ينتەرنەت–سەرۆيزدىڭ كەز كەلگەن ءتۇرى ەندى ءبىزدىڭ قازاقستاندىقتار ءۇشىن دە قول جەتىمدى. كەز-كەلگەن بانكتىڭ تۇتىنۋشىسى ەندى ينتەرنەت-سەرۆيستىڭ بارلىق قىزمەتىن پايدالانا الادى. بۇل تۋرالى, كەشە, الماتىدا وتكەن رف, بەلورۋس, وزبەكستان, قىرعىزستان جانە قازاقستاننىڭ بانك, قارجىلىق –تەحنولوگيا كومپانيا وكىلدەرى قاتىسقان ونلاين جيىندا ايتىلدى.
جيىن بارىسىندا رەسەيدەن كەلگەن قارجى تەحنولوگتارى قازاقستاندىق بانكتەر «Open Api» تەحنولوگياسىن قولدانۋدى كەشىكتىرىپ جاتقانىن تىلگە تيەك ەتكەن ەدى. «Open Api» تەحنولوگياسى بانكتەرگە تەحنولوگيانىڭ سوڭعى مۇمكىندىكتەرىنىڭ گەنەراتورى دەپ قابىلدانادى ەكەن. «قازىر رەسەيدە بانكتەر اراسىنداعى باسەكە كليەنت ءۇشىن ەمەس, تەحنولوگيالىق كوشباسشىلىق ءۇشىن ءجۇرىپ جاتىر. قارجىلىق تەحنولوگيانىڭ سوڭعى مۇمكىندىگىن قول جەتكىزگەن بانكتى كليەنت ءوزى ىزدەپ, تابادى » دەيدى رەسەيلىك «Intervale Russia» قارجىلىق تەحنولوگيا كومپانياسى وكىلى ۆيتالي ششيدكوۆسكي.
رەسەيلىك تەحنولوگ 2018 جىلدان بەرى ەلەكتروندى كوممەرتسيا نارىعى 2 ەسە وسكەنىن ايتتى. ءتىپتى ترانسشەكارالىق ەلەكتروندى ساۋدا 37 پايىزعا ءوسىپتى. مۇنىڭ ءبارى بانكتەر مەن قارجىلىق تەحنولوگيا كومپانيا وكىلدەرى اراسىنداعى اۋىزبىرشىلىكتىڭ ناتيجەسى ەكەن. «قازىر رەسەيدە 200 دەن استام بانك بار. رەسەي بانكتەردىڭ فيليالدارى ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ بارىندە بار. ولاردىڭ «commerce» ترانسشەكارالىق نارىعىنداعى كوشباسشى بولۋى مۇمكىندىگى جوعارى. قىرعىزستاندا ەلەكتوندى ساۋدا نارىعى ءتىپتى نولدىك دەڭگەيدە تۇرعانىن قىرعىزستاندىق ارىپتەستەرىمىزدەن بىلدىك. ءتىپتى الماتى مەن بىشكەك اراسىندا ءتىپتى ءموبيلدى بايلانىس ناشار ەكەنىن بىلدىك. قىرعىزستانداعى ەلەكتروندى ساۋدا سەگمەنتى ءبىزدىڭ قاپەرىمىزگە الىپ جۇرەتىن نارىق ەكەن», –دەپ اتاپ ءوتتى رەسەيلىك وكىل ۆيتالي ششيدكوۆسكي.
قازاقستاندىق سپيكەر كونستانتين گوراجانكين قازاقستاندىق بانكتەردىڭ ءبارىنىڭ بىردەي ەلەكتروندى ساۋدا نارىعىنداعى مۇمكىندىگىنىڭ جوعارى ەكەنىن ايتتى. سپيكەر «OpenAPI» تەحنولوگياسى بانكتەرگە دە, كليەنتتەرگە دە ءتيىمدى ەكەنىن ايتتى. بۇل, ءبىرىنشى كەزەكتە كليەنتتەر ءۇشىن ءتيىمدى ەكەن. سەبەبى قولىندا ءبىر عانا بانكتىڭ كارتوچكاسى بار كليەنت تەك سول بانكتىڭ عانا ينتەرنەت –بانكينگىن قولدانىپ كەلدى. «ۇلتتىق بانكتىڭ مىندەتى كليەنتتەرگە بارلىق ينتەرنەت بانكينگتەردى قولدانۋ مۇمكىندىگىن قالىپتاستىرۋ. ولار قازاقستاندىق قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ بارلىق پلاتفورمالارىمەن جۇمىس ىستەۋ كەرەك. بۇل قارجىلىق –تەحنولوگيالىق جوبالاردىڭ وسۋىنە جول اشادى. بۇل ءموبيلدى بانكتىڭ مۇمكىندىگىن ارتتىرادى» دەيدى كونستانتين گوراجانكين.
سپيكەر قازاقستاندىق بانكتەردىڭ «e-commerce» نارىعىندا بانكتەردىڭ قول قۋسىرىپ قاراپ وتىرماعانىن, بۇعان «Kaspi Red» بانكتى مىسال ەكەنىن دالەلدەرمەن ايتىپ بەردى. «Kaspi Red» ارەكەت بانكتەردىڭ «ە-commerce» نارىعىمەن ينتەگراتسيالانۋىن تەزدەتتى. «كازكوم» «Homeshop» ەلەكتروندى ساۋدا جەلىسىن ىسكە قوستى. بانكتەر اراسىنداعى نەگىزگى باسەكە تەحنولوگيا ءۇشىن ءجۇرىپ جاتىر. جىل باسىندا ءبىراز بانكتەر ديدجيتاليزاتسيالاۋعا كوشەمىز دەگەن ەدى. بۇل قىمبات تەحنولوگيا. ەكىنىڭ ءبىرى قابىلداۋعا شاماسى جەتپەيدى. «كaspiدەن» سوڭ «كازكوم» جانە بىرنەشە بانك «ماركەتپلەيس» اشۋعا دايىندالىپ جاتقانى جيىن بارىسىندا بەلگىلى بولدى.
«ماركەتپلەيس» تەك ەلەكتروندى تاۋارلار عانا ەمەس, اۆتوكولىك دوڭعالاعى, ساعاتتار جانە ءۇي تۇرمىسىنا قاجەتتى تاۋار لاردى ەلەكتروندى كوممەرتسيا نارىعىنا شىعارۋعا دايىن وتىر.
قازاقستاندىق سپيكەر كونستانتين گوروجانكين ەلەكتروندى كوممەرتسيا نارىعى دۇرىس قولدانىلماعان بانك ترانزاكتسياسىنان دامي الماي الماي وتىرعانىن ايتتى. ترانزاكتسيانىڭ دۇرىل ورىندالماۋى «بانك حوۋم كرەديت», «حالىق بانك» جانە «Altyn Bank » جاعىنان كوپ ورىن الادى ەكەن.
«بۇل بانكتەر ترانزاكتسيا جاعىنا كوبىرەك كوڭىل بولسە, ينتەرنەت بيزنەستىڭ جۇمىسى العا جىلجيدى », – دەيدى كونستانتين گوروجانكين.
قازاقستاندا ينتەرنەت-دۇكەندەردىڭ دامۋىنا لوگيستيكا ماسەلەسى, جەردىڭ شالعايلىعى ازداپ قولبايلاۋ بولعانى شىندىق.
كونستانتين گوروجانكين ەلىمىزدىڭ ەلەكتروندى كوممەرتسيا نارىعىنىڭ ويىنشىلارىنا ورتالىققا شوعىرلانا بەرمەي, كورشى ەلدەرگە –وڭتۇستىك ارقىلى وزبەكستان مەن قىرعىزستانعا, قىتايعا, سولتۇستىك وبلىستار ارقىلى رەسەيگە شىعۋعا مۇمكىندىك بار ەكەنىن ايتادى. قازاقستاندىق ينتەرنەت-بيزنەس جانە ەلەكتروندى كوممەرتسيا قاۋىمداستىعى جىل سايىن ينتەرنەتتە وتەتىن «كيبەرجۇما» جاپپاي ساتىلىمىندا بىزگە ساتىپ الۋشىلاردىڭ 55 پايىزى الماتىدان ەكەنىن كورسەتىپ بەردى. ەندى ساتىپ الۋشىلاردىڭ كارتاسىن جان –جاققا ۇلكەيتۋ كەرەك. استانادا بۇل كورسەتكىش 17 پايىز. ءۇشىنشى ورىندا قاراعاندىلىقتار – 11 پايىز, شىمكەنتتىكتەردىڭ ۇلەسى 7, 9 پايىز.
كونستانتين گوروجانكين قازاقستاندىق بانكتەر شەتەلدىك تەحنولوگيانى قولدانۋعا دايىندىقتىڭ سوڭعى كەزەڭىندە ەكەنىن ايتىپ ءوتتى. كونستانتين گوروجانكين, وسى تۇستا «مەنىڭ ءۇيىم شەتتە ورنالاسقان » دەگەن ءتاسىلدىڭ كۇنى وتكەنىن ايتادى. رەسەي مەن اقش عانا ەمەس, اقش –قىتاي جانە تاياۋ شىعىس ەلدەرى اراسىنداعى ساۋدا سوعىسىنىڭ سالقىنى بىزگە دە سەزىلىپ جاتىر.
«ەلەكتروندى ساۋدا نارىعىنا سانكتسيالاردىڭ دا, الەمدىك كاتاكليزمنىڭ دە اسەرى بار. سوندىقتان ديپلوماتتارىمىز بەن ساياساتتانۋشىلارىمىز تەزىرەك ءبىر كەلىسىمگە كەلۋىن تىلەيمىز. رەسەي ءرۋبلى مەن تەڭگەمىزدىڭ باعاسىنداعى وزگەرىستەردى قازاقستاندىقتار «ميني دەۆالۆاتسيا» دەپ باعا بەرىپ جاتىر. بىرەر ايدان بەرى تۇتىنۋشىلاردىڭ بەلسەندىلىگى تومەندەپ كەتتى. ازىرگە توقتامدى پىكىر ايتا المايمىن, سوڭىن كۇتەيىك» – دەپ ءسوزىن قورىتتى كونستانتين گوروجانكين.
الماتى