وتاندىق بوكستىڭ وعىلانى

جاستار اراسىنداعى جارىستاردا ءوز قا­تارىنىڭ الدى بولعان داڭقتى جامبىل بوكس مەكتەبىنىڭ تۇلەگى كوپ كەشىكپەي ەرەسەكتەر دۋىندا دا دارالاندى. 1992 جىلى تامبوۆتا وتكەن تمد چەمپيوناتىندا باس جۇلدەنى ول­جالاعان بولات كوپشىلىك نازارىن بىردەن وزىنە اۋداردى. جال­پى سول جارىستا قازاقستان قۇراماسى 4 التىن, 5 كۇمىس جانە 2 قولا مەدالدى قورجىنعا سالىپ, كوماندالىق ەسەپتە ەكىنشى ورىندى يەلەندى. ءبىر كەرەمەتى, 48 كيلو سالماق دارەجەسىندە باق سىناعان ءۇش بوكسشىمىزدىڭ بارلىعى دا جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدى. اتاپ ايتساق, مەيتى يسمايلوۆ قولا السا, سۇلتان ابدىرازاقوۆ كۇمىسكە قول سوزدى. ال بولات ءجۇمادىلوۆ تمد چەمپيونى اتاندى.

كەلمەسكە كەتكەن كەڭەس ودا­عىنىڭ اسا جەڭىل سالماقتاعى ۇزدىگى اتانعان 19 جاستاعى جىگىت­تىڭ بارسەلونادا الاۋى تۇتان­عان وليمپيا ويىندارىنا قا­تىسۋىنا ەش كەدەرگى بولماۋعا ءتيىس ەدى. سەبەبى ىلە-شالا قان­داسىمىز سەۋلدە وتكەن «ا» دا­رە­جەلى ليتسەنزيالىق تۋرنيرگە قاتىسىپ, وليمپيادا جولداماسىنا يەلىك ەتتى. وسىدان كەيىن بولاتتىڭ بارسەلونادا جۇ­دىرىقتاساتىنىنا ەشكىمنىڭ كۇمانى بول­عان جوق. بىراق قازاقتىڭ ۇلىنا ونداي باق بۇيىرمادى. ارامزا باپكەرلەر جەمە-جەمگە كەلگەندە ادىلدىكتى بەلدەن باستى. تمد قۇرا­ماسى ساپىنىڭ وزگە مۇشەلەرىمەن بىرگە پيرەنەي تۇبەگىنە اتتانعان ءجۇمادىلوۆتىڭ شارشى الاڭعا شىقپايتىنى ەڭ سوڭعى ساتتە بەلگىلى بولدى. باپ­­كەرلەردىڭ تاڭداۋى تمد چەم­­پيوناتىنىڭ جارتىلاي فينالىندا ءبىزدىڭ ورەننەن وڭباي ۇتىلعان ۆلاديمير گانچەنكوعا ءتۇستى.

بولات ايتادى: يسپانياعا قا­زاقستاننان ءتورت بوكسشى اتتان­دىق. مەن, بولات تەمىروۆ, اركادي توپاەۆ جانە نيكولاي كۋل­پين. قۇراما باپكەرلەرى قازاق­تاردى كوپسىنسە كەرەك, اي­تەۋىر يسپانياعا تابانىمىز تيگەن بەتتە بىزگە قىرىن قاراي باستادى. اۋەجايدان ءتۇسىپ, قوناقۇيگە كەلگەندە ولار اۋەلى بولات تەمىروۆكە كيلىكتى. ارادا ءۇش تاۋلىك وتكەن سوڭ ءدال سالماق ول­شەۋ ءراسىمى بولاتىن كۇنى انا­­­تولي كوپتسەۆ مەنى جەكە شا­قىرىپ الىپ, گانچەنكومەن الماستىراتىنىن ايتتى. كوڭىلىم سۋ سەپكەندەي باسىلسا دا, ۇن­دەگەن جوقپىن. باس باپكەر «جاس­­سىڭ, بولاشاعىڭ الدا, ءالى وليم­پيادانىڭ تالايىن كورەسىڭ» دەپ تۇلكى­بۇلاڭعا سالدى. قولدان كەلەر دارمەن بولماعان سوڭ تەك باس يزەدىم دە وتىردىم. سوڭعى ەكى بىردەي كسرو چەمپيوناتىندا 51 كيلو سالماق دارەجەسىندە قارسىلاس شاق كەلتىرمەگەن بولات تەمىروۆتىڭ وزىنە قيانات جاساۋ­دان تارتىنباعان باپكەرلەر مە­نى قايتسىن. سودان جارىس­تى كو­رەرمەن رەتىندە تاماشالا­دىم. بۇل وليمپيادا تمد قۇ­را­­ماسى ءۇشىن ءساتسىز اياقتالدى – كومانداعا ەكى جۇلدە عانا بۇ­يىردى. ۋكراينالىق روستيس­لاۆ زاۋليچنىي كۇمىس السا, گرۋزيالىق راماز پالياني قولانى قاناعات تۇتتى. مەنى الماستىرعان ۆلا­ديمير گانچەنكو تۇساۋكەسەر كەز­دەسۋىنىڭ ەكىنشى راۋندىندا ما­جارستاندىق پول لاكاتوشتان تاس-تالقان بولىپ ۇتىلدى. ال سەۋلدەگى تۋرنيردە مەنەن تاياق جەگەن فيليپپيندىك روەل ۆەلاسكو قولا مەدالدى موينىنا ءىلدى.

قازاقستان تاۋەلسىزدىك العان­نان كەيىن ءجۇمادىلوۆتىڭ دە جۇل­دىزى جارقىراي جاندى. 51 كيلو سالماق دارەجەسىنە اۋىسقان ول 1994 جانە 1995 جىلدارى قاتا­رىنان ەكى رەت ازيا چەمپيونى اتاندى. تەگەرانداعى تارتىستىڭ قورىتىندىسى بويىنشا وعان ەڭ كەرەمەت تەحنيكاسى ءۇشىن ارنايى سىيلىق تابىس ەتىلدى. 1995 جىلعى دۇنيەجۇزىلىك دودادا كۇمىسپەن كۇپتەلسە, 1997 جىلى قو­لا مەدالدى ەنشىلەدى. سول جى­لى شىعىس ازيا ويىندارىندا الدىنا جان سالمادى. 1999 جىلى سارى قۇرلىقتىڭ بار­لىق مىقتىسى جينالعان جا­رىستا ءۇشىنشى ورىندى يەلەندى. ونىڭ سىرتىندا كوپتەگەن اسا ءىرى حالىقارالىق تۋرنير, بىر­قاتار ماتچتىق كەزدەسۋ بار. سول باسەكەلەردىڭ بارلىعىندا بولات نامىس تۋىن بيىك ۇستادى.

بولات ءجۇمادىلوۆتىڭ سپورتتىق مانسابىن­داعى ەڭ ماڭىزدى ءۇش جارىس جايىندا ءبىز جوعارىدا جازدىق. ەندى سولارعا جەكە-جەكە توقتالايىق. 1996 جىلى اتلانتا وليم­پياداسىندا قانداسىمىز كەرەمەت ونەر كور­سەتكەنىنە سان ميلليون جانكۇيەر كۋا. باستاپقى باسەكەلەردىڭ بارلىعىندا باسىم­­دىق تانىتقان ول جارتىلاي فينالدا ءوزىنىڭ «ەسكى تانىسى», گەر­­مانيالىق زولتان لۋنكامەن كەزدەستى. ءداپ سول بوكسشىدان بولات الەم چەمپيوناتىنىڭ فينا­لىندا ۇتىلعان. كەيىننەن ونى گاللەدەگى تۋرنيردە جاقسىلاپ تۇرىپ ساباعان. امەريكادا ولار­دىڭ جولى ءۇشىنشى مارتە قيىستى. بۇل جولى دا ءجۇمادىلوۆتىڭ مەرەيى ۇستەم بولدى.

فينالدا كۋبالىق مايكرو رومەرومەن وتكەن باسەكە كۇنى بۇ­گىن­گىدەي كوز الدىمىزدا. تاك­­تي­كالىق جانە تەحنيكالىق تۇرعىدان الساق تا, بۇل ءبىر كەرەمەت جەكپە-جەك بولعانى داۋسىز. شە­بەرلىكتەرى ابدەن تولىسقان ەكى بوكسشى ايانباي ايقاستى. كوز ىلەسپەس جىل­دامدىقپەن قيمىلداعان قىرانداردىڭ ونەرىن تاماشالاعان جانكۇيەرلەردىڭ ايىزدارى ابدەن قاندى-اۋ. ءبىر قاراعاندا, ءسال بولسا دا, باسىمدىق بولات جاعىندا سەكىلدى كورىنگەن ەدى. ايتقانداي-اق باسەكەنىڭ اياق­تالۋىنا سوڭعى سەكۋندتار قال­عاندا كەيىپكەرىمىز ەكى ۇپاي الدا تۇردى. بىراق گونگ ەستىلگەن سوڭ تابلوعا قاراساق, قارسىلاسى ءبىر ۇپاي وزعان ەكەن. وسىلايشا, جۇما­دىلوۆكە اتلانتادا كۇمىس مە­دال بۇيىردى.

بولات ايتادى: فينالدىق سايىستا ۇتىپ جاتقانىما ەش كۇمانىم بولعان جوق. الايدا تورەشىلەر مەنىڭ ەمەس, كۋبالىقتىڭ قولىن كوتەردى. كەيىننەن دە مايكرو رومەرومەن بولعان جەكپە-جەك جا­يىندا ءبىراز اڭگىمە ايتىلدى. كوپ ادام مەنىڭ جەڭگەنىمە ءشۇبا كەلتىرمەدى. بىراق مەن سىلتاۋ ايتىپ, اقتال­عاندى ۇناتپايمىن. ء«ۇيتۋ كەرەك ەدى, ءبۇيتۋ كەرەك ەدى» دەگەن سوزدەردەن قاشامىن. بۇرىن دا, قازىر دە «باردى – بار, جوقتى – جوق» دەپ ايتقاندى ۇناتامىن. سول سەبەپتى بار كىنانى سىرتتان ىزدەۋدىڭ قاجەتى جوق. وزىمىزگە دە سىن كوزبەن قاراعانىمىز ءجون. قاراپايىم تىرشىلىكتە قۋانىش پەن قايعى قاتار جۇرسە, سپورتتا دا ءدال سولاي. بىردە – جەڭەسىڭ, بىردە – جەڭىلەسىڭ. ءومىردىڭ زاڭ­دى­لىعى سولاي. اركەز ادىلدىك جەڭە بەرمەيدى عوي. وليمپيا ويىن­دارىنىڭ فينالىنداعى سات­سى­زدىگىمدى مەن ءداپ سولاي قابى­لدادىم.

1999 جىلى حيۋستوندا بو­لات الەم چەمپيونى اتاندى. العاشقى اينالىمداردا تۇر­كيالىق سۇلەيمەن پەكدوعان, ارمەنيالىق ۆاحتانگ دارچينيان جانە امەريكالىق دجون مەدي­نادان مەرەيى ۇستەم بولعان فە­ليكس تسوي­دىڭ شاكىرتى جارتىلاي فينالدا پولشالىق اندجەي رجانىدىڭ وسال تۇسىن وڭاي تاپتى. ال شەشۋشى تۇستا ول ارگەن­تينالىق ومار نارۆاەستەن باسىم ءتۇستى. ءسويتىپ بولاتتىڭ ەسىمى قازاق بوكسشىلارى اراسىنان شىققان تۇڭعىش الەم چەمپيونى رەتىندە تاريحقا ەندى.

2000 جىلى سيدنەي وليمپيا­داسىندا بولاتتان بارشا جان­كۇيەر تەك باس جۇلدە كۇتتى. جا­رىس­تى وتە جاقسى باستاعان ول زام­بيالىق كەنەدي كانياتا, ار­مە­نيالىق ۆاحتانگ دارچينياندى جانە فرانتسيالىق جەروم تو­مانى تىزە بۇكتىردى. فينالدا ءجۇ­­مادىلوۆتىڭ جولى تايلاندتىق ۆي­چان پونليدپەن قيىستى. بۇل بوكسشىنىڭ ەسىمى كوپشىلىككە بەيمالىم بولعانىمەن, جاسىل قۇرلىقتاعى دودادا ول الەم چەمپيونى, پانامەريكا ويىن­دارىنىڭ قولا جۇلدەگەرى, كۋ­بالىق مانۋەل مانتيليا مەن ەۋروپا بىرىنشىلىگىنىڭ ەكى دۇر­كىن جەڭىمپازى, ۋكراينالىق ۆلاديمير سيدورەنكو سىندى ساڭلاقتاردى سان سوقتىرىپ, كوپ­شىلىك نازارىن وزىنە اۋدارعان ەدى. اقتىق ايقاستا دا ايدارى­نان جەل ەسكەن تاي ەلى وكىلى باس جۇلدەنى قورجىنعا سالدى. بولات ەكىنشى مارتە وليمپيا ويىندارىنىڭ كۇمىس مەدال­ىن قاناعات تۇتتى.

بولات ايتادى: جالپى مەن تاي بوكسشىسىنان «پالەنبەي قاۋىپ كەلەدى» دەپ كۇتپەگەن ەدىم. ءپونليدتى ءتۇرلى جارىستاردا ءبىر-ەكى مارتە كورگەنىم بار. شىنى كەرەك, ول كەزدەرى ونىڭ ونەرى ماعان ايتارلىقتاي اسەر ەتپەدى. ال اۋستراليا تورىندە ول قۇلپىرىپ شىعا كەلدى. ماعان دەيىن دە ءبىراز مىقتىنى جولىنان ىعىستىرعان پونليد فينالدا دا ءوزىن ەركىن سەزىندى. ونىڭ ۇستىنە قارسىلاسىم ماعان قاراعاندا ءبىرشاما جاس. جىلدامدىعىنىڭ ارقاسىندا ول ۇنەمى الدىمدى وراپ وتىردى. ناتيجەسىندە التى ۇپاي ارتىق جيعان قارسىلاسىم جەڭىسكە جەتتى. بۇل جەكپە-جەكتە تايلاندتىق بوكسشىعا ەسەم كەتكەنىن مەن مويىندايمىن.

وتكەنگە زەر سالساق, جۇمادى­لوۆتەن جەڭىل­گەن بوكسشىلاردىڭ ءبىرازى كەيىننەن كاسىپقوي رينگتە باق سىنادى. سولاردىڭ اراسىنان اتاقتىلار دا شىقتى. ماسەلەن, ومار نارۆاەس 2002-2009 جانە 2010-2014 جىلدارى قار­سىلاس شاق كەلتىرمەي, ەكى بىردەي سالماق دارەجەسى بويىنشا الەم چەمپيونى اتاندى. 2004-2007 جانە 2008-2010 جىلدار ارالىعىندا ۆاحتانگ دارچينياننىڭ ءداۋىرى ءجۇرىپ تۇردى. ۆلاديمير سيدورەنكو دا بەلدى نۇسقالاردىڭ التىن بەلبەۋىن يەلەندى. وسىلاي ۇزاق ۋاقىت تىزبەكتەي بەرۋگە بولادى. ال بولات ءجۇمادىلوۆ سيدنەي وليمپياداسىنان كەيىن بىرەر ايدان سوڭ ۇلكەن سپورتتان قول ءۇزدى.