ءيا, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار ءبىر قوعامدا ءومىر سۇرەدى. بىراق ولاردى سيرەك كورەمىز. ءوز بەتىمەن اياقكيىمىنىڭ باۋىن بايلاپ, تاماق ىشە الماي, زاتتارىن قول سوزىپ الا المايدى, كوشەگە شىعا المايدى. ولاردىڭ دا وزگەلەر سەكىلدى ءومىر ءسۇرۋى, جۇمىس ىستەۋى قانشالىقتى قيىن ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى.
بىراق ولار جالعىز ەمەس. قازىر ءبىزدىڭ قوعام دا وركەنيەتتى كوزقاراسقا بەيىمدەلىپ كەلەدى. مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا, اسىرەسە بالالارعا كەدەرگىسىز بولاشاق سىيلاپ, جان جىلۋىن بەرۋگە نيەتتى. مىسالى, قازىر وبلىستىق اكىمدىكتىڭ تاپسىرماسىمەن وبلىس ورتالىعىندا تۇراتىن مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالارعا ارنالعان اتكەنشەكتەر ورناتىلا باستادى. قالالىق تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ءبولىمىنىڭ باس مامانى باعدات جانعۇلوۆانىڭ ايتۋىنشا, جالپى 100 اۋلاداعى بالالار الاڭدارىن اۋىستىرىپ, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالار ءۇشىن دە جوندەپ, جاڭارتۋ, قايتا قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى ارنايى باعدارلاما اياسىندا ىسكە اسۋدا. ال الاڭدارعا قيىرشىق تاس, اسفالت جانە جۇمساق جابىندار توسەلەدى. بالالار الاڭى قورشالادى, قوقىس جاشىگى, ورىندىقتار ورناتىلۋدا. جاڭا الاڭدار ويىن كەشەنىنەن, تەربەلىس-تەڭگەرگىشتەن, اتكەنشەك-ۇيالاردان تۇرادى. مۇنداي اتكەنشەكتەر مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالارعا ارنالعان. قازىر بۇل اتكەنشەكتەر اۋلالاردا سۇرانىسقا يە, سوندىقتان وسىنداي شاعىن تۇردە ورناتىلادى. اتكەنشەكتەر وتىرۋ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالاعا دا, اتا-اناسى ءۇشىن تەربەۋگە دە ىڭعايلى.
كەدەرگىسىز كەلەشەك سىيلاۋ جوباسى جالعاسۋدا. وبلىس ورتالىعىنداعى اۋتيزمگە شالدىققان بالالارعا ارنالعان وڭالتۋ ورتالىعىندا بالالار ورتاعا بەيىمدەلۋگە جانە وزدىگىنەن وقىپ-ۇيرەنۋگە كومەكتەسەتىن ءتۇرلى قىزمەتتەر كورسەتىلەدى. ەكىنشىدەن, ءبىر جىل ارالىعىندا ورتالىقتا 300-گە جۋىق مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالاردى قابىلداۋعا مۇمكىندىك بار.
– ءبىزدىڭ بالالارمەن جۇمىس ىستەۋدە ۇلكەن تاجىريبەمىز بار, – دەيدى تىرەك-قيمىل اپپاراتى بۇزىلعان بالالاردى وڭالتۋ بويىنشا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى راۋزا قادىربەكوۆا. – كەيبىر بالالار بىزدە 4 ساعاتقا دەيىن, كەيبىر بالالار 10 ساعاتقا دەيىن, ال وبلىستىڭ باسقا قالالارى مەن اۋداندارىنان كەلگەن بالالار تاۋلىك بويى بولادى.
البەتتە, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالارعا كەدەرگىسىز ورتا, كەدەرگىسىز بولاشاق قۇرۋ – مىندەت. مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالارى بار وتباسىلارىنا ارنايى قۇرىلعىلاردى وزدىگىنەن ساتىپ الۋ وتە قيىن. ويتكەنى ءبىر ارقالىعى بار اربا – 200 مىڭ تەڭگە, بەكىتكىشى بار ءجۇرىس ارباسى – 80 مىڭ تەڭگە, ال, كەيبىرىنىڭ باعاسى 400 مىڭ تەڭگە تۇرادى. مۇگەدەكتىك بەلگىلەنگەننەن سوڭ كورسەتكىشتەر بويىنشا وڭالتۋدىڭ جەكە باعدارلاماسى ازىرلەنەدى. كوز, قۇلاق ناشار كورىپ, دۇرىس ەستي الماسا سۋردوتەحنيكالىق قۇرالدار دايىندالادى. وڭالتۋ قۇرالدارى بولىنگەن بيۋدجەتكە بايلانىستى الىنادى. بيۋدجەتتەن تۇسكەن قارجى كۋرورتتىق ساۋىقتىرۋعا, پروتەزدىك-ورتوپەديالىق قىزمەتتەرگە ەسەپتەلەدى.
– ۇلىم باۋىرجان سال اۋرۋىمەن اۋىرادى. ءوزى وتىرا الماعاندىقتان ارقالىعى بار اربا قاجەت بولدى. اكىمدىككە ءوتىنىش جازىپ, كەزەككە تۇردىق. بالاما ارباداعى ءومىر قۋانىشىن جەتكىزگەن دەمەۋشىلەرگە راحمەت. بىزگە ارنايى «umbrella» ارباسىن سىيلادى. جان جىلۋى ازايماسىن, – دەيدى گۇلنۇر نۇرحاەۆا.
ال اقسۋ قالاسىنداعى مۇگەدەك بالالارعا ارنالعان «ورتوپروت» ساۋىقتىرۋ ورتالىعى مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى اياسىندا ىسكە قوسىلعان. ورتالىق قىزمەتكەرلەرىنىڭ ايتۋىنشا, بالالاردىڭ مورالدىق-پسيحولوگيالىق جانە مەديتسينالىق ساۋىقتىرىلۋى ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالعان.
– ەكى جىل ىشىندە تىرەك-قوزعالىس اپپاراتىنىڭ اقاۋى بار 15 بالانى اياققا تۇرعىزدىق, – دەيدى ورتالىق ديرەكتورى ايگۇل قاميەۆا. ورتالىق ورتوپەديالىق بۇيىمدار جاساۋمەن دە اينالىسادى. ونىڭ قاتارىندا قۇنى 25 مىڭ تەڭگەنى قۇرايتىن ورتوپەديالىق اياق كيىمدەر دە بار. ورتالىق جىل سايىن 1000 جۇپ اياق كيىم جاساپ شىعارادى. ورتالىق قىزمەتكەرلەرى سەكىلدى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالارعا, باسقا دا جاندارعا كەدەرگىسىز بولاشاق سىيلاۋ – مۇمكىندىگىنشە جىلى ءسوز ايتۋ, جولدان وتكىزىپ جىبەرۋ, تۋعان كۇندەرى مەن مەرەكەلەردە سىيلىق بەرۋ, تاعى باسقا دا ءىلتيپات ءبىلدىرۋ ءبارىمىزدىڭ قولىمىزدان كەلەدى. مىسالى, 2018 جىلى وڭىردە «توم Kazakhstan» مەيكاتون» ءىس-شاراسى وكىزىلدى. قۇرامىندا ستۋدەنتتەر, وقىتۋشىلار, دارىگەرلەر, ينجەنەرلەر, روبوتتەحنيكتەر, ءىت ماماندارى بار, ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىنەن كەلگەن 50 ونەرتاپقىشتان قۇرالعان 10 كوماندا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا ارنالعان قۇرىلعىلار جاسادى. كوماندالار سۋردو-اقپاراتتى داۋىستاپ جەتكىزە الاتىن «اقىلدى قولعاپ», «كوزى كورمەيتىن جانە كورۋ قابىلەتى ناشار ادامدارعا ارنالعان بەلبەۋ-ناۆيگاتور», «تىرەك-قوزعالىس اپپاراتى بۇزىلعان ادامداردىڭ اياق بۇلشىق ەتتەرىن جاتتىقتىرۋعا ارنالعان ەمدىك ترەناجەر» جانە باسقا دا قۇرالدارىن ۇسىنعان-دى. الماتى اگروتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنت ينجەنەرلەرى سال اۋرۋىنا شالدىققان بالالار عانا ەمەس, ەرەسەكتەر ءۇشىن كوشەدە جۇرۋگە ىڭعايلى ءۇش اياقتى ۆەلوسيپەد جاساعان ەدى. ارينە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا ارنالعان قۇرىلعىلار الەمدىك نارىقتا وتە قىمبات ەكەنى بەلگىلى. ال «توم Kazakhstan» مەيكاتون» مارافونىندا كوشىرمە رەتىندە كورسەتىلگەن قۇرال-جابدىقتاردى جاساۋعا دەمەۋشىلەر تابىلىپ, ىسكە اسىپ جاتسا, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا قولجەتىمدى ءارى وتاندىق ساپالى قۇرال بولار ەدى.
جالپى, وبلىستىق جۇمىسپەن قامتۋدى ۇيلەستىرۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, پاۆلودار وڭىرىندە 2635 مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالا تۇرادى.
– سوندىقتان قازىرگىدەي كارانتين شەكتەۋلەرى, ىندەت تاراعان كەزدە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالار ءوسىرىپ وتىرعان وتباسىلاردىڭ ارقايسىسىنا 20 اەك كولەمىندە بىردەي قارجىلاي كومەك كورسەتۋدى ۇيعاردىق. كومەك كولەمى 55 مىڭ تەڭگەنى قۇرايتىن ءبىر رەتتىك بىرىڭعاي تولەم جۇيەسى دۇرىس بولار دەپ ويلايمىز, – دەدى وبلىس اكىمى ابىلقايىر سقاقوۆ ونلاين تۇرىندە وتكەن جيىن بارىسىندا.
سونىمەن بىرگە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالاردى تاربيەلەپ وتىرعان 26 انانىڭ وتىنىشىنە وراي, تەگىن ءدارى-دارمەكتەرمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. جەرگىلىكتى وڭالتۋ باعدارلامالارى بويىنشا بەرىلگەن كوزى كورمەيتىن مۇگەدەك بالالار الدىنداعى قارىزدار دا جابىلاتىن بولادى. كورۋ قابىلەتى ناشار 290 بالاعا وقۋ ماشينالارى مەن ارنايى نوۋتبۋكتەر بەرىلەدى. وبلىستىق ءماسليحاتتا بيۋدجەت ناقتىلانىپ, دەپۋتاتتار حالىقتىڭ الەۋمەتتىك قاجەتتىلىكتەرىن قارجىلاندىرۋدى قايتا ءبولۋدى قولدادى. وڭىردەگى 18 جاسقا دەيىنگى مۇگەدەك بالالاردى تاربيەلەپ وتىرعان وتباسىلارعا الەۋمەتتىك كومەكتىڭ بىرىڭعاي مولشەرى دە بەلگىلەندى. جۋىردا وبلىس ورتالىعىنداعى نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىنىڭ وقۋشىسى ەركەبۇلان ەلجان الەمدىك دارەجەدەگى Apple كومپانياسىنىڭ «Swift Student Challenge» اتتى بايقاۋىنا قاتىسىپ, جەڭىمپاز اتاندى. قۋانىشتى حابار وقۋشىنىڭ ەلەكتروندى پوشتاسىنا كەلىپ تۇسكەن. كومپانيا جاريالاعان بايقاۋعا دارىندى ورەن اۋتيزممەن اۋىراتىن بالالارعا ارنالعان ءموبيلدى قوسىمشاسىن ۇسىنعان ەكەن.
– مەن اۋتيزممەن اۋىراتىن بالالارعا ارنالعان قۇرىلعى جاساپ شىعاردىم. بۇل جوبا ارقىلى بالالاردىڭ كوڭىل كۇي, ەموتسياسىن انىقتاۋ وڭاي. ينتەرفەيس بالالارعا ىڭعايلى ەتىپ جاسالدى. تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى, 2019 جىلعى پرەزەنتاتسياداعى وزىق تەحنولوگيالار وسى قوسىمشادا قولدانىلدى, – دەيدى ەركەبۇلان. جەڭىمپازعا كومپانيانىڭ ەكسكليۋزيۆتى كۇرتەشەسى سىيعا تارتىلىپ, سونداي-اق Apple DeveloperProgram باعدارلاماسى بويىنشا ءبىر جىل كولەمىندە بارلىق قۇرىلعىلاردى تەگىن پايدالانۋعا جانە جىل سايىن WWDC كونفەرەنتسياسىنا قاتىسۋعا مۇمكىندىك الدى.
پاۆلودار وبلىسى