اپات ايتىپ كەلمەيدى... ۋىستا تۇرماس ۋاقىت قازاقستاندىقتاردىڭ قايعىسىنا اينالعان قارالى كۇنگە دە, مىنە ءبىر جىلدىڭ ءجۇزى بولعانىن ايتىپ تۇر. ءيا, وسىدان تۋرا ءبىر جىل بۇرىن ارىستاعى 44859 اسكەري ءبولىمىنىڭ وق-ءدارى قويماسىندا ورىن العان جويقىن جارىلىس ءدۇيىم جۇرتتى دۇرلىكتىردى. توتەنشە جاعداي كەزىندە 409 ادامعا مەديتسينالىق كومەك كورسەتىلىپ, ەكى اسكەري قىزمەتكەر, ءبىر جەرگىلىكتى تۇرعىن جانە ءبىر بالا, ياعني 4 ادامنىڭ ءومىرى قيىلدى. حالىق قايعىردى. تۇعىردا تۇرعان تۋدى تومەن تۇسىردىك. الايدا ىنتىماعىمىز ىدىراعان جوق! «ارىسپەن بىرگەمىز!» دەپ ءبىر ءوڭىردىڭ باسىنا تۇسكەن اۋىرتپاشىلىقتى ءبىر ەل بولىپ كوتەردىك.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ تۇرعىندار ەۆاكۋاتسيالانعان ورىنعا بارىپ, تۇرعىندارمەن جۇزدەسىپ, اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارمەن تانىستى. ارىس قالاسىن ارالاپ, قيراعان تۇرعىن ۇيلەر مەن əكىمشىلىك نىساندارىن ارالاپ كوردى. سونداي-اق شىمكەنتتىڭ وبلىستىق كلينيكالىق اۋرۋحاناسىندا جاتقان وتانداستارىمىزدىڭ كوڭىلىن سۇرادى. «ارنايى قور قۇرىلدى. ارىسقا بۇكىل قازاقستان كومەكتەسەدى. مەن حالىقپەن جۇمىس ىستەپ جاتقان قالانىڭ جۇرتشىلىعىنا, ارداگەرلەرگە ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. جارىلىستىڭ سەبەپتەرىن انىقتاۋ قاجەت. قىلمىستىق ءىس قوزعالدى, تەرگەۋ-تەكسەرۋ باستالدى. ەگەر كىنəلىلەر بولسا, ولار زاڭمەن قاتاڭ جازالانادى. الداعى ۋاقىتتا ارىس جارىلعىش قۇرىلعىلاردىڭ بارلىعىنان تازارتىلۋى ءتيىس», دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي, ارىس قالاسىنىڭ تۇرعىندارىنا بۇكىل قازاقستان حالقى قول ۇشىن سوزدى. ءتۇرلى كومەك قورلارى قۇرىلىپ, وعان ەڭبەك ۇجىمدارى ءبىر كۇندىك جالاقىلارىن, قولى اشىق كاسىپكەرلەر قوماقتى قارجىلارىن اۋداردى. ەلىمىزدىڭ تۇس-تۇسىنان جىبەرىلگەن گۋمانيتارلىق كومەك پەن ۆولونتەرلەردىڭ ەسەلى ەڭبەگىن دە ەسكەرۋسىز قالدىرۋعا بولماس. توقسان اۋىز ءسوزدىڭ توبىقتاي ءتۇيىنى سول, قايعىدان قان جۇتساق تا قايراتىمىز كەمىگەن جوق. ء«بىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارا ءجۇرىپ», ەلدىكتىڭ ەرەن ۇلگىسىن تانىتتىق.
كەشە پرەزيدەنت جانىنداعى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىنىڭ الاڭىندا وسى ءبىر جىل مۇعدارىندا اتقارىلعان جۇمىستار قورىتىندىلانعان ونلاين ءباسپاسوز ءماسليحاتى ءوتتى. وعان قارۋلى كۇشتەردىڭ تىل جانە قارۋ-جاراق باسقارماسىنىڭ باستىعى اسىلبەك ساتۆالدينوۆ, قارۋلى كۇشتەردىڭ وق-دارىلەر باس باسقارماسىنىڭ وق-دارىلەردى ەسەپكە الۋ جانە قامتاماسىز ەتۋ باسقارماسىنىڭ باستىعى نۇراليحان اسانوۆ, ارىس قالاسىنىڭ اكىمى مۇرات قادىربەك (بەينە بايلانىس ارقىلى), قارۋلى كۇشتەردىڭ باس شتابى باستىعىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى رۋسلان شپەكباەۆ قاتىستى. «بۇگىنگى تاڭدا جاعداي باقىلاۋدا. سونىمەن قاتار ينفراقۇرىلىم 90 پايىزعا قالپىنا كەلتىرىلدى. ءبىر جىل مۇعدارىندا ارىستاعى توتەنشە جاعدايدىڭ سالدارىن جويۋ وتريادى جۇمىس ىستەپ جاتىر. ىزدەۋ, ينجەنەرلىك بارلاۋ جانە مينادان تازارتۋ توپتارى جاقىن ماڭداعى اۋىل ايماقتارىنىڭ 300 شارشى شاقىرىم اۋماعىنداعى ەگىن القابىن تازارتتى. ساپەرلەردىڭ ءموبيلدى ىزدەستىرۋ توبى جەرگىلىكتى حالىقتان كەلىپ تۇسكەن 740-تان استام ءوتىنىشتى قاراپ, ناتيجەسىندە 4,5 مىڭنان استام جارىلعىش زات زالالسىزداندىرىلدى, – دەدى ا.ساتۆالدينوۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, سۇڭگۋىرلەر ارىس وزەنىنىڭ 30 شاقىرىمنان استام ارناسىن تازارتىپتى. ال جارىلىس بولعان اۋماقتىڭ جالپى اۋدانى 500 گا-دان اسادى. جەرگىلىكتى ۋچاسكەدە جالپى اۋدانى 130 گا-دان استام جەردىڭ بەتىندە تازارتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. ساپەرلەر 2 مىڭ توننادان استام وق-ءدارى فراگمەنتىن جيناپ الىپتى. سونىمەن قاتار ارىستان بارلىعى وق-دارىلەردىڭ 380 مىڭ فراگمەنتى اكەتىلسە, سونىڭ 300 مىڭىنىڭ جارىلىپ كەتۋ قاۋپى بار كورىنەدى. ونداي فراگمەنتتەردى جويۋ ءۇشىن ارىس قالاسىنان 50 شاقىرىم جەردە ورنالاسقان «باستارما» پوليگونى بەلگىلەنىپتى.
سپيكەردىڭ ايتۋىنشا, جارىلعىش زاتتاردى ۇرلاۋ جانە قولدانىسقا ەنگىزۋ فاكتىلەرىن بولدىرماۋ, سونداي-اق وق-ءدارى فراگمەنتتەرىنىڭ ءتۇرلى-ءتۇستى سىنىقتارىن زاڭسىز ساتۋعا جول بەرمەۋ ماقساتىندا الدىن الۋ رەيدتەرى جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلىپ كەلەدى.
«توتەنشە جاعداي سالدارىنان 7635 ءۇي زارداپ شەككەن بولاتىن. سونىڭ ىشىندە 480-ءى جارامسىز دەپ تانىلىپ, قايتادان سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرىلدى. جوندەۋدى قاجەت ەتەتىن 7155 ۇيگە جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, حالىق يگىلىگىنە پايدالانۋعا بەرىلدى. سونىمەن قاتار مەتسەنات, قوعام قايراتكەرى بولات وتەمۇراتوۆتىڭ قورى قالا تۇرعىندارىنا قوسپاتەرلى 50 ءۇيدىڭ قۇرىلىسىن سالىپ, 100 وتباسى باسپانامەن قامتاماسىز ەتىلدى. توتەنشە جاعدايدان زارداپ شەككەن ارىس قالاسى جانە اقدالا, دەرمەنە, قوجاتوعاي اۋىلدىق وكرۋگتەرىنە قاراستى 8 ەلدى مەكەندە تۇراتىن 62610 ازاماتقا 6 ملرد 261 ملن تەڭگە وتەماقى تولەندى», دەدى م.قادىربەك. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, ارىس قالاسى بويىنشا توتەنشە جاعدايدان زارداپ شەككەن كاسىپكەرلىك نىسانداردىڭ سانى 467-ءنى قۇراعان. سونىڭ ىشىندە 404 نىساننىڭ يەسىنە «مەنىڭ اتامەكەنىم» قوعامدىق قورى ارقىلى 3 ملرد 69 ملن تەڭگە كولەمىندە كاسىپكەرلىك نىساندارىن قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى ءۇشىن وتەماقى تولەندى. 63 كاسىپكەرلىك نىسان يەسىنە قوردا قاراجاتتىڭ جەتىسپەۋىنە بايلانىستى تولەمدى الداعى ۋاقىتتا بەرۋ جوسپارلانۋدا.
سونىمەن قاتار ارىستا جالپى 66 الەۋمەتتىك نىسان زارداپ شەككەن. سونىڭ ىشىندە بالاباقشا, مەكتەپ پەن سپورت الاڭدارى بار. جارىلىستان كەيىن 4 نىسان جاڭادان سالىنىپتى. 62 نىسانعا كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن. وعان «سامۇرىق-قازىنا» قورى جاۋاپتى بولىپ بەكىتىلىپ, نىساندار مەرزىمىندە تاپسىرىلعان.
ر.شپەكباەۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇگىنگى تاڭدا قالادا توتەنشە جاعدايدىڭ سالدارىن جويۋ جونىندەگى جيىنتىق جاساق جۇمىسىن جالعاستىرۋدا. ءبىر اپتا بۇرىن جۇمىستاردى ودان ءارى جۇرگىزۋ ءۇشىن دەسانتتىق-شابۋىلداۋ اسكەرلەرىنىڭ ينجەنەرلىك-ساپەرلىك بولىمشەلەرىنىڭ قىزمەتشىلەرى كەلدى.
سپيكەر بيىلعى نەگىزگى كۇش ءۇش باعىتقا جۇمسالاتىنىن ءسوز ەتتى. سونىڭ العاشقىسى – حالىقتىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قالا اۋماعىن جانە وعان ىرگەلەس ەلدى مەكەندەردى 20 شاقىرىم راديۋستا پروفيلاكتيكالىق تەكسەرۋ جۇرگىزۋ. ەكىنشى باعىت – قويمانىڭ ىشكى اۋماعىن جارىلۋ قاۋپى بار وق-دارىلەردىڭ فراگمەنتتەرىنەن تازارتۋ. جارىلىس قاۋپى بار وق-دارىلەردىڭ فراگمەنتتەرىنەن تازارتۋ جونىندەگى مىندەتتەردى ورىندايتىنداردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە ەرەكشە كوڭىل بولىنەدى. ۇشىنشىدەن كورشى اۋماقتا قالعان ينجەنەرلىك وق-دارىلەر تۇگەندەلەتىن بولادى.