الەمدى جايلاعان ىندەت ءارتۇرلى اڭىز سياقتى اڭگىمەلەردى تۋدىرعانى امبەگە ايان. كوروناۆيرۋستىق ينفەكتسياعا شيپا ەكەن دەپ, كەيبىر ازىق-ت ۇلىكتىڭ باعاسى كوز الىمىزدا شىرقاپ شىعا كەلگەنىن دە كوردىك. وسى تاقىلەتتەس «اڭىزداردىڭ» ءبىرى – تەمەكى شەگەتىن ادامداردىڭ جۇقپالى اۋرۋلارمەن اۋىرمايتىندىعى تۋرالى. مۇنداي ءميفتىڭ تۋىنا قىتاي پروۆينتسيالارىنىڭ بىرىندە ىندەت جۇقتىرعانداردىڭ ءبىر بولىگىن الىپ, زەرتتەۋ جۇرگىزگەن كەزدە, ولاردىڭ كوبى شىلىم شەكپەيتىندىكتەرى تۋرالى مالىمدەگەنى نەگىز بولعان. ال شىن مانىندە ىندەت پەن شىلىمنىڭ ءبىر بىرىنە قانادي اسەرى بار؟ بۇل تۋرالى ماماندار نە دەيدى؟ وسى ماسەلەدە ءبىز الماتىداعى كارديولوگيا جانە ىشكى اۋرۋلار عزي دارىگەرلەرىنىڭ دايەكتەرىنە سۇيەندىك.
الدىمەن ددۇ مالىمەتتەرى بويىنشا, جەر شارىنىڭ 7,5 ملرد. تۇرعىنىنىڭ شامامەن 1 ميللياردى تەمەكى شەگەتىنىن العا تارتا كەتكەن ءجون. The TobaccoAtlas امەريكالىق باستاماشىلار توبىنىڭ ساراپشىلارى جىل سايىن تەمەكى تۇتىنۋشىلار 5,7 ملرد سيگارەت شەگىپ, شامامەن 1 ملن توننا تەمەكى تۇقىلىن شىعارىپ تاستايدى دەگەن اقپارات بەرەدى. ولار توننالاپ شىعارىلىپ جاتقان تەمەكى تۇقىلدارىنىڭ تەك قانا قورشاعان ورتاعا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ادامدارعا دا زيان كەلتىرەتىندىگى, ويتكەنى ولاردىڭ تسەلليۋلوزا اتسەتاتىنان تۇراتىندىعى جانە جالپى تابيعي جاعدايدا ىدىراپ كەتپەيتىندىگى تۋرالى فاكتىلەردى قوسا ۇسىندى.
– تەمەكى اعزاعا بەلسەندى سىڭىرىلەتىن كوپتەگەن زاتتاردان تۇرادى. دەنساۋلىق ءۇشىن يىسكەيتىن تەمەكى دە وتە قاۋىپتى. وعان باستى اينالدىراتىن قۇرعاق سنافف جاتادى. قوسپا كوز قاراشىعىن ۇلعايتىپ, رەاكتسيانى ارتتىرادى.
تەمەكىنىڭ نەگىزگى قۇرامى – نيكوتين. ول پسيحيكالىق بەلسەندى قاسيەتى بار جانە ادامدىۇنەمى تاۋەلدىلىككە اكەلەتىن الكالويدتان تۇرادى. شەككەن كەزدە ءشوپ نيكوتيننەن باسقا: شايىر, بەنزوپيرەن, راديواكتيۆتى تەمىرلەر (پولوني-210, كادمي, قورعاسىن), تۇنشىقتىرعىش گاز, فورمالدەگيد, نيتروزاميندەر, كوگەرتكىش قىشقىلى سەكىلدى كوپتەگەن ۋلى زاتتاردى قوزدىرادى. ولار تەمەكى تۇتىنىندە دە بولادى جانە اعزاعا ءتۇسىپ جينالادى, – دەيدى كارديولوگيا جانە ىشكى اۋرۋلار عزي كۇندىزگى ستاتسيونارىنىڭ تەراپەۆت دارىگەرى گاۋحار كوجاكەەۆا.
الەمدەگى ءولىم-ءجىتىمنىڭ باستى سەبەپتەرىنىڭ اراسىندا تەمەكى شەگۋ ەكىنشى ورىندى الىپ وتىر. بۇل رەتتە جەر جۇزىندە ادام ءولىمىن بولدىرماۋ فاكتورلارىنىڭ اراسىندا تەمەكى شەگۋ جەتەكشى ورىندا دەپ ەسەپتەۋگە بولادى. زياندى ادەت ادام ءومىرىن 10-14 جىلعا قىسقارتادى.
گاۋحار كوجاكەەۆانىڭ ايتۋىنشا, نيكوتين بۇكىل اعزاعا تەرىس اسەر ەتەدى.بۇدان ەڭ الدىمەن تىنىس الۋ جۇيەسى زارداپ شەگەدى. تەمەكى ءتۇتىنى اۋىز قۋىسى سىلەمەيىن, جۇتقىنشاقتى, كومەيدى ۋشىقتىرادى. وسىنىڭ سالدارىنان تەمەكى شەگۋشىنى ۇنەمى جوتەل قىسادى. تەمەكى شەگۋشى برونحيتپەن ءجيى اۋىرادى. نيكوتيننەن ءتىستىڭ ەمالى بۇزىلىپ, ونىڭ ماڭايىنداعى تىندەردىڭ قابىنۋى تۋىندايدى. نيكوتين, شايىر جانە باسقا دا كانتسەروگەندەر ادام اعزاسىندا قاتەرلى ىسىكتىڭ دامۋىنا الىپ كەلەدى.
جالپى, تەمەكى شەگۋ ادامنىڭ بارلىق اعزاسى مەن جۇيەسىنە, ونىڭ ىشىندە جۇرەك-قانتامىر, اس قورىتۋ, رەپرودۋكتيۆتى, ءزار شىعارۋ جۇيەسى مەن كورۋ ورگاندارىناكەرى اسەر ەتەدى. بارلىق اعزالار مەن جۇيەلەردىڭ زاقىمدانۋى كوپتەگەن اۋرۋلارعا, ونىڭ ىشىندە ينسۋلت, ەرىن, ءتىل, جۇتقىنشاق, وڭەش, وكپە وبىرى, پارودونتيت, ستوماتيت, ءوسوا, ستەنوكارديا, قولقا انەۆريزماسى, شاشىراندى سكلەروز, ميوكارد ينفارگى, گيپەرتونيا اۋرۋى, اتەروسكلەروز, اسقازان جانە ۇلتاباردىڭويىق جاراسى, گاستروەزوفاگەالدى رەفليۋكس, وستەوپوروز, بەدەۋلىك, يمپوتەنتسيا سەكىلدى اۋرۋلارعا اكەلەدى.
كارديولوگيا جانە ىشكى اۋرۋلار عزي ماماندارى تەمەكى شەگۋ يممۋندىق جۇيەگە قاتتى سوققى بەرەدى دە, بۇل كەز كەلگەن ينفەكتسيانىڭ, ونىڭ ىشىندە جاڭا كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىنىڭ اعىمىنا دا كەرى اسەر ەتەتىندىگى العا تارتادى.
– تەمەكى شەگۋشىلەردە يممۋندىق جۇيەنىڭ تومەندەۋى مەن وكپە تىندەرى زاقىمدانۋىنىڭ سالدارىنان اۋرۋ كوبىنە پنەۆمونيانىڭ دامىپ, ءارى قاراي اۋرۋدىڭ اۋىر تۇرىنە دەيىن ورشيتىندىگى دالەلدەندى. سوندىقتان, تەمەكى شەگۋ ادامدى كوروناۆيرۋستى جۇقتىرۋدان ساقتايدى دەگەن پىكىر تۇپكىلىكتى دۇرىس ەمەس, كەرىسىنشە, اۋرۋدىڭ اۋىر اعىمىنىڭ بولۋ قاۋپى مەن ءولىم قاۋپىنىڭ قوسىمشا فاكتورى بولىپ تابىلادى.
قازىرگى تاڭدا, كوروناۆيرۋس پاندەمياسى جاعدايىندا تەمەكى شەگۋ اۋرۋدىڭ اسقىنۋلارىنا اسەر ەتەتىندىگىن, اۋرۋدىڭ ناتيجەسى قاۋىپتى جاعدايلارعا اكەلەتىندىگىن دالەلدەيتىن دەرەكتەر بار. ياعني, بۇل سيگارەت, كاليان, ۆەيپتەردى شەگۋ ادامدى كوروناۆيرۋستان امان ساقتاپ قالادى دەگەن پىكىرگە سەنۋگە بولمايدى, – دەيدى تەراپەۆت.
كەرىسىنشە, كەز كەلگەن دەرتتەن دەربەس – تەمەكى شەگۋ دەنساۋلىققا وراسان زيان اكەلەتىندىگىن ەستەن شىعارماۋ كەرەك! مۇمكىن, قازىر تەمەكىدەن باس تارتۋ – بۇل دەنساۋلىقتى تۇزەتۋ جانە ينفەكتسيالىق اۋرۋلاردان, ونىڭ ىشىندە كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىنان قورعانۋ جولىنداعى قادام دەگەن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ كەڭەسىنە قۇلاق اسىپ,تەمەكى تارتاتىن حالىقتىڭ كوپ بولىگى ويلانار دەپ ۇمىتتەنەمىز.