جوبالارىنا كونسۋلتاتيۆتىك قولداۋ, مەم­لەكەت­تىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك ماسەلەلەرى بويىنشا زەرتتەۋ جۇرگىزۋ, كەڭەس بەرۋ جانە بيزنەس سەكتورى مەن مەملەكەتتىك ورگاندارمەن قارىم-قاتىناس ورناتۋ جۇمىس­تا­رىنا جەتەكشىلىك ەتىپ كەلەدى. تالابى تاۋداي جاس ما­مان­نىڭ ەڭبەگى ەسكەرۋسىز قال­­عان جوق. ەل ەكونوميكاسىنا قوسقان ەلەۋلى ۇلەسى ءۇشىن 2016 جىلى ۇلتتىق ەكونوميكا ءمي­نيس­ترىنىڭ ماقتاۋ گراموتاسىن الدى.

قاجىر-قايراتىنا سەنگەن ازامات بىلتىر مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت تو­قاەۆ­­تىڭ باستاماسىمەن قولعا الىن­­عان پرەزيدەنتتىك جاستار كادرلىق رەزەرۆىنە ەنۋدى ويلايدى.

– بۇل جوبا تۋرالى العاش رەت جاڭالىقتاردان ەستىدىم. وندا ەل پرەزيدەنتى جوعارى سايا­سي لاۋازىمدارعا تاعايىنداۋ ءۇشىن تالانتتى جاستاردىڭ اراسىندا ىرىكتەۋ جۇرگىزىلەتىنىن ايتتى. بۇل جوبادان مەن كاسىبي ءوسۋ مەن الەۋەتىمدى جۇزەگە اسىرۋ مۇمكىندىگىن كوردىم. سايىس ءتارتىبى ايتارلىقتاي كۇردەلى جانە اشىق بولدى. ءار كەزەڭنىڭ قورىتىندىسى بۇقارالىق اقپا­رات قۇرالدارىندا جاريا­لاندى. سايىستىڭ راسىم­دە­رى قاتىسۋشىلاردىڭ ءتۇر­لى قۇزى­رە­تىن انىقتاۋعا باعىت­تال­دى. ماسەلەن, ءماتىن جانە ساندار­مەن جۇمىس ىستەۋ, جوبانى ازىرلەپ, ۇسىنا ءبىلۋ, ادامدارمەن جۇمىس ىستەۋ, كوشباسشىلىق قا­سيەتى جانە تاعى باسقا, – دەي­د­ى پرەزيدەنتتىك جاستار كادر رەزەر­ۆىنە قابىلدانعان ازامات.

ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل جوبا­نىڭ باستى ماڭىزدىلىعى ونىڭ مەريتوكراتيا قاعي­دا­­لارىن تو­لىق اشا الۋىندا. ياعني, جوعارى لاۋازىم مەن مۇم­كىن­دىكتەرگە جاقسى دا­يىن­دى­عى بار, لايىقتى ماماندار يە بولادى. ءار ادامعا ءوز-ءوزىن كور­سەتىپ, ءوزىنىڭ الەۋەتىن ىسكە اسى­رۋ­عا مۇمكىندىك بەرەدى. كەيىن بۇل باستامانىڭ كوپتەگەن تالانتتى جاستاردى مەملەكەتتىك قىزمەتكە تارتۋعا سەنىمدى سەرپىن بولاتىنىنا سەنەدى.

– ءوز باسىم قاتاڭ ىرىكتەۋ تارتى­بىنەن ءوتىپ, ماڭىزدى تاجى­ري­­بە جيناقتاي الدىم. ال­دىم­دا كوپ مۇمكىندىك بارىن سەزىندىم. جوبا بارىسىندا مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپ­تەستىكتىڭ مۇمكىندىكتەرىن كور­سەتتىم. تيىسىنشە, قازىرگى لاۋا­زىمىم مەنىڭ وسى باعىتتا جۇ­مىسىمدى جالعاستىرۋعا مۇم­كىن­دىك بەرەدى. وسى جوبا ارقىلى لاۋازىمىم دا جوعارىلادى. الداعى ماقساتىم – تارتىلعان ينۆەستيتسيالاردىڭ كولەمىن ۇلعاي­تىپ, مەملەكەتتىك-جەكە­مەن­شىك ارىپتەستىك سالاسىندا جۇمى­سىمدى ودان ءارى جال­عاس­تى­رۋ, – دەيدى ش.ەرنازار.

قاي مەملەكەتتىڭ بولسىن دامۋ داڭعىلىن دارالاي­تىن فاكتور سىرتقى جانە ىشكى ساياساتتان بۇرىن, الدىمەن قارقىندى ەكونوميكاعا, كاسىپكەرلىك پەن ينۆەستيتسياعا تاۋەلدى. بۇل قا­عي­دا­نى ءبىر كەزدەرى ءسوتسيا­ليزم­نىڭ شەكپەنىنەن شىققان قازاق ەلى دە ۇستانادى. ۇستانباسقا وزگە امال دا جوق. نارىقتىق ەكونوميكادا «نان تابۋدىڭ» ءوز ەرەجەسى بار. سوندىقتان نارىقتىڭ نارقىن بىلەتىن, ءوز ءىسىنىڭ «جىلىگىن شاعىپ, مايىن ىشە الاتىن» ءبىلىمدى جاستارعا ۇنەمى جوعارى سۇرانىس بولادى. ەندەشە, مەملەكەت باس­شىسىنىڭ تاپسىرماسى نە­گى­زىن­دە قولعا الىنعان پرە­زي­دەنت­تىك جاستار كادرلىق رە­زەر­ۆى شىناسىلدى دا شىڭعا شى­عا­را­دى. شىناسىلداي ازاماتتارمەن بىرگە ەلدىڭ ەكونوميكاسى دا, الەۋەتى دە ارتادى دەگەن سەنىمدەمىز.