ولجاعا كەنەلگەن وعلاندار

ەركىن كۇرەستەن وتكەن الەم چەم­­پيو­ناتتارىندا جەڭىپ العان جۇل­دەلەردىڭ سانى مەن ساپاسى جاعى­نان ۆالەنتين يوردانوۆتىڭ الدىنا تۇسەتىن ەشكىم جوق. بولگا­ريانىڭ باعىنا تۋعان بالۋاننىڭ باعىندىرماعان بەلەسى كەمدە-كەم. 1983-1995 جىلدار ارالىعىندا جالاۋى جەلبىرەگەن جارىستا 10 مارتە باق سىناعان ول بارلىعىندا ولجاعا كەنەلدى. ناقتىلاپ ايتساق, 7 التىن, 2 كۇمىس جانە 1 قولا مەدالدى ولجا­لادى. سونىمەن قاتار ەۋروپا بىرىنشىلىگىندە جەڭىپ العان 9 (7 التىن, 1 كۇمىس, 1 قولا) جۇلدەسى تاعى بار. ءبىر قى­زىعى, وسىنداي وراسان زور بە­لەستەردى باعىندىرعان داڭق­تى بالۋاننىڭ كوپكە دەيىن وليم­پيادا التىنىنا قول جەتكىزە الماي ءجۇردى. 1988 جىلى سەۋلدە يوردانوۆ ساتسىزدىككە ۇشىرادى. 1992 جىلى بارسەلونادا قولا مە­دال­دى قاناعات تۇتتى. تەك 1996 جىلى اتلانتادا اسىعى الشىسىنان ءتۇسىپ, 36 جاستان اسقان شا­عىن­دا «ماڭگى توزباس» اتاققا قول جەتكىزدى.

ۆالەنتين يوردانوۆتىڭ ات­لان­تا وليمپياداسىنداعى ءار بەل­دەسۋى كوز الدىمىزدا. ءۇشىنشى اينالىمدا ونىڭ جولى ءبىزدىڭ ماۋ­لەن مامىروۆپەن قيىستى. تو­رەشى بەلگى بەرگەن بەتتە بىردەن شابۋىلداپ, اياعىنان ءىلىپ اكەتكەن قانداسىمىز قارسىلاسىن جەرگە الىپ ۇردى. ءۇش باللعا تاتيتىن ءادىس ەدى, الايدا تورەشىلەر ءبىر ۇپاي عانا بەردى. جەردە اۋناتىپ الدى دا, تاعى ەكى ۇپاي ولجالادى. سالدەن كەيىن قولىن «كىسەندەپ», جاۋىرىنىمەن جەرگە قاداۋعا ىڭ­عايلاندى. بۇل قا­ۋىپتەن قۇتىلا المايتىنىن سەزگەن ۆالەنتين ايلاعا جۇ­گىندى. «قولىم سىندى» دەگەندەي سىڭاي تانىتىپ, ايعايعا باستى. تورەشى بەلدەسۋدى دەرەۋ توقتاتىپ, ورتاعا دارىگەرلەردى شاقىرتتى. ولار يوردانوۆتىڭ قو­لىن ۇستاپ كو­رىپ, ەش­تەڭە بول­ماعانىنا كوز جەت­كىز­گەن سوڭ قايتا كىلەمگە شى­عاردى. بۇل جولى بولگاريالىق با­لۋان ءوز مۇم­كىن­دىگىن قالت جى­بەرمەدى. ماۋ­لەن­نەن ايلاسىن اسىر­عان ول التىن تۇعىرعا ءبىر تابان جاقىنداي ءتۇس­تى. اتلانتادا جەڭىپ ال­عان التىن مەدالىنىڭ تا­ريحى وسىنداي.

كسرو قۇراماسى سا­پىندا اۋىر جانە اسا اۋىر سال­ماق دا­رە­­جەلەرىندە ايقاسىپ, وليمپيا ويىن­دارىنىڭ ءۇش دۇركىن جەڭىم­پازى اتانعان الەكساندر مەدۆەد 1961-1971 جىلدار ارالىعىندا ۇيىمداستىرىلعان الەمدىك دودالاردا جەتى مارتە دارالاندى. سول ارالىقتا ول نەبارى ەكى رەت قانا جەڭىلىستىڭ كەرمەك ءدامىن تاتقان ەكەن. اتاپ ايتساق, 1961 جىلى يوكوحامادا قولا مە­دالدى قاناعات تۇتسا, 1965 جىلى مانچەستەردە شە­شۋشى تۇستا تۇركيانىڭ تارلا­نى احمەت ايكە ەسە جىبەرىپ, كۇمىس­پەن كۇپ­تەلدى. باسقا ءدۇبىرلى دودا­لار­دىڭ بارلىعىندا بەلارۋس ەلى ماق­تانىشىنىڭ مەرەيى ۇستەم بولدى.

سەكسەنىنشى جىلدارى سايىسقا تۇسكەن ەگىز بالۋاندار – اناتولي مەن سەرگەي بەلوگلازوۆتاردىڭ اي­شىق­تى ونەرى جانكۇيەرلەردىڭ جادىندا. ەكەۋىنىڭ دە باعىندىرعان بەلەستەرى زور. ماسەلەن, اناتولي وليمپيا ويىندارىنىڭ جەڭىم­پازى جانە الەمنىڭ ءۇش دۇركىن چەم­پيونى اتانسا, سەرگەي ودان اسىپ ءتۇستى. 1979 جىلى ءوزىنىڭ تۇساۋ­كەسەر جارىسىندا كۇمىس مەدال العان ول ودان كەيىن التى رەت ال­تىن تۇعىردا مارقايىپ تۇردى. بار­لىعى – جەتى جۇلدە! ودان بولەك, وليم­پيادانىڭ ەكى بىردەي التىنى بار.

قاپ تاۋىنىڭ قوس قىرانى – ار­سەن فادزاەۆ پەن بۋۆايسار ساي­­تيەۆتىڭ ارقايسىسى التى رەتتەن الەم چەمپيونى اتاندى. 68 كيلو سالماق دارەجەسىندە ونەر كورسەتكەن سولتۇستىك وسەتيانىڭ ساڭ­لاعى 1983-1991 جىلدار ارا­لىعىندا اتوي سالدى. 1989 جىلى مار­تينيدەگى باسەكەدە كۇمىس مە­دالدى ەنشىلەدى. الايدا ول كەزدە فادزاەۆ 74 كيلولىق بالۋاندار­مەن بەلدەسكەن ەدى. كۇمىسكە كوڭىلى كونشىمەگەن ارسەن كەيىننەن ءوزىنىڭ ۇيرەنشىكتى سالماعىنا ورالدى. ال داعىستاندا تۋىپ-وسكەن چەشەن جىگىتى كراس­نويار­سكىدەگى شەبەرلىگىن شىڭ­دادى. دميتري مين­دياش­ۆيلي سىندى ايگىلى باپكەردەن ءتالىم-تاربيە العان بۋۆايسار 74 جانە 76 كيلو سالماقتاردا كۇش سىناسىپ, 1995-2005 جىلدار ارا­لىعىندا الدىنا جان سالمادى.

سولتۇستىك وسەتيادا دۇنيەگە كەلگەن ماحاربەك حادارتسەۆ الەم چەمپيوناتتارىندا سەگىز رەت جە­ڭىس تۇعىرىنان قول بۇلعادى. 1986-1991 جىلدار ارالىعىندا ول قاتا­رىنان بەس رەت تەڭدەسسىز دەپ تانىل­سا, 1993 جىلى قولا جانە 1994 پەن 1995 جىلدارى كۇمىس مەدالدى ەن­شىلەدى. ءتورت رەت وليمپيا ويىندارىنا قاتىسقان حادارتسەۆ سەۋل مەن بارسەلونادا التىن ال­سا, اتلان­تادا كۇمىسكە قول سوزدى. ءبىر قى­زىعى, سول جارىستاردىڭ بار­­لى­عىندا ول ءتۇرلى مەم­­لەكەتتەردىڭ تۋى اس­تىندا ونەر كور­سەتتى. اتاپ ايتار بولساق, 1988 جىلى – كسرو-نىڭ, 1992 جى­لى – تمد-نىڭ, 1996 جىلى – رەسەيدىڭ جانە 2000 جى­لى وزبەكستاننىڭ نامىسىن قورعادى.

سولتۇستىك وسەتيانىڭ تاعى ءبىر داڭق­تى تۋماسى, 37 جاستاعى حاد­جي­مۇرات گاتسالوۆتىڭ الەم چەمپيونات­تارىندا جەڭىپ ال­عان جەتى جۇلدەسى بار. اۋىر سال­ماقتاردا كۇ­رەسكەن ول 2005-2014 جىلدار ارا­لىعىندا 5 ال­تىن, 1 كۇمىس جانە 1 قو­لا مەدالدى قور­جىنعا سالدى. ۇلكەن سپورتتان قول ۇزگەننەن كەيىن ول جاتتىق­تى­رۋ­شى بولىپ قىز­مەت ات­قاردى. 2017-2018 جىلدارى قا­زاق­­ستاندا ەڭ­بەك ەتىپ, الما­تىدا اشىلعان ەركىن كۇرەس اكادە­ميا­سىنىڭ باس باپكەرى بولدى.

بالۋاندىق ونەردە ەسىمدەرى ەرەكشە قۇرمەتپەن اتالاتىن دا­عىس­تاننىڭ دارابوزى ءالي اليەۆ, ءتبي­ليسيدىڭ تۋماسى لەري حابەلوۆ جا­نە يراننىڭ مىق­تىسى ابدۋللا موۆاحەد سىندى ساڭلاقتاردىڭ بەس دۇركىن الەم چەمپيونى دەگەن دارداي اتاقتارى بار.

ەلۋىنشى جىلداردىڭ سوڭى مەن ال­پىسىنشى جىلدارى ونەر كور­سەتكەن ءالي اليەۆ 1963 جى­لى سو­فيادا وتكەن جارىستىڭ فينا­لىندا ۇتىلدى. ياعني, دۇ­نيە­جۇزىلىك دودادا ول بارلىعى ال­تى جۇلدە الدى. ءبىر وكىنىشتىسى, اليگە وليمپيا ويىندارىندا جە­­ڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلۋ باقىتى بۇي­ىر­مادى. ول 57 جاسىندا كەنەتتەن كوز جۇمدى.

1985-1995 جىلدار ارالىعىندا قارسىلاس شىداتپاعان لەري حا­بەلوۆ ءوزىنىڭ سوڭعى جارىسىندا ءۇشىن­شى ورىننان اسا الماعاننان كەيىن بوز كىلەممەن قوش ايتىستى. 55 جاس­تاعى ايگىلى بالۋان بۇگىنگى تاڭدا گرۋزيانىڭ ۇلتتىق وليم­پيادا كوميتەتىن باسقارادى.

ال ابدۋللا موۆاحەدتىڭ جە­ڭىس­تى جولى 1965 جىلى باستالدى. الەم­دىك دودالاردا پارسى ەلىنىڭ وكىلى قاتارىنان بەس جىل بويى ەش­كىمگە ەسە جىبەرگەن جوق. 1979 جىلى ەم-دوم قابىلداۋ ءۇشىن ول اقش-قا اتتانىپ, اقىرى سول جاقتا قا­لىپ قويدى. امەريكادا ءبىلىم الىپ, عىلىمعا بەت بۇردى. كەزىندە مو­ۆاحەدكە اتالعان مەم­لەكەتتىڭ سپورت باسشىلارى تاراپىنان جەر­گىلىكتى بالۋانداردى باپتاۋ جو­نىندە بىرنەشە مارتە ۇسىنىس تۇسكەن ەكەن. جۋىردا عانا ابدۋللا اقساقال 80 جاسقا تولدى.

مىنە, ەركىن كۇرەستەن وتكەن الەم چەمپيوناتتارىندا ەڭ كوپ ولجاعا كەنەلگەن بالۋاندار وسىلار. وسى 10 ساڭلاقتىڭ ارقاي­سى­سى­نىڭ ەسىمدەرى الەمدىك سپورت تا­­ريحىندا التىن ارىپتەرمەن جا­زۋلى.