الەۋمەتتىك شيەلەنىستى بولدىرماۋ – باسشى مەن جۇمىسشىعا بىردەي مىندەت
حالقىمىزدا «ءۇي بولعاسىن ىدىس-اياق سىلدىرلاماي تۇرمايدى» دەگەن ءارى جامان, ءارى جاقسى تىركەس بار. جاماندىعى ۇرىس-كەرىستىڭ لەبى بولسا, جاقسىلىعى سونى جۋىپ-شايىپ, تىگىسىن جاتقىزا بىتىستىرۋگە قىزمەت ەتۋى. وسى ءبىتىستىرۋ مەن ءتۇرلى الەۋمەتتىك شيەلەنىستىڭ الدىن الۋدىڭ تۇرعىندار سانى ارتىپ, جۇمىس ورىندارى جەتىسپەي جانە شەتەلدىكتەرمەن بىرلەسە جۇمىس جاساۋ بارىسىندا الۋان تۇسىنىسپەۋشىلىكتەر تۋىنداپ جاتاتىن قازىرگى كەزەڭدە ماڭىزى زور.
الەۋمەتتىك شيەلەنىستى بولدىرماۋ – باسشى مەن جۇمىسشىعا بىردەي مىندەت
حالقىمىزدا «ءۇي بولعاسىن ىدىس-اياق سىلدىرلاماي تۇرمايدى» دەگەن ءارى جامان, ءارى جاقسى تىركەس بار. جاماندىعى ۇرىس-كەرىستىڭ لەبى بولسا, جاقسىلىعى سونى جۋىپ-شايىپ, تىگىسىن جاتقىزا بىتىستىرۋگە قىزمەت ەتۋى. وسى ءبىتىستىرۋ مەن ءتۇرلى الەۋمەتتىك شيەلەنىستىڭ الدىن الۋدىڭ تۇرعىندار سانى ارتىپ, جۇمىس ورىندارى جەتىسپەي جانە شەتەلدىكتەرمەن بىرلەسە جۇمىس جاساۋ بارىسىندا الۋان تۇسىنىسپەۋشىلىكتەر تۋىنداپ جاتاتىن قازىرگى كەزەڭدە ماڭىزى زور.
اقتاۋدا وتكەن «ماڭعىستاۋ وبلىسىندا الەۋمەتتىك شيەلەنىستىڭ الدىن الۋ جانە الەۋمەتتىك ەڭبەك داۋلارىن شەشۋ» اتتى وڭىرلىك تاجىريبە الماسۋ سەمينارى وسى ماقساتتى دىتتەدى.
– ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «الەۋمەتتىك جاڭعىرتۋ: جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىنا قاراي 20 قادام» اتتى باعدارلامالىق ماقالاسىندا الەۋمەتتىك-ەڭبەك سالاسىنداعى قاراما-قايشىلىقتاردى رەتتەۋدىڭ ءتيىمدى كوپدەڭگەيلى تەتىگىن ەنگىزۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى ايتتى. ماڭعىستاۋ وبلىسى كاسىپورىندارىنداعى ەڭبەك قاتىناستارى ءاردايىم قاراپايىم, جەڭىل بولىپ قالىپتاسقان جوق. 2013 جىل باستالعالى بەرى وڭىردە جالاقىنى كوتەرۋ, ەڭبەك جاعدايى مەن الەۋمەتتىك پاكەتتى جاقسارتۋ سەكىلدى ءارتۇرلى مازمۇنداعى 6 ەڭبەك داۋى ورىن الدى. مۇنداي جاعدايدىڭ ءجيى قايتالاناتىنى نەلىكتەن؟ داۋ-دامايدى شەشۋ بارىسىندا ءبىز قۇقىقتى مويىنداماۋ, جۇمىسشىلاردى جالداۋدىڭ ب ۇلىڭعىرلىعى, كومپانيالارداعى بيزنەس-ۇدەرىستىڭ اشىق ەمەستىگى, كومپانيا باسشىلارىنىڭ ناقتى جاعدايلاردان, جۇمىسشىلاردىڭ مۇڭ-مۇددەلەرىنەن بەيحابار بولۋى سەكىلدى جاعدايلارعا تاپ بولامىز. سوندىقتان دا مەن بارشاڭىزدى ادامداردى جۇمىسقا الۋدا, كادر ساياساتىندا بارىنشا ءمولدىر, تازا بولۋعا شاقىرامىن. جۇمىسشىلارعا ولاردىڭ ەڭبەكاقىلارى قالاي, نەدەن قۇرالاتىنىن ءتۇسىندىرۋ قاجەت. ول ءۇشىن ءوندىرىس جانە ەڭبەك ءتارتىبىن نىعايتۋداعى كاسىپوداقتار قوزعالىسىنىڭ ءرولى مەن ورنىن قايتا قاراستىرۋ كەرەك. وڭىرىمىزدە كاسىپوداق كوشباسشىلارىمەن بەلسەندى ديالوگ ورناعان. وبلىستاعى كاسىپوداقتار كەڭەسىنىڭ قىزمەتى وڭ باعالاۋعا لايىق, – دەپ وڭىردەگى الەۋمەتتىك احۋال مەن شيەلەنىستەردىڭ الدىن الۋ باعىتىنداعى جاسالعان جۇمىستارعا توقتالعان ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى ا.ايدارباەۆ ودان ءارى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن كاسىپوداقتاردىڭ ءوزارا قارىم-قاتىناسىن جەتىلدىرۋدى, ەڭبەكاقى بەرەشەگى ماسەلەسىن شەشۋدى, ەڭبەك ءتارتىبىن نىعايتۋ, ەڭبەك جاعدايىن جاقسارتۋ ماسەلەلەرىمەن اينالىسۋدى, سونداي-اق كاسىپوداقتار ۇيىمدارىنىڭ نىعايۋىمەن بىرگە «سامۇرىق-قازىنا» الەۋمەتتىك ارىپتەستىك قورىمەن, ورتالىق ورگاندارىمەن ءوزارا قارىم-قاتىناستى ودان ءارى كۇشەيتۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. سەميناردا «الەۋمەتتىك تۇراقتىلىق رەيتينگى – ەڭبەك داۋلارى مەن شيەلەنىستەرىن دياگنوستيكالاۋ تەتىگى» تاقىرىبىندا بايانداما جاساعان الەۋمەتتىك ارىپتەستىك ورتالىعىنىڭ باس ديرەكتورى ن.ەرىمبەتوۆ:
– ەلدەگى الەۋمەتتىك تۇراقتىلىق – مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ شەشۋشى باسىمدىقتارىنىڭ ءبىرى. كومپانيالاردىڭ الەۋمەتتىك تاجىريبەسىن تالداۋ ارقىلى الەۋمەتتىك-ەڭبەك قاتىناستارى ماسەلەلەرىنە جاڭا, ستاندارتتى ەمەس شەشىمدەر قاجەتتىگىن اڭعارۋعا بولادى. ادامي فاكتوردى ەسكەرمەي, الەۋمەتتىك ەڭبەك قاقتىعىستارىنا تەك ەڭبەك داۋلارى رەتىندە قاراۋ دۇرىس ەمەس. مۇنداي نارازىلىقتارعا تەرەڭىرەك ۇڭىلسەك, ونىڭ استارىندا جۇمىسشىلاردىڭ ادامي قارىم-قاتىناستارى, ولاردى ادام رەتىندە قۇرمەتتەۋ كەرەكتىگىن اڭعارۋ قيىن ەمەس, – دەدى.
«سامۇرىق-قازىنا» اق توبى كومپانيالارى كاسىپوداقتارىنىڭ الەۋمەتتىك ەڭبەك قاتىناستارىن رەتتەۋ جانە الەۋمەتتىك دامىتۋ بويىنشا جاڭا مىندەتتەرگە سايكەس قور كومپانيالارىنداعى الەۋمەتتىك-ەڭبەك قاقتىعىستارىنىڭ الدىن الۋدىڭ جانە جول بەرمەۋدىڭ ءتيىمدى تەتىكتەرىن ازىرلەۋگە جانە ەنگىزۋگە ارنالعان الەۋمەتتىك ارىپتەستىك ورتالىعى قۇرىلدى. جۇمىسىن بەلسەندى باستاعان قوردىڭ جۇمىستارى 4 بلوكقا جۇيەلەنگەن. الدىمەن, الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىك پەن ارىپتەستىكتىڭ بارلىق باعىتتارى بويىنشا مەملەكەتتىك ورگاندارمەن, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارمەن جانە باق-تارمەن ءوزارا تىعىز ءىس-قيمىل جاساۋدى, ەكىنشىدەن الەۋمەتتىك-ەڭبەك قاقتىعىستارىنىڭ الدىن الۋدىڭ جاڭا تەتىكتەرىن ەنگىزۋدى مەجەلەگەن ولار, ءۇشىنشى كەزەكتە الەۋمەتتىك-ەڭبەك قاتىناستارى دياگنوستيكاسىنىڭ يننوۆاتسيالىق ادىستەمەلەرىن جاساپ, ەنگىزۋ ءجانە سوڭعى جۇيەدە بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى ءجونىندەگى ءىس-شارالارى باعىتىندا جۇمىستانادى.
سەميناردا ءسوز العانداردىڭ بارلىعى ەل تىنىشتىعىن ساقتاۋ ءۇشىن الەۋمەتتىك شيەلەنىستەردىڭ الدىن الۋ, قانداي ەڭبەك داۋلارىنىڭ دا ءوز شەشىمىن تابۋىنا قول جەتكىزۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن باسا ايتتى. بۇل جۇمىس بەرۋشى جانە جۇمىس جاساۋشى تاراپ ءۇشىن دە ماڭىزدى. جۇمىس بەرۋشى, ياعني باسشىلىق بىرجاقتى ەڭبەك ونىمدىلىگىنە, وندىرىستىك جەتىستىككە عانا مالدانىپ, قاراماعىنداعى جۇمىسشىلاردىڭ احۋالىن كەيىنگى ورىنعا قويسا تىعىرىققا تىرەلىپ, شيەلەنىسكە جول اشىپ بەرەدى. ال جۇمىسشىلاردىڭ دا «ءبىز ءۇشىن ءبارىن جاسايدى, ايتپەسە..» دەپ الاقانىن ىسقىلاپ, ورىنسىز تالاپ قويۋىنىڭ ءجونى جوق. قانداي قيىن جاعدايدى دا, باسشىسىنىڭ باسقارۋ ىسىنە كۇدىگى مەن كۇمانى بولسا دا اشىق ايتىپ, زاڭ جولىمەن, قالىپتى شەشۋگە تىرىسۋى قاجەت. سابىر, سىيلاستىق, تۇسىنىستىكپەن ەل بىرلىگىن, تىنىشتىعىن ساقتاۋ, تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسۋ بولىپ تابىلادى. «بۇگىنگى جاسالعان ءاربىر جۇمىس, قالانعان ءتۇيىر كىرپىش كەلەر ۇرپاقتىڭ باقىتى ءۇشىن» دەگەن وي-سەنىم ەشكىمدى دە اداستىرمايدى دەپ ويلايمىز.
گۇلايىم شىنتەمىرقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».
اقتاۋ.