تاياۋدا عانا شىعىس قازاقستاندا وتكەن «التاي – تۇركى الەمىنىڭ التىن بەسىگى» اتتى حالىقارالىق فورۋمعا قاتىسىپ, ءتور التاي تورىنەن, كيەلى اباي جەرىنەن استاناعا ۇلكەن اسەرمەن ورالعان جايىم بار.
تاياۋدا عانا شىعىس قازاقستاندا وتكەن «التاي – تۇركى الەمىنىڭ التىن بەسىگى» اتتى حالىقارالىق فورۋمعا قاتىسىپ, ءتور التاي تورىنەن, كيەلى اباي جەرىنەن استاناعا ۇلكەن اسەرمەن ورالعان جايىم بار.
ەڭ اۋەلى وسىمەن ەكىنشى مارتە وتكەن فورۋمنىڭ جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلعانىن ايتا كەتۋدى ءجون كورىپ وتىرمىن. «التاي – تۇركى الەمىنىڭ التىن بەسىگى». فورۋمنىڭ تاقىرىبى دا تاۋىپ قويىلعان ەكەن. راسىندا دا, التايدىڭ ءتۇبى ءبىر تۇركى جۇرتىنىڭ التىن بەسىگى ەكەنىنە ەشكىم دە كۇمان كەلتىرە قويماس. تۇركى الەمى – قىرىققا جۋىق ۇلت پەن ۇلىستان قۇرالسا دا قاي كەزدە دە نيەتى ورتاق, تىلەگى ءبىر, ادەت-عۇرپى ۇقساس باۋىرلاس جۇرتتار.
ەكى كۇنگە سوزىلعان فورۋم اياسىندا وسكەمەندە «التاي – تۇركى الەمىنىڭ التىن بەسىگى» دەگەن تاقىرىپتا ۇلكەن عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا ءوتتى. بۇل كونفەرەنتسياعا شەتەلدەن ارنايى كەلگەن عالىمدارمەن جانە مۇحتار قۇل-مۇحاممەد, ولجاس سۇلەيمەنوۆ, دۇيسەن قاسەيىنوۆ سىندى ازاماتتارمەن بىرگە مەن دە قاتىسىپ, تالقىلاۋعا ۇسىنىلعان ماسەلەلەرگە ءوز كوزقاراسىمدى ءبىلدىردىم, ويلارىمدى ورتاعا سالدىم.
حالقىمىز وسى ۋاقىتقا دەيىن تالاي زوبالاڭدى كورىپ, تالاي ناۋبەتتى باستان وتكەردى عوي. اسىرەسە, رەسەي يمپەرياسىنىڭ بودانى بولعان ۇزاق جىلدار كولەمىندە ۇلتىمىز قىسپاقتى از كورگەن جوق. ءتۇبى ءبىر تۇركى باۋىرلارىمىزبەن اراداعى جىلى قارىم-قاتىناستىڭ جەلىسى ۇزىلگەن كەزى ەدى بۇل. ءتىپتى, «تۇركى حالىقتارى بىرىمەن ءبىرى دوس, بىرىمەن ءبىرى باۋىر» دەپ ايتۋعا جول بەرىلمەدى. «بالاپان باسىنا, تۇرىمتاي تۇسىنا» دەمەكشى, سول كەزدەرى باۋىرلاس ۇلتتاردىڭ ارقايسىسى ءوز بەتىمەن كەتتى. زامان سوعان ماجبۇرلەدى.
ەر تۇرىك ەن دالاڭا كورىك ەدى,
وتىرسا, كوشسە, قونسا – ەرىك ەدى.
تۇرعاندا باقىت قۇسى باستارىندا,
ىرگەسى جەل, كۇن تيمەي بەرىك ەدى, – دەپ قازاقتىڭ ۇلى اقىنى ماعجان جىرلاعانداي, سول كەزەڭدە ەن دالاعا كورىك بولعان تۇركى بىرلىگى جايىندا ءسوز قوزعالسا نەمەسە «ءبارىمىز ءتۇبى ءبىر تۇركىمىز» دەگەن جاندارعا ۇلتشىل, پانتيۋركيست دەپ جالا جاپتى. قۋدالادى, قۋعىندادى. ول كەزەڭدە تۇركى جۇرتىنىڭ تاريحىن بىزگە وقىتقان جوق. ال تۇركى بىرلىگىنىڭ تاريحى دەگەن ماسەلە مۇلدە بولعان جوق. باۋىرلاس ۇلتتار ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ مادەنيەتىمىزدى, ىشكى بىرلىگىمىزدى بىلمەيتىن, ءبىر-ءبىرىمىزدى ءجوندى تانىمايتىن جاعدايعا جەتتىك. ءبىز سولاي وسكەن ۇرپاقپىز. شىنىن ايتقاندا, ەلىمىز ءوز تاۋەلسىزدىگىن العاننان كەيىنگى جىلدارى دا تۇركى ۇلىستارىنىڭ تاريحى بولەك-بولەك قارالىپ كەلدى. تۇركى بىرلىگىنىڭ تاريحى سوڭعى كەزدە عانا قوزعالىپ جاتىر. سوندىقتان, وسكەمەندە وتكەن بۇل فورۋمنىڭ باۋىرلاس ۇلتتاردىڭ بەرەكە-بىرلىگىن ارتتىرۋدا, وسى ەلدەر اراسىنداعى مادەني بايلانىستى نىعايتۋعا, ەڭ باستىسى, وتكەنىمىزدى تاريحي ءھام عىلىمي تۇرعىدان زەردەلەۋگە, زەرتتەۋگە, جاڭاشا تۇرعىدان وي قورىتۋعا قوسار ۇلەسى زور دەپ ەسەپتەيمىن.
كەز كەلگەن حالىق ءوزىنىڭ تاريحىن, ءتۇپ تامىرىن, شىققان تەگىن ءبىلۋى كەرەك. تاريحي تامىرىن ءبىلىپ, سونى بويعا ءسىڭىرىپ وسكەن ۇرپاق قانا ءوزىن-ءوزى تاني الادى. وكىنىشكە قاراي, كوپشىلىك جاستار ءوزىن ءوزى تانىمايدى. سودان كەيىن كوپشىلىك جاعدايدا وزگەنىڭ شىلاۋىندا كەتىپ جاتادى.
ءبىز ءوز حالقىن ويلايتىن, حالقىن سۇيەتىن, ۇلتجاندى, وتانجاندى ادامدار ءتاربيەلەۋىمىز كەرەك. «ءبىر جول بار الىس, الىس تا بولسا جاقىن. ءبىر جول بار جاقىن, جاقىن دا بولسا الىس» دەپ قارايتىن بولساق, بارلىق تۇركى ۇلىستارى اۋەلى ءوز كەلەشەگىن ويلايدى. «كەلەشەكتە حالقىمىز مەملەكەتتىگىنەن ايىرىلماسا ەكەن, ءاردايىم مىقتى حالىقتاردىڭ قاتارىندا جۇرسە ەكەن, سانىمىز ۇلعايسا ەكەن» دەپ ارماندايدى. ءار حالىقتىڭ وزىندىك ارمان-مۇراتى بار. الايدا, مەملەكەتتىڭ قۋاتىن, ۇلتتىڭ بىرلىگىن بايلىقپەن, اقشامەن ولشەۋگە بولمايدى. ارينە, ەكونوميكا دا كەرەك, تەحنيكا دا كەرەك, تەحنولوگيا دا كەرەك. باسەكەگە قابىلەتتى بولۋ دا كەرەك. ءبىراق سونىڭ بارىنەن دە قۇندى, دۇنيەدەگى ەڭ كەرەمەت نارسە – پاتريوتتىق رۋح, وتانسۇيگىشتىك سەزىم. جۇرتى ءۇشىن جانىن پيدا قىلۋعا دايىن ازاماتتارى بار حالىقتىڭ رۋحى قاشان دا اسقاق, ماڭگىلىك, ول حالىقتى الاتىن جاۋ جوق. تۋىستاس ەلدەردىڭ مادەنيەتىن ءبىر ارناعا توعىستىرۋ, تۇركى جۇرتىنىڭ بىرلىگىن بەكەمدەۋ مۇراتىن كوزدەگەن بۇل فورۋمنىڭ ءمان-ماڭىزىنىڭ بولەك بولۋىنىڭ ءبىر سىرى وسىندا جاتىر.
وسى فورۋم اياسىندا كاتونقاراعايدا وتكەن تۇركى حالىقتارىنىڭ مۋزىكالىق فەستيۆالىنە قاتىسۋدىڭ دا ءساتى ءتۇستى. ءتور التايدىڭ باۋرايىندا, تاماشا تابيعات اياسىندا, ساف اۋا دا, ساق بابالارىمىزدىڭ قورىمى تابىلىپ, الەمدى تاڭعالدىرعان «پاتشالار جازىعىندا» باۋىرلاس ۇلت وكىلدەرى بار ونەرىن پاش ەتتى. تىلەگى ءبىر, ءتىلى مەن ءدىلى ۇقساس جۇرتتىڭ ۇل-قىزدارىنىڭ ونەر دەگەن عاجايىپ ارقىلى ءبىر-بىرىمەن قاۋىشىپ جاتقانىنا مەن شىن قۋاندىم.
الەمدە تابيعاتى تامىلجىعان جەرلەر از ەمەس قوي. ەلىمىزدە دە كورىكتى ورىندار جەتەرلىك. الايدا, شىعىس قازاقستانداعى كاتونقاراعايدىڭ ورنى ءبىر بولەك ەكەن. بۇل جەردىڭ سۇلۋلىعى, دالاسى, اۋاسى, تاۋى مەن تاسى قانداي؟! بۇل جەردىڭ ادامعا اسەرى كەرەمەت ەكەن. وسىنداي ادەمى, كوركەم جەرلەرىمىزدى الەمگە كورسەتۋىمىز كەرەك دەگەن وي كەلدى ماعان.
وسىناۋ فورۋم بارىسىندا شەتەلدەن كەلگەن قوناقتار تاراپىنان جانە ەلىمىزدىڭ عالىمدارى, زيالى قاۋىم وكىلدەرى تاراپىنان جاقسى پىكىرلەر مەن تىڭ ۇسىنىستار ايتىلدى. ماسەلەن, تالعات ماماشەۆ شىعىس قازاقستاننىڭ اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆقا دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ كەلەسى قۇرىلتايىن وسى فورۋم اياسىندا وتكىزسەك دەگەن ۇسىنىسىن جەتكىزدى. وبلىس اكىمى كەلەشەكتە بۇل فورۋمنىڭ اۋقىمىن كەڭەيتىپ, ماعىناسىن تەرەڭدەتىپ, التايدىڭ الەمدىك ءمانىن كورسەتۋ كەرەك دەگەن ويىن ءبىلدىردى. مۇنىڭ ءبارى بۇل فورۋمنىڭ ءمانى مەن ماڭىزىنىڭ زور, تاعىلىمىنىڭ تەرەڭ ەكەنىن ءھام حالىقارالىق دەڭگەيدەگى وسىناۋ مادەني شارانىڭ ومىرشەڭدىگىن كورسەتسە كەرەك.
رەتى كەلگەندە ايتا كەتەيىن, ءوز باسىم شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى بەردىبەكتى ەرتەدەن بىلەمىن. ەكونوميكانى, شارۋاشىلىقتى عانا ەمەس, بارلىق سالانى جەتىك بىلەتىن زياتكەرلىگى باسىم ازامات. ول كىسىنىڭ رۋحانيات سالاسىنا ەرەكشە ءمان بەرەتىنىن بۇرىننان بىلسەم دە, وسى فورۋم بارىسىندا مادەنيەت پەن ونەردىڭ شىن جاناشىرى ەكەنىنە تاعى ءبىر مارتە كوزىم جەتە تۇسكەندەي بولدى.
قۇدايعا شۇكىر, ەلىمىزدە ءتۇرلى باسقوسۋلار ءوتىپ جاتىر. بۇعان دەيىن دە ءوتكەن, ءالى دە وتەر. بىراق بۇل فورۋمنىڭ ءمانى بولەك, تاقىرىبى وزەكتى. كوتەرگەن ماسەلەسى ومىرشەڭ. سوندىقتان, بۇل فورۋم تەك تۇركى الەمىنىڭ عانا ەمەس, بۇكىل ادامزات دۇنيەسىنە, رۋحانياتىنا قوسىلعان ۇلەس دەپ نىق سەنىممەن ايتۋعا بولادى.
جابايحان ءابدىلدين,
اكادەميك.