ماڭعىستاۋ وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى اسقار نۇرعاليەۆپەن اڭگىمە
– قۇرمەتتى اسقار قايىرتاي ۇلى, ءسىز بەن ءبىزدىڭ بۇگىنگى اڭگىمەمىزدىڭ اتى ايتىپ تۇرعانداي, العاشقى ءسوزدى ەلىمىزدىڭ, جەرىمىزدىڭ ەڭسەسىن كوتەرە تۇسۋگە باعىتتالىپ, دۇنيەجۇزىلىك داعدارىس كەزىنىڭ وزىندە ويداعىداي جۇزەگە اسۋداعى وبلىس كولەمىندەگى سەرپىندى جوبالاردان باستاعان ءجون بولار.
– الەمدىك ەكونوميكانىڭ قارجى داعدارىسىنان تۇرالاپ تۇرعان كەزىندە بىزدەگى ونەركاسىپ ءونىمىنىڭ كولەمى 1 ترلن. 270 ملرد. تەڭگەنى قۇراپ, ءوڭىر ەكونوميكاسىنا 293 ملرد. تەڭگە تىكەلەي ينۆەستيتسيا تارتىلۋىنا قول جەتكىزۋ ۇلكەن جەتىستىك دەپ ايتۋعا بولادى.
بۇل كۇندەرى ەلباسى نازارىنداعى “جەر-تەڭىز-اسپان” ۇزاق مەرزىمدى ىقپالداستىرىلعان ينۆەستيتسيالىق مەگاجوبا, “اقتاۋ تەڭىز پورتى” ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىنداعى 4 جوبا ىسكە اسىرىلۋدا. كاسپيدىڭ قازاقستاندىق بولىگىن يگەرۋگە يگى ىقپال ەتەتىن مەملەكەتتىك باعدارلاماعا وراي, قۇرىق تەڭىز پورتىمەن جۇمىسشى كەنتى دامۋىنىڭ باس جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋ جالعاسىپ, سونداعى ەرساي ۆەرفىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالدى. جالپى, وبلىس كولەمىندە يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ ستراتەگياسىنىڭ اياسىندا جالپى قۇنى 1,3 ملرد. اقش دوللارىن قۇرايتىن 12 جوبا ورىندالۋ ۇستىندە. تاعى دا 10 ينۆەستيتسيالىق جوبا ساراپتامادان ءوتىپ, جۇزەگە اسىرىلۋعا قابىلداندى. اتاپ ايتار بولساق, “اقتاۋ سيتي” قالا قۇرىلىسىنىڭ جوباسى, “كاسپي ەنەرگەتيكالىق حابى” جوباسى, “كەندىرلى” دەمالىس ايماعىنىڭ قۇرىلىسى, ماڭعىستاۋدى بۇرىنعىداي تۇبەك ەمەس, توقسان جولدىڭ تورابىنا اينالدىرعالى تۇرعان كوپتەگەن تەمىر جانە اۆتوموبيل جولدارى قۇرىلىسىنىڭ جوباسى بار.
– اتالعان سەرپىندى جوبالاردىڭ اراسىندا ەلدى ەلەڭدەتىپ جۇرگەن ءتورت-بەس جوباعا تەرەڭىرەك توقتالىپ وتكەن ءجون سياقتى. ولاي بولسا, العاشقى اڭگىمە “اقتاۋ سيتي” قالا قۇرىلىسى جوباسى جايلى بولسىن.
– كەلىستىك. “اقتاۋ سيتي” قالاسىنىڭ جوباسى – ۇلكەن دە اۋقىمدى, كۇردەلى جوبا. ونى ناقتى ىسكە اسىرۋعا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وتكەن جىلعى ناۋرىز ايىنداعى بىرىككەن اراب ءامىرلىكتەرىنە ء(باا) رەسمي ساپارى كەزىندە قول جەتتى. قازىر ەلباسى تاپسىرماسى بويىنشا قازاقستان جاعىنان جوبانى يگەرۋگە “سامۇرىق-قازىنا” ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى اتسالىسۋدا. سوعان وراي, بۇل كۇندەرى جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن قالالىق ءمانى بار نىساندار مەن كوپ قاباتتى تۇرعىن ۇيلەر قۇرىلىسىنا 43,26 گا جەر تەلىمى ءبولىندى. اقتاۋ قالاسىنىڭ 33-شاعىن اۋدانى قۇرىلىسىن, ياعني “اقتاۋ سيتي” جوباسىنداعى 1-شاعىن اۋداندى سالۋ تۇجىرىمداماسى بەكىتىلدى. ول جەردە تۇرعىن ءۇيلەرمەن قاتار, ساۋدا, بيزنەس ورتالىقتارى, جايلى قوناق ۇيلەر, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم وشاقتارى بوي كوتەرەدى. ەكى شاعىن اۋداننان سوڭ, ءىرى-ءىرى مۇناي-گاز ءوندىرۋ كومپانيالارىنىڭ كەڭسەلەرى سالىنا باستايدى. بۇل ءىستى جەدەلدەتۋ جونىندە وبلىس اكىمدىگى مەن “سامۇرىق-قازىنا” جىلجىمايتىن م ۇلىك قورى” اق اراسىندا 1-شاعىن اۋداندى باستاۋدا ءوزارا ىنتىماقتاستىق جونىندەگى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. ءبارى دە ويداعىداي بولسا, وسى جازدا قۇرىلىستى باستاۋ كوزدەلىپ وتىر.
– وڭىرىمىزدە قولعا الىنىپ وتىرعان تاعى ءبىر ءىرى جوبالاردىڭ قاتارىندا “كاسپي ەنەرگەتيكالىق حابىنىڭ” اتى اتالادى. ەندى وسى جوبانىڭ ءمان-ماڭىزى جانە ونىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسى جونىندە نە ايتاسىز؟
– ءيا, “كاسپي ەنەرگەتيكالىق حابى” جوباسى دا ەلباسىنىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن ومىرگە كەلگەلى تۇرعان كەلەشەگى مول, تەك ەلىمىز ءۇشىن عانا ەمەس, حالىقارالىق ماڭىزعا يە بولاتىن جوبا. ولاي دەيتىنىمىز, بۇل ىسكە ءباا, گوللانديا كومپانيالارى دا اتسالىسقالى وتىر.
اقتاۋدا سالىناتىن بۇل جوبا بويىنشا ەنەرگەتيكالىق سەكتوردى دامىتۋ مەن مۇناي-گاز جانە سەرۆيستىك كومپانيالار ءۇشىن جوعارى تەحنولوگيالى وندىرىستەر قۇرىلادى. وندا مامانداندىرىلعان زەرتحانالار, گەوفيزيكالىق دەرەكتەر مەن ەكونوميكالىق جاعدايلاردى باقىلايتىن, باسقاراتىن ورتالىقتار بولماقشى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, “كاسپي ەنەرگەتيكالىق حابى” – كاسپي تەڭىزىنىڭ ايماعىندا مۇناي-گاز ونەركاسىبىن قاجەتتى تەحنيكالىق, كادرلىق جانە كوممەرتسيالىق رەسۋرستارمەن قامتاماسىز ەتىپ, مۇناي-گاز سەكتورىن وسى زامانعا ساي دامىتا تۇسۋگە مۇمكىندىك جاسايدى.
دامۋىمىزدىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى ستراتەگياسى اۋقىمىنداعى سەرۆيستىك-تەحنولوگيالىق ورتالىق رەتىندە “كاسپي ەنەرگەتيكالىق حابىنىڭ” سىرتقى ينفراقۇرىلىمى قۇرىلىسىنىڭ تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسى جاساقتالدى. جاقىندا عانا وبلىس اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆ جوبا قۇرىلتايشىلارىنىڭ وكىلدەرى ءFىrst Energy Bank باسقارماسىنىڭ توراعاسى ب.زانويان مەن كاسپي دامۋ ورتالىعىنىڭ باس ديرەكتورى ە.الىموۆپەن كەزدەسىپ, ءبىراز ماڭىزدى ماسەلەلەر وڭ شەشىمىن تاپتى. مۇنداعى العاشقى نىسان قۇرىلىسى دا جاقىن كۇندەردە قولعا الىنادى.
– ماڭعىستاۋدىڭ مۇناي مەن گاز وندىرۋشىلەر ولكەسى عانا ەمەس ەكەنى بەلگىلى. ماسەلەن, ءوڭىر ءىرى كولىكتىك الەۋەتكە يە بولۋمەن قاتار, ءتۋريزمدى دامىتۋدى دا ىرگەلى ىستەردى قولعا الا باستادى. بۇل رەتتە “كەندىرلى” دەمالىس ايماعى ويعا ورالادى. ول جايلى نە ايتۋعا بولادى؟
– بۇل ءبىر ەن دالاداعى ەرەكشە قۇرىلىس بولماق. وتكەن جىلى وبلىس اكىمدىگى مەن ينۆەستورلار اراسىنداعى بىرلەسكەن ءىس-قيمىل تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلدى. كۋرورتتى ايماقتىڭ قۇرىلىسىن سالۋدىڭ باس جوسپارى اياقتالۋ ءۇستىندە. ونداعى بەس جۇلدىزدى 4 قوناق ءۇيدى نەمىس, اراب كومپانيالارىمەن بىرلەسە سالۋعا كەلىسىم بار. ال, حالىقارالىق اۋەجايدىڭ قۇرىلىسىن كونتسەسسيالىق نەگىزدە ىسكە اسىرۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلدى. بۇل كۇندەرى كۋرورت ايماعىنىڭ ىشكى ينجەنەرلىك جانە كولىكتىك ينفراقۇرىلىمىنىڭ قۇرىلىسى بويىنشا تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەلەر ءازىرلەندى. ول جەردە بولاشاقتا جۇمىس ىستەيتىن كادرلاردى وزىمىزدەن دايىنداۋ نيەتىمەن ماڭعىستاۋ تۋريزم كوللەدجى اشىلىپ, العاشقى وقۋشىلار ءبىلىم الۋدا.
– سەرپىندى جوبالاردىڭ ىشىندە ماڭعىستاۋدى توقسان جولدىڭ تورابىنا اينالدىرعالى وتىرعان كولىك جولدارى جايلى ايتارىڭىز بار بولار...
– البەتتە. شىندىعىندا دا ءبىزدىڭ وبلىس – “سولتۇستىك-وڭتۇستىك” جانە “تراسەكا” سياقتى ەكى حالىقارالىق كولىك ءدالىزى ءوتىپ, كولىك جولدارىنىڭ بارلىق تۇرلەرى توعىساتىن ءوڭىر. سوعان بايلانىستى ءىرى-ءىرى جوبالار قولعا الىندى. اقتاۋ حالىقارالىق اۋەجايىنىڭ جولاۋشىلار تەرمينالى پايدالانۋعا بەرىلدى جانە دە ول رەسپۋبليكامىزدا ءبىرىنشى رەت كونتسەسسيالىق نەگىزدە سالىندى. “وزەن-تۇركىمەنستان شەكاراسى” تەمىر جولىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى. “جەتىباي-تۇركىمەنستان” اۆتوموبيل جولىن قايتا قۇرىلىمداۋ ءماسەلەسى شەشىمىن تاپتى. تۇرعىنداردى تولعاندىرىپ جۇرگەن ۇلكەن شارۋا – “اتىراۋ-اقتاۋ” اۆتوموبيل جولىنىڭ “بەينەۋ-اقتاۋ” بولىگىن قايتا قۇرىلىمداۋ ماسەلەسى وڭ شەشىلىپ وتىر. 2010 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتە قازىردىڭ وزىندە ونداعى جۇمىستاردى باستاۋعا 500 ملن. تەڭگە ءبولىنبەك. جالپى, قاجەتتى 74 ملرد. تەڭگە ۇكىمەتتىڭ قولداۋىمەن بيىل ازيا دامۋ بانكىنەن نەسيە تۇرىندە بەرىلەدى. اقتاۋ حالىقارالىق تەڭىز-ساۋدا پورتىن كەڭەيتۋ ءجۇرىپ جاتىر. تەڭىز جانە مۇناي وپەراتسيالارىن قولداۋ رەتىندە باۋتينو جانە سارىتاس تەڭىز پورتتارى دا دامۋ ۇستىندە.
مىنە, وڭىرىمىزدە وسىنداي جانە باسقا دا سەرپىندى جوبالار جۇزەگە اسىرىلىپ جاتسا, بۇل ۇدەرىستەر حالقىمىزدىڭ ەرىك-جىگەرى مەن ەل ەڭسەسىن كوتەرە ءتۇسىپ, بيىكتەرگە باستايدى دەپ ويلايمىن.
– اڭگىمەڭىزگە كوپ راحمەت, جۇمىستارىڭىز جەمىستى بولسىن.
اڭگىمەلەسكەن جولامان بوشالاق.