تورتكۇل دۇنيەگە جاڭا تۇرپاتتى مەگوپوليس رەتىندە تانىلعان ەلوردانىڭ مەرەكەسىنە قاراعاندى وبلىسى ەرەكشە دايىندىقپەن كەلدى. اۋەلى كەنشىلەر استاناسىندا «تەمىرتاۋ – التىن بەسىگىم» دەگەن تاقىرىپتا حالىقارالىق ونلاين-دوڭگەلەك ۇستەل ءوتىپ, ونىڭ جۇمىسىنا Zoom پلاتفورماسى ارقىلى ەلباسىنىڭ سەرىكتەستەرى, ۋكرايناداعى كامەنسك جوعارى كاسىبي ۋچيليششەسىنىڭ ديرەكتورى ۆاديم نەكلەسە, الماتى وبلىسىنىڭ شامالعان اۋىلىنداعى «اتامەكەن» تاريحي-مادەني ورتالىعىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى قىدىر نۇربەرگەن ۇلى, قاراعاندى مەتاللۋرگيا كومبيناتىنىڭ بۇرىنعى باس ديرەكتورى ولەگ سوسكوۆەتس جانە باسقالار قاتىستى.
تەمىرتاۋ قالاسىنىڭ 75 جىلدىعى مەن قازاقستان ماگنيتكاسىنىڭ 60 جىلدىق مەرەيتويىنا ارنالعان ءىس-شارانى جۇرگىزىپ وتىرعان قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمى جەڭىس قاسىمبەك تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەسىمىنىڭ ەلىمىزدىڭ استاناسى نۇر-سۇلتان مەن تەمىرتاۋ قالالارىن جانە قازاقستان ماگنيتكاسىن ءوزارا بايلانىستىرىپ تۇراتىنىن ەرەكشە ماقتانىشپەن اتاپ ءوتتى.
– قاراعاندى وبلىسىنىڭ ەلباسىمىزدىڭ ەڭبەك جانە ساياسي وتانى ەكەنىن ماقتان تۇتامىز. ءدال وسى جەردەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ءوزىنىڭ كاسىبي جولىن باستادى. ءوزى ايتقانداي, تەمىرتاۋ ونىڭ باستى ۋنيۆەرسيتەتى بولدى. سوناۋ 60-شى جىلدارى تاقىر دالادا كومبينات تسەحتارىن سالعان, ەلدىڭ ەكونوميكالىق جانە ستراتەگيالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, مەتالدىڭ رەكوردتىق توننالارىن بەرگەن ادامدارعا شىن نيەتپەن ءتانتى بولامىن. ال ەلباسى نەگىزىن قالاعان, 20 جىلدىڭ ىشىندە الەمدەگى ەڭ ادەمى استانالاردىڭ بىرىنە اينالعان ەلوردانىڭ قۇرىلىسىنا قاراعاندىلىقتاردىڭ دا قوسقان ۇلەسى قوماقتى بولدى, – دەدى ءوڭىر باسشىسى.
العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ ءسوز العان ۋكرايناداعى كامەنسك جوعارى كاسىبي ۋچيليششەسىنىڭ ديرەكتورى ۆاديم نەكلەسە اتالعان وقۋ ورنىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنە ارنالعان مۇراجاي بار ەكەنىن, جالپى ءبىلىم ۇياسىندا قايراتكەر تۇلعا ەسىمىنىڭ زور قۇرمەتكە يە ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
ەسكە سالار بولساق, كامەنسكىدەگى بۇل ءبىلىم مەكەمەسى بۇرىن دنەپرودزەرجينسك قالاسىنىڭ № 8 تەحنيكالىق ۋچيليششەسى بولعان ەدى. مۇندا 1958 جىلدان 1960 جىلعا دەيىن بولاشاق تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءبىلىم العان بولاتىن.
بۇدان كەيىن ەلباسىنىڭ سەنىمدى سەرىكتەستەرى اڭگىمەنى ءارى قاراي ءوربىتىپ, تاريحي ءمانى زور قۇندى ەستەلىكتەرىمەن ءبولىستى. مىسالى, تۇڭعىش پرەزيدەنتپەن قاراعاندى پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتىندا ءبىر توپتا وقىعان دوسى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش سىرتقى ىستەر ءمينيسترى تولەۋتاي سۇلەيمەنوۆ ەلباسىنىڭ ەڭبەك جولى تۋرالى تۇشىمدى اڭگىمە ايتتى.
سونداي-اق ونلاين-دوڭگەلەك ۇستەل وتىرىسىندا ەلباسىنىڭ سەرىكتەسى, قازاقستان ماگنيتكاسىندا بىرگە ەڭبەك ەتكەن قابيدوللا سارەكەنوۆ, بۇرىنعى تسەح باستىعى ەدۋارد مينيكەس, الىپ كومبيناتتىڭ باسشىسى بولعان ولەگ سوسكوۆەتس, «ارسەلورميتتال تەمىرتاۋ» اق اتقارۋشى ديرەكتورى ۆاديم باسين, قارمتۋ-دىڭ رەكتورى مارات يباتوۆ جانە باسقالار تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ قايراتكەرلىك تۇلعاسىن اشا تۇسكەن ەستەلىكتەرىمەن ءبولىستى, قايراتكەر تۇلعانىڭ ەلوردانىڭ عانا ەمەس, تاۋەلسىز قازاقستان مەملەكەتتىگىنىڭ مىزعىماس ىرگەتاسىن قالاعان ەرەن ەڭبەگى تۋراسىندا پايىمدى پىكىرلەرىن ايتتى.
حالىقارالىق ونلاين-دوڭگەلەك ۇستەل وتىرىسىنىڭ سوڭىندا وبلىس اكىمى ەلباسىنىڭ عيبراتتى عۇمىرى مەن ەڭبەك جولى جايلى تىڭ دەرەكتەر جانە قىزعىلىقتى مالىمەتتەر ۇسىنعان قۇرمەتتى قاتىسۋشىلارعا العىس ايتىپ, ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
* * *
ەلوردا كۇنى مەرەكەسىنىڭ قارساڭىندا ەلباسىنىڭ ەڭبەك وتانى تەمىرتاۋدا تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن بوي كوتەرگەن جاڭا ەمحانا اشىلدى. «ارسەلورميتتال تەمىرتاۋ» كومپانياسىنىڭ قاتىسۋىمەن سالىنعان ەكى قاباتتى ەمحانانىڭ ءبىر اۋىسىمدا 50 ادامدى قابىلداۋعا مۇمكىندىگى جەتەدى.
بۇل كۇنى ءدال وسىنداي تاعى ەكى ەمحانا وبلىس ورتالىعىندا دا ايقارا ەسىك اشتى. مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى نەگىزىندە سالىنعان بۇل مەديتسينالىق نىسانداردىڭ ءبىرى قالاداعى №11ا ىقشام اۋداندا, ال ەكىنشىسى وڭتۇستىك-شىعىس اۋماعىندا بوي كوتەردى. العاشقىسى ءبىر اۋىسىمدا 50 ادامعا دەيىن قابىلداي السا, ەكىنشى ەمحانانىڭ قۋاتى ءبىر اۋىسىمدا 150 كەلۋشىگە قىزمەت كورسەتۋگە جەتەدى. مۇندا قابىلداۋدى 11 جالپى تاجىريبە دارىگەرى, ەكى پەدياتر, ەكى اكۋشەر-گينەكولوگ, تەراپەۆتىك بەيىندەگى 11 سالالى مامان جانە تەراپەۆتىك ەمەس باعىتتاعى ەكى مامان جۇرگىزەتىن بولادى.
ايتا كەتۋ كەرەك, جاڭا ەمحانالاردىڭ بارلىعى زاماناۋي مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. دارىگەرلەر مەن پاتسيەنتتەرگە ىڭعايلى بولۋ ءۇشىن نىسانداردا ەلەكتروندى كەزەك جۇيەسى جۇمىس ىستەيتىن بولادى.
سونداي-اق بۇل كۇنى قاراعاندىدا «بيزنەستىڭ جول كارتاسى» جانە «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» مەملەكەتتىك باعدارلامالارى اياسىندا ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى Global City كوتەرمە-تاراتۋ لوگيستيكالىق ورتالىعى بوي كوتەردى. بۇل جەردە ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى ساقتالادى, سۇرىپتالادى جانە ساتىلاتىن بولادى. ەڭ باستىسى, ورتالىقتا كوكونىس پەن جەمىس دەلدالدارسىز بوساتىلادى, ال مۇنىڭ ءوزى قاراعاندى نارىعىندا عانا ەمەس, ەلىمىزدىڭ باسقا وڭىرلەرىندە دە باعانى تومەندەتۋگە مول مۇمكىندىك بەرەدى.
اتالعان نىساندا بولشەك ساۋدا ءۇشىن اۋدانى 42 مىڭ شارشى مەتر ساۋدا-ويىن ساۋىق ورتالىعى, 149 جەكە تۇرعان ساۋدا پاۆيلونى جانە اۋماعى 2 مىڭ شارشى مەتر مامانداندىرىلعان ەت پاۆيلونى سالىندى.
مۇندا ءىرى كوتەرمە ساۋدا ورىندارى ءۇشىن ءارتۇرلى تەمپەراتۋرالىق رەجىمدەگى كليماتتىق قويما, قۇرعاق قويما, ۋاقىتشا ساقتاۋ قويماسى (ۋسق), تەمىر جول تۇيىعى, كوتەرمە كرانى بار كونتەينەرلىك الاڭ, كەدەندىك رەسىمدەۋ ايماعى, تيەۋ-ءتۇسىرۋ تەحنيكاسى قاراستىرىلعان. اۋماقتا كروسس-دوك ورنالاسقان, ولار ءبىر مەزگىلدە 164 جۇك كولىگىن قابىلداي الادى. تاعى ءبىر ارتىقشىلىق – كولىكتەر ءۇشىن لوگيستيكالىق ورتالىقتان قاراعاندى قالاسىن نۇر-سۇلتان, پاۆلودار جانە الماتى باعىتتارىمەن جالعاپ جاتقان جول ايرىعىنا تىكەلەي شىعۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلعان.
سونداي-اق Global City كوتەرمە-تاراتۋ لوگيستيكالىق ورتالىعىندا «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسى بويىنشا فەرمەرلەر مەن ساتىپ الۋشىلار ءۇشىن ەلەكتروندى ساۋدا الاڭى قۇرىلادى جانە بيزنەس-ۇدەرىستەردى باسقارۋ جۇيەسى تولىقتاي اۆتوماتتاندىرىلادى.
ەلوردا كۇنى مەرەكەسىنىڭ قارساڭىندا بوي كوتەرگەن نىسانداردىڭ اشىلۋىندا بولعان وبلىس اكىمى جەڭىس قاسىمبەك تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن ىسكە اسقان الەۋمەتتىك ماڭىزى زور بۇل جوبالاردىڭ ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان يگى شارۋالار ەكەنىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى.
قاراعاندى وبلىسى