ءماجىلىس دەپۋتاتى ايقىن قوڭىروۆ ۇكىمەتتىڭ نازارىن ەكونوميكانى قارجىلاندىرۋ پروبلەمالارىنا اۋداردى. مەملەكەتتىك حولدينگتەر, قورلار تۇرىندەگى ۋاقىتشا سحەمالاردىڭ ورنىنا سالالىق بانكتەر قۇرۋ قاجەتتىگىن ايتتى.
بۇگىن الماتىدا ۆەبينار جيىندا باس قوسقان ساراپشىلار سالالىق بانكتەرگە ءمان بەرۋدىڭ ماڭىزىن تالقىلاپ جاتىر. ساراپشىلاردىڭ پايىمىنشا, قازاقستاننىڭ نەسيە قايتارۋ رەيتينگى جاقسى بولعانىمەن, ەلدىڭ بانك جۇيەسى ءالى دە ءالسىز. 2000-2007 جىلدارى قارقىندى دامىعان ەلدىڭ قارجى يندۋسترياسىنا عالامدىق قارجى داعدارىسى ءتىپتى اۋىر ءتيدى. بانكتەر جاپپاي قارجىلاي كومەك سۇراعان 2009 جىلدان كەيىن بانكتەر اكتيۆتەرىنىڭ باسىم كوپشىلىگى – 22 ميلليارد دوللار – جۇمىس ىستەمەيتىن پروبلەمالىق نەسيە دەپ تانىلدى. ساراپشىلار ۇلتتىق بانك پەن ءىرى بانكتەر اراسىندا جۇمىس ىستەمەيتىن نەسيەلەردىڭ ۇلەسىن الداعى بەس-التى جىلدا 10 پايىزعا دەيىن قىسقارتۋدى كوزدەيتىن جەكە كەلىسىمدەردىڭ سول كەزدە بەكىتىلگەنىن ايتادى. تاۋەلسىز ساراپشى الەكساندر يۋرين ۇلتتىق بانكتىڭ جاڭا ساياساتى قازاقستاندىق بانكتەرگە نەسيەلەۋدى ۇلعايتۋدىڭ جاڭا كەزەڭىن باستاۋىنا مۇمكىندىك بەرگەنىن ايتتى. بۇل ۇكىمەتتىڭ ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ مەن ونەركاسىپتى قارقىندى دامىتۋعا قاتىستى جوسپارىن ىسكە اسىرۋىنا كومەكتەسەر ەدى. «بىراق ولاي بولمادى. ەندى قاداعالاۋعا نەگىزدەلگەن ءتاسىل مەن ىسكەرلىك قىزمەتتى جالعاستىرۋعا مۇمكىندىك اراسىنداعى تەپە-تەڭدىك ساقتالعانى ماڭىزدى», – دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى ول.
ساراپشىلار الداعى ۋاقىتتا, قازاقستاندا بار بولعانى ونشاقتى عانا بانكتىڭ قالۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتىپ وتىر. سەبەبى بانكتەردى قولدان ۇستەمەلەتىپ قارجىلاندىرۋ مۇمكىندىگى 2019 جىلى اياقتالعان. 2020 جىلدان باستاپ الەمدىك قارجى سەكتورى ينتەگراتسياسىمەن بەتپە-بەت قالامىز. «قازاقستانعا سالالىق بانكتەر قاجەت دەگەن پىكىرلەر كوپتەپ ايتىلادى. بۇل پىكىردى مەن دە قولدايمىن. ەندى بانكتەردىڭ مۇمكىندىگى دە, قاجەتتىلىگى دە باسەكەلەستىك جاعدايىندا سىنالادى», – دەيدى الەكساندر يۋرين.
ول بانك سەكتورى تارتىمدىلىعىن ارتتىرعاندا عانا شەتەلدىك بانكتەردىڭ كەلەتىنىن ايتادى. الداعى بىرەر جىلدا جابىلىپ جاتقان بانكتەردىڭ ورنىن شەتەلدىك بانكتەر يەلەنەدى دەپ دامەلەنۋدىڭ قاجەتى جوق.
ءىجو مولشەرىنىڭ ازايىپ كەتۋى ىشكى نارىقتىڭ مۇمكىندىگىنىڭ شەكتەۋلى ەكەنىن تاعى دا كورسەتتى. ودان بولەك, بىزگە كەلۋگە نيەتتەنگەن شەتەلدىك بانكتەر تاراپىنان بەرىلگەن نەسيەنىڭ ۇشتەن ءبىرىنىڭ قايتپاي قالۋىنا نازار اۋدارماي قويمايدى. «شوب جاقسى جۇمىس ىستەسە, ەكونوميكانىڭ كۇرەتامىرىنا قان جۇگىرەدى. بۇل بانكتەر ءۇشىن اشىق نارىقتى قالىپتاستىرادى», – دەيدى الەكساندر يۋرين.
سوڭعى جىلدارى بانكتەردىڭ ءبىرازى شوب-تىڭ الەۋەتىن ءساتتى پايدالانىپ, داعدارىستىق ستسەناريلەرىن جاقسى جۇزەگە اسىردى. بىراق قوعامنىڭ نازارى بيلىكتىڭ بانك پروبلەمالارى تۋرالى مالىمدەمەسىنە كوبىرەك اۋىپ كەتتى. بۇل بانكتەرگە قاتىستى كەيبىر پروبلەمالاردى نارىق جولىمەن ەمەس, اكىمشىلىك جولمەن شەشىلۋىنە الىپ كەلدى. «مۇنىڭ سوڭى بانكتەردىڭ بر-بىرىنە جۇتىلۋىنا نەمەسە جويىلۋىنا الىپ كەلدى. باسقاشا ايتقاندا كەيبىر بانكتەر اقپاراتتىق سوعىستىڭ تۇتقىنىنا اينالدى», – دەيدى ا. يۋرين.
بۇعان دەيىن بىرقاتار رەيتينگتىك اگەنتتىكتەر پاندەميا جاعدايىندا قازاقستاندا نەسيەلەۋ ساپاسىنىڭ ناشارلاۋىن بولجاپ وتىر دەپ حابارلاعان بولاتىن.
قازاقستان قارجىگەرلەرى قاۋىمداستىعىنىڭ (ققق) تالداۋشىسى مەرەي يسابەكوۆ ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتىڭ تومەندەۋىنە بايلانىستى قارىز الۋدىڭ باسەڭدەۋىن كۇتۋگە بولاتىندىعىن ايتتى. الايدا ماسەلەنىڭ سوڭعى شكالاسىن ەسەپتەۋ مۇمكىن ەمەس. الايدا, ەگەر كوروناۆيرۋسپەن بايلانىستى جاعدايدى باقىلاۋعا الۋعا بولاتىن بولسا, وندا يسابەكوۆتىڭ پىكىرىنشە, بۇل نارىققا تەرىس اسەر از بولۋى مۇمكىن.
افك ساراپشىسى داعدارىس كەزىندە تولەمگە قابىلەتتى قارىز الۋشىلار ءۇشىن كۇرەس كۇشەيە ءتۇسۋى مۇمكىن, بۇل نەسيەلەر بويىنشا پايىزدىق مولشەرلەمەلەرگە قىسىم جاسايدى.
قازاقستان قارجىگەرلەرى قاۋىمداستىعىنىڭ (ققق) تالداۋشىسى مەرەي يسابەكوۆ ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتىڭ تومەندەۋىنە بايلانىستى قارىز الۋدىڭ باسەڭدەۋىن كۇتۋگە بولاتىندىعىن ايتتى. الايدا ماسەلەنىڭ سوڭعى شكالاسىن ەسەپتەۋ مۇمكىن ەمەس. الايدا, ەگەر كوروناۆيرۋسپەن بايلانىستى جاعدايدى باقىلاۋعا الۋعا بولاتىن بولسا, وندا يسابەكوۆتىڭ پىكىرىنشە, بۇل نارىققا تەرىس اسەر از بولۋى مۇمكىن.
ققق ساراپشىسى داعدارىس كەزىندە تولەم قابىلەتتى قارىز الۋشىلار ءۇشىن كۇرەس كۇشەيە ءتۇسۋى مۇمكىن, بۇل نەسيەلەر بويىنشا پايىزدىق مولشەرلەمەلەرگە قىسىم جاسايدى. «بۇل ەنەرگيا رەسۋرستارىنا سۇرانىستى قالپىنا كەلتىرگەننەن كەيىن قولايلى دەڭگەيگە ورالۋى مۇمكىن مۇناي باعاسىنا قاتىستى. مۇنداي جاعدايلاردا, ۇكىمەت شارالارىنىڭ تيىمدىلىگىمەن نەسيەلەۋ مولشەرلەمەسىندە ايتارلىقتاي وزگەرىستەر بولدىرمايدى», - دەدى ول.
ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك, Moody's قازاقستاندا تۇتىنۋشىلىق سەگمەنتتەگى اكتيۆتەر ساپاسىنىڭ ناشارلاۋ قاۋپى جوعارى دەپ سانايدى. Fitch جوعارى جۇمىسسىزدىق پەن تابىستىڭ ازدىعى بولشەك نەسيەلەندىرۋ جاعدايىن كۇردەلەندىرەتىنىن اتاپ ءوتتى. S&P-دە ولار قارجىلىق ينستيتۋتتاردىڭ تازا پايىزدىق كىرىسىنىڭ ازايۋىن بولجايدى, سەبەبى كارانتين كەزەڭىندە كورپوراتيۆتى جانە بولشەك كليەنتتەردىڭ نەسيەگە دەگەن سۇرانىسىنىڭ تومەندەۋى جانە ول كارانتين اياقتالعاننان كەيىن دە جالعاسۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتقان.