باس ءمۇفتي, شەيح ءابساتتار قاجى دەربىسالى حازرەت گەرمانيانىڭ قازاقستانداعى جىلى اياسىندا وسى ەلدىڭ “گەرمانيا-قازاقستان قوعامى” مەن “جاڭا شىعىس ورتالىعىنىڭ” شاقىرۋىمەن بەرليندە بولىپ, گەرمانيا استاناسىنىڭ زيالى قاۋىمىمەن كەزدەسۋ وتكىزدى. وعان گەرمانيا پارلامەنتىنىڭ دەپۋتاتتارى, وقۋ ورىندارىنىڭ پروفەسسورلارى, ديپلوماتيالىق كورپۋس وكىلدەرى مەن ۋنيۆەرسيتەت وقىتۋشىلارى جانە ستۋدەنتتەر قاتىستى. كەشتى “جاڭا شىعىس ورتالىعىنىڭ” ءتورايىمى, دوكتور دينا ۆيلكوۆسكي جۇرگىزىپ وتىردى. ول باس مۇفتيگە قاربالاس جۇمىستارىنا قاراماستان, شاقىرۋدى قۇپ الىپ كەلگەنى ءۇشىن راحمەتىن ايتىپ, كەشتى ريزاشىلىق بىلدىرۋمەن اشتى.
شەيح ءابساتتار قاجى دەربىسالى حازرەت “قازاقستانداعى يسلام ءدىنى: وركەندەۋى مەن دامۋى” اتتى بايانداما جاسادى. باس ءمۇفتي جالپى قازاق ەلىنىڭ رۋحاني, مادەني, عىلىمي تاريحىنا شولۋ جاساي كەلە, قازاقستاننىڭ ءدىنى, ءدىلى, كەشەگىسى مەن بۇگىنىنە توقتالدى. ەلىمىزدىڭ سالت-ءداستۇرى, وتكەنى مەن كەلەشەگى دە اسىل ءدىنىمىز جانە ونىڭ مادەنيەتىمەن بىتە قايناسىپ جاتقاندىعى, قازاق حالقىنىڭ وزىندىك ادەبيەتى مەن مادەنيەتى بار وركەنيەتتى ەل ەكەندىگىن قاداپ ايتتى. قازاق جەرىنەن بۇكىل الەمگە ايگىلى ءابۋ ناسىر ءال-فارابي, قاۋام اد-دين ءال-يتقاني ءال-فارابي ات-تۇركىستاني, حۇسام اد-دين سىعناقي, مۇحامماد حايدار دۋلاتي سەكىلدى ءماشھۇر عالىمدار شىققاندىعىن ايتا وتىرىپ, ولاردىڭ شىعارماشىلىعىنا توقتالدى. جينالعان قاۋىم ءسۇيسىنە تىڭداعان بايانداما ءبىر جارىم ساعاتقا سوزىلدى. كەزدەسۋدە كوپتەگەن سۇراقتارعا تولىققاندى جاۋاپتار بەرىلدى.
جينالعان جۇرتشىلىقتى ەلىمىزدىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنەن, رۋحاني-مادەني ومىرىنەن مولىراق سۋسىنداتۋ ماقساتىندا قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ تاپسىرىسىمەن “قازاقفيلم” كينوستۋدياسى تۇسىرگەن “يسلام – اتا بابا ءدىنىمىز” اتتى دەرەكتى فيلم دە كورسەتىلدى.
باس ءمۇفتي, شەيح ءابساتتار قاجى دەربىسالى حازرەت اتاقتى رەيحستاگتا گەرمانيا بۋندەستاگىنىڭ (پارلامەنتىنىڭ) دەپۋتاتتارى, “گەرمانيا – ورتالىق ازيا” پارلامەنت توبىنىڭ مۇشەلەرى مەن توپ ءتورايىمى دوكتور داگمار ەنكەلماننمەن كەزدەستى. ورتاق اڭگىمەگە الەمدەگى تىنىشتىق, دىندەر مەن ۇلىستارارالىق ءتۇسىنىستىك پەن دوستىق, سىيلاستىق جايى وزەك بولدى. ءدىنباسى ەلىمىزدەگى 26 ۇلتتان تۇراتىن مۇسىلماندار مەن وزگە دە ۇلتتار وكىلدەرىنىڭ ەلباسى ن.ءا. نازارباەۆتىڭ ساليقالى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا تاتۋ-ءتاتتى ءومىر ءسۇرىپ جاتقاندىعىن, ىنتىماق پەن بىرلىك ارقاسىندا قازاقستاننىڭ مۇسىلمان ەلدەرى اراسىنان سۋىرىلىپ شىعىپ ەقىۇ سەكىلدى ۇلكەن ۇيىمعا توراعا بولىپ وتىرعانى, كەلەر 2011 جىلى يكۇ-عا دا باسشىلىق جاسايتىنىن تىلگە تيەك ەتتى.
داگمار حانىم گەرمانيادا حريستياندارمەن قاتار سولتۇستىك-افريكالىق جانە تۇركيالىق مۇسىلماندار تۇراتىنىن, وزدەرىنىڭ دە گەرمانيا حالقى اراسىنداعى دوستىق پەن سىيلاستىققا ۇلكەن ءمان بەرەتىنىن ەسكە الدى. وسى ماسەلەگە بايلانىستى ەكىجاقتى پىكىر الىسىلدى. داگمار ەنكەلمانن قازاقستاندا ەلباسى مەن ءدىن وكىلدەرىنىڭ ءدىن مەن ۇلتتار اراسىنداعى ەشقانداي دا الاۋىزدىققا جول بەرمەيتىنى, مۇنىڭ وتە دۇرىس ەكەنى, ءارى قاراي دا سولاي بولا بەرۋگە تىلەكتەستىگىن جەتكىزدى. كەزدەسۋ سونداي-اق ءدىني-رۋحانيات, مادەنيەت سالالارى بويىنشا دا اۋقىمدى ۇنقاتىسۋمەن جالعاستى.
شەيح ءابساتتار قاجى دەربىسالى حازرەت رەيحستاگتا ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ىزدەرىن كورىپ, مۇنداي الەم حالقىنا ۇلكەن قايعى-قاسىرەت اكەلگەن سوعىستىڭ ەكىنشى رەت قايتالانباۋىن تىلەپ, دۇعا جاسادى.
باس ءمۇفتي ۇلتتار مەن ۇلىستارارالىق قاتىناسقا ءدىندى جامىلىپ سىزات تۇسىرۋگە جانە ءدىن مەن ساياساتتى ارالاستىرۋعا جول بەرۋگە بولمايتىنىن قاپەرگە الدى. كەز-كەلگەن دىنارالىق دۇردارازدىققا الىپ باراتىن ءىس-ارەكەتكە قاشاندا تويتارىس بەرىلىپ وتىرىلۋى كەرەكتىگىن ەسكەرتتى.
ۇشىراسۋدا قازاقستاننىڭ باس ءمۇفتيى ەلىمىزدە زىميان پيعىلدارىن ىسكە اسىرىپ جۇرگەن جات شەتەلدىك ءدىني سەكتالاردىڭ گەرمانيادا بار-جوعىن سۇرادى. داگمار حانىم ولاردىڭ گەرمانيادا دا وزدەرىن ءدىنبىز دەپ ساناپ ءجۇرگەندىكتەرىمەن نەمىس ەلى ولاردى سەكتا دەپ سانايتىنىن, ولارعا جول بەرىلە بەرمەيتىندىگىن تىلگە تيەك ەتتى.
ءدىنباسى جۇما نامازىن گەرمانيا مۇسىلماندارىمەن بىرگە بەرليندەگى ورتالىق “شاھيدتەر” مەشىتىندە وقىدى. ول مەشىت جانىنداعى “شاھيدتەر” قابىرستانىندا جەرلەنگەن قازاق ەلىنىڭ ساڭلاعى, ءىرى قوعام قايراتكەرى مۇستافا شوقاي ارۋاعىنا قۇران اياتتارىن باعىشتادى.
باس ءمۇفتي گەرمانيانىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنە دە زيارات جاساپ, وندا سىرتقى ىستەر ۆەدومستۆوسىنىڭ ورتالىق ازيا جانە كاۆكاز ەلدەرى ءبولىمىنىڭ باستىعى يوحانن رەگەنبرەحت مىرزامەن ەكى جاقتى كەزدەسۋ وتكىزدى. وندا ەكى ەلدىڭ قارىم- قاتىناستارى اڭگىمە ارقاۋىنا اينالدى. “ەلىمىزدەگى ۇلتتار مەن ۇلىستار دىنگە نەمەسە ۇلتقا ءبولىنىپ بىرىمەن ءبىرى جانجالداسىپ كورگەن ەمەس. بىرلىك پەن ىنتىماق قازاقستاننىڭ ەڭ باستى بايلىعى ءارى مىزعىماس تۇعىرى”, – دەدى ءدىنباسى ءوز سوزىندە. باس ءمۇفتي يوحانن مىرزاعا قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ سوڭعى ون جىلدا اتقارعان جەمىستى قىزمەتى, سونداي اق اسىل ءدىنىمىزدىڭ مۇسىلماندار اراسىنداعى دامۋ بارىسى جايلى اڭگىمەلەدى. ء“دىني ءتوزىمدىلىك – ەلباسىمىزدىڭ باستى ساياساتىنىڭ ءبىرى. وعان دالەل رەتىندە ەلوردامىز استانادا وتكەن دۇنيەجۇزى ءداستۇرلى ءدىن ليدەرلەرىنىڭ ءۇش سەزىن ايتۋعا بولادى. وزىڭىزگە بەلگىلى, بيىل قازاقستان ەقىۇ-عا توراعالىق ەتىپ وتىر”, – دەي كەلە, ول ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 29-30 ماۋسىمىندا استانادا وتەتىن “ەقىۇ-داعى ءدىني ءتوزىمدىلىك” اتتى حالىقارالىق كونفەرەنتسياعا يوحانن مىرزانى شاقىردى.
ۇشىراسۋ سوڭىندا شەيح ءابساتتار قاجى دەربىسالى حازرەت ي.رەگەنبرەحتكە “قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى” اتتى قازاق, ورىس جانە اعىلشىن ءتىلدەرىندە جارىق كورگەن كىتابىن سىيلادى.
قازاقستاننىڭ گەرمانياداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى نۇرلان ونجانوۆ مىرزا باس ءمۇفتي قۇرمەتىنە داستارقان جايىپ, ەل جاڭالىقتارىنا قانىقتى.
نەمىس ەلى استاناسىندا وتكەن ۇشىراسۋلارعا گەرمانياداعى قازاقستان ەلشىلىگىنىڭ قىزمەتكەرلەرى: كەڭەسشى سەرىكجان ءاليحانوۆ پەن 3-حاتشى قايرات اسقارعاليەۆ, سونداي-اق قمدب-نىڭ حالىقارالىق بايلانىستار جانە حاتتاما ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى نۇرجان ماحانوۆ قاتىستى.
“ەگەمەن-اقپارات”.
سۋرەتتە: بۋندەستاگتاعى ورتالىق ازيا بويىنشا توبىنىڭ جەتەكشىسى داگمار ەنكەلمانن حانىمنىڭ باس مۇفتيگە ءوز ەلىنىڭ پارلامەنتى اتىنان سىيلىق تاپسىرۋ كەزى.