27-28 قىركۇيەكتە قازاقستان فيلوسوفتارىنىڭ 1-ءشى كونگرەسى وتەدى. وتاندىق فيلوسوفيالىق وي نەگە قول جەتكىزدى؟ ونىڭ قازىرگى باسىمدىقتارى قانداي؟ فيلوسوفيالىق ءبىلىم قاي باعىتتا جانە قالاي دامىپ جاتىر, ونىڭ پراكتيكالىق ءمان-ماڭىزى مەن ماقساتى قانداي؟ كونگرەستە وسىنداي ماسەلەلەر اڭگىمە وزەگىنە اينالادى.
27-28 قىركۇيەكتە قازاقستان فيلوسوفتارىنىڭ 1-ءشى كونگرەسى وتەدى. وتاندىق فيلوسوفيالىق وي نەگە قول جەتكىزدى؟ ونىڭ قازىرگى باسىمدىقتارى قانداي؟ فيلوسوفيالىق ءبىلىم قاي باعىتتا جانە قالاي دامىپ جاتىر, ونىڭ پراكتيكالىق ءمان-ماڭىزى مەن ماقساتى قانداي؟ كونگرەستە وسىنداي ماسەلەلەر اڭگىمە وزەگىنە اينالادى.
قازاقستان فيلوسوفتارىنىڭ العاش اشىلعالى تۇرعان كونگرەسىنە تابىس تىلەيمىن. بۇل كوپتەن كۇتكەن جيىن بولماق. ويتكەنى, فيلوسوفيا جاڭا جوعارى دەڭگەيگە كوتەرىلىپ كەلەدى. وعان دالەل جوعارى وقۋ ورىندارىندا جاڭا ءپان «عىلىم تاريحى مەن فيلوسوفياسى» ەندىرىلىپ, وقىلا باستاعانى.
بۇل ءپان جاراتىلىستانىم, تەحنيكالىق عىلىم وكىلدەرىنىڭ فيلوسوفيادان كۇتكەن مەتودولوگيالىق, دۇنيەتانىمدىق ناقتى جاردەمىنە قويىلعان جوعارى تالابىنا ساي جاسالعان بولاتىن. وكىنىشكە قاراي, حح عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا بۇرىنعى كەڭەس ەلىندە فيلوسوفيا ءوزىنىڭ بەدەلىن تومەندەتە باستادى. كەيبىر ءىرى جاراتىلىستىق عىلىمدار وكىلدەرى بىزگە فيلوسوفيا كەرەك پە دەپ كۇڭكىل شىعارىپ, پىكىر ايتا باستادى. سودان, 1989 جىلى ماسەلەنى تالقىلاۋ ءۇشىن شىلدە ايىنىڭ 7-ءسى كۇنى بۇكىلوداقتىق اتتەستاتسيالىق كوميسسيا (ۆاك) موسكۆا قالاسىندا ءوزىنىڭ پلەنۋمىن شاقىردى. بىراق دەمالىس كەزەڭى باستالعاندىقتان ونىڭ 51 مۇشەسىنىڭ تەك 27-ءسى عانا جيىنعا قاتىستى. پروبلەمانى داۋىسقا سالعاندا 18 ادام فيلوسوفياعا قارسى ەكەندەرىن, 6-ۋى فيلوسوفيانى جاقتايتىندارىن مالىمدەدى, 3 ادام قالىس قالدى. كوپشىلىك داۋىستى ەشكىم الماعاندىقتان ماسەلە شەشىلمەي, كەيىنگە قالدى. ەرتەڭىنە 8 شىلدەدە «يزۆەستيا» گازەتى «فيلوسوفيا جالعان عىلىم» دەپ سۇراۋ بەلگىسىن قويىپ, ماقالا شىعاردى. بىراق, ارتىنشا قۇلاعان كەڭەس جۇيەسىنە ساي تالاس اياقسىز قالدى. وسىنىڭ بارىنە سەبەپ بولعان سول كەزدەگى فيلوسوفتاردىڭ ۇدايى قوزعالىستاعى, دامۋداعى عىلىم تابىستارىنان قول ءۇزىپ, تۇسىنبەستىك كورسەتكەنى ەدى. ماسەلەن, كەڭەس فيلوسوفتارى ماتەماتيكا, تەحنيكاداعى جاڭالىق «كيبەرنەتيكانى», حيميادا «رەزونانس» تەورياسىن, فيزيكادا «قاتىستىق» تەورياسىن, «كۆانتتىق مەحانيكا» جانە بيولوگيادا تۇقىم قۋالايتىن «گەنەتيكا» تەورياسىن تۇسىنبەي, بۇلار عىلىمعا جات دەپ بايبالام سالعان بولاتىن. ارينە, بۇل ورەسكەل قاتەلىكتەر كەيىن كوپ كۇشپەن جوندەلدى. دەسەك تە, فيلوسوفيا بەدەلىنە ۇلكەن نۇقسان جاسالدى.
باستى سەبەپ, فيلوسوفيامەن جاراتىلىستىق, تەحنيكالىق عىلىمدار اراسىنداعى تۆورچەستۆولىق بايلانىستىڭ ۇزىلە باستاعانى ەدى. قازىرگى زامانداعى قاۋلاپ ءوسىپ جاتقان عىلىمدارعا جالپىلىق جاعىنان ەمەس, ناقتى مەتودولوگيالىق كومەك كەرەك بولدى. بىراق دوگماعا اينالعان فيلوسوفيا سول جاردەمىن بەرە المادى. ول ءۇشىن نە كەرەك ەدى؟ فيلوسوفتار جالپىلىق بىلىمگە قوسا, ءبىر ناقتى عىلىمنىڭ جوعارى دەڭگەيدەگى مامانى بولۋعا ءتيىس-ءتى. سوندا عانا ونىڭ ناقتى عىلىممەن بايلانىسى تىعىز, كومەگى مىقتى بولماق.
قازىرگى وقۋلىقتار وسى تۇرعىدا جازىلۋدا. بىراق ءالى قالىپتاسىپ بىتكەن جوق. «عىلىم تاريحى مەن فيلوسوفياسى» ەكى سالادان تۇرادى. ءبىرى عىلىم تاريحى. بۇل ەرتەدەگى قىتاي, ءۇندى, ۆاۆيلون, ەگيپەت, گرەكيادان باستاپ, بۇگىنگە دەيىنگى عىلىم جولىن قامتۋ. بۇل تۇرعىدا ماسەلە تۇسىنىكتى, نەگىزىندە جازىلىپ تا جاتىر. ەكىنشىسى, عىلىم فيلوسوفياسى. بۇل سالادا اتقارىلاتىن, ىزدەنىس جاسايتىن, تالدايتىن ماسەلەلەر ءالى بارشىلىق, ءتىپتى مول. سوڭعى ماسەلەنى شەشۋ, ول فيلوسوفيانىڭ مەتودولوگيالىق, دۇنيەتانىمدىق ءرولىن جوعارى كوتەرۋگە جاتادى. بۇل, ارينە, الەمدىك پروبلەما. ولاي بولسا كونگرەسس ماسەلەنىڭ وسى جاعىنا ارنايى ءمان بەرەدى دەپ ويلايمىن. جارىققا شىعىپ, قولدانىسقا ەنىپ جاتقان وقۋلىقتار بۇل تۇرعىدا تياناقتى ءارى تەرەڭ ويلاستىرۋدى قاجەت ەتەدى. سونىمەن, فيلوسوفتاردىڭ ناقتى عىلىمعا مەتودولوگيالىق, دۇنيەتانىمدىق جاردەم كورسەتۋى ءۇشىن الدىمەن ولاردىڭ وزدەرى سول عىلىم قايراتكەرلەرى دەڭگەيىنەن جوعارى بولماسا, كەم قالماۋى ابزال. ونسىز عىلىم فيلوسوفياسى ايقىندالىپ, شەشىلمەيدى.
دوسمۇحامەد كىشىبەكوۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى
ۇعا اكادەميگى.