پاندەميا – بارشا مەملەكەتتىڭ باسىنا تۇسكەن ۇلكەن سىن ساعاتىنا اينالدى. بابالارىمىزدان قالعان ءۇش سىناق قاعيداسى بار – باق سىناعى, قيىنشىلىق سىناعى, قازا سىناعى دەگەن.
ۇلتىمىز ءوز تاريحىندا بۇل سياقتى سىناقتاردان قانشاما رەت اۋىزبىرشىلىگىنىڭ ارقاسىندا وتكەن, ادامگەرشىلىگىنىڭ ارقاسىندا حالىق بولىپ جابىلا كوتەرگەن. ءبىزدىڭ, بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ دا الدىندا – جۇمىلا كوتەرىپ, ءتيىمدى شەشىمدەر ارقىلى بارلىق ماسەلەلەردى ەڭسەرۋ مىندەتى تۇر.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ ء«بىز تمد ەلدەرىنىڭ اراسىندا پاندەمياعا قاجەتتى شارالاردى العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ قابىلدادىق. كارانتين رەجىمىن ساقتاۋ ازاماتتارعا وڭاي ەمەس ەكەنىن تۇسىنەمىن. بىراق باسقا امال جوق.
دەگەنمەن, ءبىز ەكونوميكالىق دامۋ, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ تۋرالى ويلانۋىمىز كەرەك. كۇندەلىكتى ەڭبەك ەتىپ, تىرشىلىگىن جاساپ جاتقان حالىق ءوز مۇمكىندىكتەرىنەن ايرىلىپ قالماۋى كەرەك» دەيدى.
ءبىزدىڭ ەلىمىزدە كوروناۆيرۋستىڭ العاشقى كورىنىستەرى پايدا بولعاندا جاريالانعان توتەنشە جاعداي ينفەكتسيانىڭ بەتالىسىن باسقارۋعا مۇمكىندىك بەردى. بۇگىنگى تاڭدا اۋرۋدىڭ ءوسۋ قارقىنى 8 پايىزعا ءتۇستى. دۇنيەجۇزى دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ پىكىرىنە سايكەس بۇل كورسەتكىش شەكتەۋ شارالارىن جەڭىلدەتۋ جولدارىن قاراستىرۋدى باستاۋعا بولادى دەگەندى بىلدىرەدى.
مەملەكەت باسشىسى شەكتەۋ شارالارىنىڭ سالدارىن جەڭىلدەتىپ, حالىقتىڭ تارىقپاۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن كەڭ اۋقىمدى شەشىمدەر قابىلداپ وتىر.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ەل ەكونوميكاسىن قولداۋ ماقساتىندا كارانتين شارالارىن جەڭىلدەتۋ بويىنشا مالىمدەمە جاسادى.
28 ساۋىردەن باستاپ وندىرىستىك كاسىپورىنداردىڭ, قۇرىلىس جانە جول-قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ, كولىك كومپانيالارىنىڭ, بىرقاتار قىزمەت كورسەتۋ سالالارىنىڭ, ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ جۇمىسى قايتا باستالادى. سونىمەن قاتار وڭىرلەر دايىندىقتارىنا قاراي باسقا دا قىزمەت كورسەتۋشى كومپانيالاردىڭ جۇمىس ىستەۋىنە جول اشادى. بۇل شارالار رەسپۋبليكا بويىنشا 530 مىڭعا جۋىق ازاماتتىڭ جۇمىس ىستەپ, تابىس تابۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى.
اتالعان شارالار حالىقتى تابىس كوزىنەن ايىرماۋ, الەۋمەتتىك جاعدايدىڭ تومەندەۋىنىڭ جانە جۇمىسسىزدىقتىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان.
كارانتين تالاپتارىن جەڭىلدەتۋ شارالارى العاشقى بولىپ نۇر-سۇلتان جانە الماتى قالالارىندا 20 ساۋىردەن باستالىپ ەنگىزىلدى. وسىنىڭ ارقاسىندا 120 مىڭنان استام ادام ءوز جۇمىسىنا قايتا ورالدى.
دەگەنمەن كوروناۆيرۋس قاۋىپى ءالى سەيىلگەن جوق. سوندىقتان قىزمەتىنە ورالعان بارلىق اتالعان مەكەمەلەردە سانيتارلىق-ەپيدەميالىق شارالاردىڭ تولىق ساقتالۋى مىندەتتەلەدى. ءار قىزمەتكەردىڭ دەنە قىزۋىن ولشەۋ, بەتپەردە مەن قولىنا قولعاپ كيۋ ءتارتىبىن ساقتاۋ جاۋاپكەرشىلىگى ۇيىم باسشىلىعىنا دا, ءار جۇمىسشىعا دا ارتىلادى.
وڭىرلەردە قۇرىلعان جەدەل شتابتارى قىزمەتكە قايتا ورالعان وبەكتىلەردى قاتاڭ باقىلاۋعا الادى. ساقتانۋ شارالارىن ورىنداۋ الدىمەن جۇمىس بەرۋشىلەرگە, سونىمەن قاتار ازاماتتاردىڭ وزدەرىنە دە قاتىستى. ينفەكتسيانىڭ تارالۋىن شەكتەۋ ءۇشىن توتەنشە جاعداي كەزىندە تارتىپكە باعىنىپ, ءوزىنىڭ دە, وزگەنىڭ دە باسىن قاتەرگە تىكپەي, ۇيىندە وتىرعان ازاماتتارىمىزدىڭ قوسقان ۇلەسى زور. مىنە, سونىڭ ارقاسىندا بۇگىن ازاماتتاردىڭ ءۇي اينالاسىنا شىعىپ جۇرۋگە جانە ساياجايلارىنا بارۋىنا قاتىستى جەڭىلدىك جاريالانىپ وتىر. بۇل – ءتارتىپتى ساقتاعان قوعامنىڭ جەتىستىگى.
ساياجايدى وڭدەۋ, جەمىس-جيدەك, كوكونىس ءوسىرۋ – «قاراپايىم ىستەر ەكونوميكاسىنىڭ» نەگىزى, وتباسىلىق بيزنەستىڭ باستاۋى. ساياجاي – بۇگىنگى الەمدىك ەكونوميكالىق داعدارىس كەزىندە تابىس كوزىنە اينالدىرۋعا بولاتىن شاعىن بيزنەس. سوندىقتان بۇل ساناتتاعى ازاماتتارعا مۇمكىندىك جاساۋ جانە ولاردان ۇلگى الۋ قاجەت. دەگەنمەن وسىنىڭ بارلىعى ساقتىق شارالارىن قابىلداۋ جانە قاتاڭ ساقتاۋعا تىكەلەي بايلانىستى. وسى باعىتتار بويىنشا ءتارتىپ ەرەجەلەرىن قابىلداۋ مىندەتى ءوڭىر باسشىلارىنا جۇكتەلەدى.
1 مامىردان باستاپ ەكى باس قالا – نۇر-سۇلتان مەن الماتىنىڭ اراسىنداعى اۋە بايلانىسى ىسكە قوسىلاتىنى جاريالاندى. بۇل وتە ماڭىزدى شارا. بىراق ەسكەرەتىن جاي – ۇشاققا وتىرۋ ءۇشىن قولىڭىزدا C0VID-19-عا تاپسىرعان تەستىڭىزدىڭ اۋرۋ انىقتالماعانى تۋرالى قورىتىندىسى (انىقتاما مەرزىمى – 14 كۇن) بولۋى مىندەتتى. سونىمەن قاتار جوعارىدا ايتىلعان ساقتىق شارالارىن (دەنە قىزۋىن ولشەۋ, بەتپەردە, قولعاپ) ورىنداۋ قاجەت.
بۇل – كارانتيننەن شىعۋدىڭ العاشقى قادامدارى جانە مىندەتتى شارتتارى.
ەندىگى كەزەكتە ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتى كەزەڭ-كەزەڭىمەن رەتكە كەلتىرۋ, ازاماتتار ءۇشىن قالىپتى تىرشىلىك جاعدايلارىن جاساۋ مىندەتى تۇر. باسقا ۇيىمدار مەن مەكەمەلەردىڭ جۇمىسقا كىرىسۋى توتەنشە جاعداي بويىنشا مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ شەشىمىمەن جۇزەگە اساتىن بولادى. وسىنىڭ بارلىعى قازاقستاننىڭ ءار ازاماتىنىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋعا باعىتتالعان قاۋىپسىزدىك شارالارى. سەبەبى مەملەكەتتىڭ نەگىزى – حالىق, قوعام جانە ونىڭ دەنساۋلىعى.
ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ءوزىنىڭ «بىرلەسە بىلگەن ەل ءبارىن جەڭەدى» اتتى ماقالاسىندا «ەلىمىزدىڭ ەڭ ۇلكەن بايلىعى – ادام مەن ونىڭ ءومىرى بولعاندىقتان, ءاربىر ادام ءوزىنىڭ, وتباسىنىڭ, اتا-اناسى مەن بالا-شاعاسىنىڭ ومىرىنە, دەنساۋلىعىنا زور جاناشىرلىقپەن, ەرەكشە جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋى كەرەك. ويتكەنى ۇلت دەنساۋلىعى – مەملەكەت قاۋىپسىزدىگىنىڭ قۇرامداس بولىگى», دەيدى.
ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىن – 2000 جىلدى, جاڭا عاسىردى قارسى الىپ جاتقاندا, ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى «نەنى ارماندايسىز؟» – دەپ سۇراعان تىلشىگە «قازاقستان حالقىنىڭ 15 ميلليونعا جەتۋىن ارماندايمىن» دەگەن ەدى.
بۇگىن ول ارمان ورىندالدى, حالىق سانى 19 ميلليونعا جاقىندادى.
ءبىز بىرلىگى بەكەم حالقىمىزبەن, ونىڭ سانىمەن, ساپاسىمەن, بىلىمىمەن, مادەنيەتىمەن مىقتىمىز. مەملەكەتتىڭ بۇگىنى دە, بولاشاعى دا, جەڭىسى دە, جەتىستىگى دە حالقىنا بايلانىستى.
قازىرگى الەمدىك وركەنيەتتىڭ باسىنا تۇسكەن جاعدايعا بايلانىستى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ۇسىنىمدارىندا «...بۇل داعدارىستىڭ بۇرىنعى بولعان ەكونوميكالىق قيىنشىلىقتاردان تابيعاتى وزگەشە. ءار مەملەكەت ءوزىنىڭ ەكونوميكالىق دامۋى مەن قارجى تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋدى نەگىزگى مىندەتىنە اينالدىرۋى ءتيىس» دەلىنگەن.
پرەمەر-مينيستر ا.ءماميننىڭ باسشىلىعىمەن توتەنشە جاعداي بويىنشا مەملەكەتتىك كوميسسيا حالىقتىڭ ءار ساناتىنا قاتىستى وزەكتى ماسەلەلەردى جەكە قاراپ شەشىم قابىلداپ وتىر. نەگىزگى ماقسات – حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ. كونەدەن قالعان «بالىق بەرمە, قارماق بەر» دەگەن كەڭەس بار.
تمد ەلدەرىنىڭ پاندەميا جاعدايىندا قابىلداپ جاتقان شارالارىنىڭ سالىستىرمالى ساراپتاماسىنا قاراعاندا جالپى شەشىمدەرىمىز نەگىزىنەن ۇقساس. بىراق قازاقستاندىق شارالار جيىنتىعىندا ەكونوميكانى ستراتەگيالىق مىندەتتەر نەگىزىندە ءارى قاراي دامىتۋ جانە قولداۋ قارالعان. ءبىز وسىمەن ەرەكشەلەنىپ وتىرمىز. وسى باعىتتا قابىلدانعان قۇجاتتىڭ ءبىرى جۇمىسپەن قامتۋدىڭ 2020-2021 جىلدارعا ارنالعان جول كارتاسى. ونىڭ اياسىندا 250 مىڭنان استام ازاماتتى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋ كوزدەلەدى. ول ءۇشىن 1 ترلن تەڭگە قاراستىرىلدى.
ازيا ەلدەرىندە «دۇلەي داۋىل سوققاندا, قورعان قۇرۋدىڭ ورنىنا, جەل ديىرمەنىن سالعان ءجون» دەيدى ەكەن. بۇل – مۇمكىنشىلىكتى قولدانا ءبىلۋ تۋرالى ايتىلعان وي. ءبىز دە وسى جولمەن جۇرگەندى دۇرىس كورىپ وتىرمىز. اتالعان باعدارلاما ارقىلى 6 506 جوبا ىسكە اسىرىلادى. تەك الەۋمەتتىك سالاعا قاجەتتى جاڭادان 144 نىسان سالۋ كوزدەلىپ وتىر. 1678 ءبىلىم سالاسىنا قاجەتتى مەكتەپتەر, ينتەرناتتار, بالاباقشالار جوندەۋدەن وتەدى. بۇنىڭ ءبارى بولاشاعىمىزعا قوسىلاتىن اكتيۆتەر, سەبەبى بۇل نىساندار – ەرتەڭ قانشاما ادامعا تۇراقتى جۇمىس ورنى بولاتىن, حالىققا قاجەتتى قىزمەتتى ۇسىناتىن, كوپتەگەن جىلدار قوعامعا قىزمەت ەتەتىن ورىندار.
جاڭا باعدارلاما اياسىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا قاجەتتى 264 نىسان (فاپ, سدا, اۋرۋحانا) سالىنادى, نەمەسە وسىنشا ەلدى مەكەننىڭ حالقى ساپالى مەديتسينالىق كومەكپەن قامتىلادى دەگەن ءسوز.
23 ءساۋىر كۇنى مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆ نۇر-سۇلتان قالاسىندا 200 ورىندىق جاڭا ينفەكتسيالىق اۋرۋحانانى اشتى. ايتا كەتەرلىك وي – بۇل تاۋەلسىزدىك تاريحىندا العاشقى رەت بارلىق جاڭا تەحنولوگيالىق مۇمكىندىكتەردى قولدانا وتىرىپ 2 اپتا ىشىندە سالىنعان وبەكت. قولدانۋ مەرزىمى – 50 جىل. ءساۋىردىڭ 25-ىندە ءدال وسىنداي اۋرۋحانا الماتى قالاسىندا اشىلدى. ەندىگىسى شىمكەنتتە ىسكە قوسىلادى. بۇل – ۇلت دەنساۋلىعىنا قاتىستى قاۋىپتى ازايتۋ, حالقىمىزدىڭ جانى دا, ءتانى دە ساۋ بولۋىنا جاعداي جاساۋ مۇمكىندىگى.
مادەنيەت سالاسى بويىنشا 301 اۋىل كلۋبى مەن مادەنيەت ۇيلەرىن, 228 سپورت كەشەنىن سالۋ جانە جوندەۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل – حالىقتىڭ رۋحاني وسۋىنە, دەنساۋلىعىن شىنىقتىرۋىنا جاسالعان مۇمكىندىك. سونىمەن قاتار الەۋمەتتىك قامتاماسىز ەتۋ باعىتىندا 137 ينتەرنات, ءورت ءسوندىرۋ دەپولارى مەن حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارىن, 39 تۇرعىن ءۇي مەن جاتاقحانا سالۋ كوزدەلگەن. بۇل – ازاماتتارىمىزدىڭ باسپانالى بولۋى, جۇمىسپەن قامتىلۋى, قاۋىپسىز ءومىر ءسۇرۋى جانە قاجەتتى قۇجاتىن قينالماي الۋىنا جاسالعان العىشارت, جاقسى مۇمكىندىك. تۇرعىن ءۇي كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى سالاسىندا 390 سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ, 218 گاز جانە جىلۋمەن قامتاماسىز ەتۋ, 171 ەلەكتر جۇيەسى نىساندارى سالىنادى.
قالالار مەن ءىرى وبلىس ورتالىقتارىنىڭ جىلۋمەن جابدىقتاۋ كاسىپورىندارىنىڭ تەحنيكالىق جاعدايىن جاقسارتۋ, جىلۋمەن جابدىقتاۋ قىزمەتتەرىنىڭ سەنىمدىلىگى مەن ساپاسىن ارتتىرۋ, جىلۋ جەلىلەرىندەگى شىعىنداردى ازايتۋ, سونىمەن قاتار كوممۋنالدىق قىزمەتتەردى ۇسىناتىن كاسىپورىنداردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ارقىلى جايلى ءومىر ءسۇرۋ مۇمكىندىگى. ەلدى مەكەندەردەگى 489 كوشە, 267 استام ساياباق, 130 بالالار الاڭىن اباتتاندىرۋ مەن كوگالداندىرۋ قولعا الىنادى. بۇل – ءومىر سۇرەتىن جەرىمىزدى, الەۋمەتتىك اينالامىزدى جاقسارتۋ, وڭىرلەرىمىزدى دامىتۋ, ەلدى مەكەندەردى جاڭارتۋ مۇمكىندىگى.
وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن رەسپۋبليكا بويىنشا 4 000 شاقىرىم اسفالت جول توسەلەدى, 1,5 مىڭ شاقىرىم جولدا كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. 35 كوپىر مەن بوگەتتەر جوندەۋدەن وتەدى.
جول – مەملەكەتتىڭ كۇرە تامىرى, ودان قانشاما ارتەريالار تارايدى. ونىڭ بارلىعى – حالىقتىڭ ىسكەرلىك قابىلەتىن دامىتىپ, شاعىن بيزنەستىڭ دامۋىنا باستاۋ بولاتىن مۇمكىندىك.
مىسالى, تەك قاراعاندى وبلىسىندا وبلىستىق جانە اۋداندىق دەڭگەيدەگى 533 شاقىرىم اۆتوجولدى جوندەۋ قاراستىرىلعان. ناتيجەسىندە جولدىڭ ساپاسى 84 پايىزعا جاقسارادى, 1500 ادام جۇمىسپەن قامتىلادى.
قوستاناي وبلىسى جول كارتاسىن ىسكە اسىرۋعا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ كىرىستى. بۇگىنگى تاڭدا جوسپارلانعان 275 جوبانىڭ 129-ى بويىنشا كونكۋرستار جاريالانعان, 58-ءى بويىنشا كونكۋرس قورىتىندىسى شىعارىلىپ, 6 جوبا بويىنشا جۇمىس باستالدى. جوسپار بويىنشا 13 435 جۇمىس ورىن اشىلادى, سونىڭ 211-ءى بۇگىن ىسكە قوسىلعان.
جول كارتاسى شەڭبەرىندە شىعىس قازاقستان وبلىسىندا ۇلى اقىننىڭ 175 جىلدىعىنا ارنالعان «اباي قۇنانباەۆتىڭ ءۇي-جايى كەشەنى» جوباسىن, تۇركىستان قالاسى بويىنشا ياساۋي مۋزەيىنىڭ قۇرىلىسىن ىسكە اسىرۋ قولعا الىنىپ وتىر.
بۇل – ۇرپاققا رۋحاني ازىق بولاتىن, تۋريزم ارقىلى ەلىمىزدى الەمگە تانىتاتىن ۇزاق مەرزىمدى, حالىققا بەلسەندى قىزمەت اتقاراتىن جوبالاردى ىسكە اسىرۋ مۇمكىندىگى. سوندىقتان بۇل جول كارتاسىن مۇمكىنشىلىك جولى دەپ ايتۋعا دا بولادى.
جالپى مەملەكەت تاراپىنان قابىلدانىپ جاتقان شارالار ناتيجەسىندە 1,1 ملن-عا جۋىق ازاماتتى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتەمىز.
اتالعان جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن 90 پايىزداي وتاندىق وندىرۋشىلەردىڭ الەۋەتىن پايدالانۋ مىندەتتەلىپ وتىر. ەگەر قاجەتتى وندىرىستەر بۇگىندە جوق بولسا, ولاردى قۇرۋ كەرەك, مۇنىڭ ءوزى ىشكى بيزنەستى دامىتۋ مۇمكىندىگى.
نەگىزى, پاندەميا الەمدىك وركەنيەتتىڭ دامۋىن وزگەرتتى. الەم پاندەمياعا دەيىنگى جانە كەيىنگى بولىپ ەكى كەزەڭگە ءبولىندى.
كوروناۆيرۋس كارانتينى بارشا مەملەكەتتەرگە سىن ساعاتىنا اينالدى. ءبىز دە سول سىن ساعاتتا 30 جىلدا اتقارعان جۇمىسىمىزدى سارالاپ, ەل بولىپ ەمتيحان تاپسىرىپ جاتىرمىز. جەتىستىكتەرىمىزدى باعالاپ, كەمشىلىكتەرىمىزدى سارالاپ تۇجىرىم جاساۋدامىز.
بىرىنشىدەن, بەيبىت ءومىردىڭ باتىرلارى – اق حالاتتى ابزال جاندار, دارىگەرلەرگە; ءبىزدىڭ بالالارىمىزعا ءبىلىم بۇلاعىن اشىپ, ءار ءۇيدىڭ ەركەسىمەن ءتىل تابىسىپ, ولارعا وتانشىلدىق تاربيە بەرىپ جۇرگەن ۇستازدارعا; العى شەپتە ءجۇرىپ, العاشقى سوققىنى وزدەرىنە الاتىن اسكەري قىزمەتتەگى شەكارا, پوليتسيا, كەدەن قىزمەتكەرلەرىنە; حالىقتى بولىپ جاتقان جاڭالىقتارمەن ۋاقتىلى تانىستىرىپ, قابىلدانعان شارالاردى جەتكىزىپ جۇرگەن جۋرناليستەر قوعامىنا دەگەن ريزاشىلىق نيەت, ادامي العىس, سىيلاستىق ارتتى. بارشاسىنا راحمەت.
ەكىنشىدەن, ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ; تسيفرلى قىزمەت كورسەتۋ باعىتىن جەتىلدىرۋ, حالىقتى ونى قولدانۋعا ۇيرەتۋ; قاشىقتان قىزمەت كورسەتۋ سالاسىن كەڭەيتۋ; وتاندىق ىشكى بيزنەس جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ سياقتى باعىتتاردا اتقاراتىن جۇيەلى جۇمىستى جوسپارلاۋ جانە ىسكە اسىرۋ مىندەتتەرى ايقىندالدى.
بۇل جاعداي بولاشاعىمىز ءۇشىن قاجەتتى باعىتتاردى ناقتىلادى.
ۇشىنشىدەن, ومىرىمىزگە قاجەتتى قاعيداتتاردى انىقتادى – ۇقىپتىلىق پەن ۇنەمشىلدىككە ۇيرەنۋ, قولدا باردىڭ قادىرىن ءبىلۋ, ءتارتىپتى تاربيەنىڭ نەگىزىنە اينالدىرۋ قاجەتتىلىگىن ءتۇسىندىردى.
تورتىنشىدەن, قازاقستاننىڭ ءار ازاماتى ەلى, حالقى, مەملەكەتى ءۇشىن جانە ءوزى, وتباسى ءۇشىن جاۋاپتى ەكەنىن تەرەڭىنەن ۇقتى.
ەلباسىنىڭ ۇندەۋىمەن «بىرگەمىز» قورى قۇرىلىپ, ەلدەگى اۋقاتتى ازاماتتاردىڭ قولداۋىمەن 23 ملرد تەڭگەدەن استام قارجى اۋدارىلدى. قور ارقىلى 362 مىڭ وتباسىنا 50 مىڭ تەڭگەدەن كومەك كورسەتىلدى; الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن وتباسىلارىنا 5 ملن بەتپەردە تاراتىلدى; العى شەپتە جۇرگەن 2 112 دارىگەرگە قارجىلاي كومەك بەرىلدى.
وسى باعىتتاعى جۇمىستى ىسكە اسىرۋدا, كارانتينگە قاراماستان, مىڭداعان جاستار ەرىكتىلەر قاتارىندا بەلسەندى قىزمەت اتقارىپ ءجۇر.
مادەنيەت پەن ونەر سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى مۇراجايلارعا ەكسكۋرسيا, جەكە شىعارماشىلىق كونتسەرتتەرىن ۇيىمداستىرىپ, حالىقتىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ وتىر.
«بىرلەسە كوتەرگەن جۇك جەڭىل» دەگەن ءسوز وسى بولار. بۇگىن قوعام بولىپ باس قوسا اتقارىپ جاتقان وسى شارالارىمىز بولاشاعىمىزعا نەگىز بولاتىنى انىق.
قازاق سالت-ءداستۇرى جانە ونىڭ عىلىمي نەگىزدەرى جيناقتالعان «اعاش بەسىكتەن جەر بەسىككە دەيىن» (ا.نۇسىپوقاس ۇلى, ءا.جاپار ۇلى) دەگەن كىتاپتا امانات دەگەن كيەلى ۇعىم تەرەڭ تۇسىندىرىلگەن. وسى ۇعىم ادامعا ارتىلاتىن جاۋاپكەرشىلىكتىڭ نەگىزى ەكەن.
اتادان قالعان 7 امانات كەلەسى – كوز اماناتى; قۇلاق اماناتى; ءتىل اماناتى; قول اماناتى; اياق اماناتى; جۇرەك اماناتى; باس اماناتى.
وسى اماناتتاردىڭ بارلىعى بۇگىنگى تاڭدا ارقايسىمىزدىڭ الدىمىزدا تۇر.
كوز اماناتى – حالىق ءۇشىن جاسالىپ جاتقان جاقسىلىقتى كورۋ ءبىلۋ, باعالاۋ. ء«بىرىن ءبىرى باتىر» دەيتىن حالىقتىڭ ۇرپاعى مۇنى جاقسى تۇسىنەدى.
قۇلاق اماناتى – حالىقتى امان ساقتاۋ ءۇشىن ايتىلىپ جاتقاندى تىڭداپ, ۇندەپ جاتقاندى قولداۋ. «ەستيتىن مەملەكەتتىڭ» نەگىزگى قاعيداسى وسى – ءبىرىن-ءبىرى تىڭداي ءبىلۋ.
ءتىل اماناتى – جاقسى ءسوز سويلەپ, جابىرقاعاندى جادىراتۋ, جاقسىلىقتى تاراتۋ. «جاقسى ءسوز – جارىم ىرىس» ەكەنىن اتا تاريحىمىز دالەلدەگەن. جالعان اقپاراتقا ەمەس, رەسمي اقپاراتقا سەنۋ.
قول اماناتى – ىزگىلىككە سۇيەۋشى, قينالعانعا دەمەۋشى بولىپ قول ۇشىن بەرۋ. بۇگىنگى تاڭدا قانشاما قوعامدىق قورلار مەن ەرىكتىلەر جۇمىس ىستەپ جاتىر. سولارعا جانە ىزگىلىكتى ىستەرىن جاريا ەتپەي ىستەپ جۇرگەن ابزال ازاماتتارعا العىس ايتۋ.
اياق اماناتى – ءوز حالقىڭمەن بىرگە اياق باسىپ, قاجەتتى شەكتەۋدە قادامىڭدى قىسقارتىپ, اق جولدان تايماۋ. شەتەلگە قىدىرىپ كەتىپ, قيىن كەزدە قوسىمشا ماسەلە, كەرەكسىز شىعىن شىعارتىپ وتىرعان جاندارعا قۇلاققاعىس.
جۇرەك اماناتى – قانىن دا, جانىن دا تازا ۇستاۋ. ۋايىمعا بەرىلمەي, دەنساۋلىعىڭا, اقىل-ويىڭا جاۋاپتى بولۋ.
باس اماناتى – ءوز اماندىعىڭا, وتباسىڭ مەن قورشاعان الەۋمەتتىك ورتاڭا, ەل اماندىعىنا دەگەن جاۋاپكەرشىلىك.
«اماناتقا قيانات قىلما» دەگەن بابالارىمىزدىڭ قاعيداسى بۇگىن ءبىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى.
بۇكىلالەمدىك ەكونوميكانى 2,8 پايىزعا قۇلدىراۋىنا اكەلىپ سوققان داعدارىس ءبىزدىڭ بەرىكتىگىمىزدى سىناققا سالۋدا.
بۇگىنگىدەي قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە بىزگە ىنتىماق پەن اۋىزبىرشىلىك, كەڭدىك پەن كەمەڭگەرلىك, سابىرلىلىق پەن ىسكەرلىك قاجەت.
ەلباسى ماقالاسىندا «بۇل – بۇكىل الەم مەملەكەتتەرىنە تۇسكەن زور اۋىرتپاشىلىق. ءبىز ونى وسىنداي سىن ساعاتتا سەپتىگىن تيگىزەتىن حالقىمىزدىڭ توزىمدىلىگى, ەرىك-جىگەرى جانە وزىنە دەگەن زور سەنىمى ارقاسىندا مىندەتتى تۇردە جەڭىپ شىعامىز. ول ءۇشىن بىزگە قاجەتتى نارسە – قارجى-قاراجات, ماتەريالدىق رەسۋرس, تەحنيكا, ازىق-ت ۇلىك – ءبارى بار. الاڭدايتىن, ءابىرجيتىن ەش نەگىز جوق», دەدى.
ءيا, بەرەكەمىز اۋىزبىرشىلىكتە, ىرىسىمىز ىنتىماعىمىزدا!
ءبىز قاشاندا بىرگەمىز!
ەرالى توعجانوۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى