ءبىز وسىعان دەيىن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ەلدەرى زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويعانىن, ول كۇشىنە ەنگەننەن كەيىن وداق اۋماعىندا جۇمىس ىستەيتىن جۇمىسشىلار ءوز وتانىندا جۇمىس ىستەگەن كەزەڭدەر ءۇشىن عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ەاەو-نىڭ باسقا ەلدەرىندە جۇمىس ىستەگەن كەزەڭدەر ءۇشىن دە زەينەتاقى الاتىنىن, ءار مەملەكەت ءوز زاڭدارى بويىنشا زەينەتاقى تولەيتىنىن جازعانبىز.
«ەاەو-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ جۇمىسشىلارىنىڭ زەينەتاقىسى تۋرالى كەلىسىم كۇشىنە ەنگەننەن كەيىن, وداق ەلدەرىنىڭ جۇمىس ىستەيتىن تۇرعىندارى وزدەرىنىڭ وتاندارىندا جۇمىس تاجىريبەسى ءۇشىن عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە باسقا مەملەكەتتەردەگى جۇمىس تاجىريبەلەرى ءۇشىن دە زەينەتاقى الادى. بۇل جاعدايدا كەلىسىم كۇشىنە ەنگەننەن كەيىن الىنعان تاجىريبە ەسكەرىلەتىن بولادى. «كەلىسىم بارلىق ەاەو ەلدەرى راتيفيكاتسيالاۋ راسىمىنەن وتكەننەن كەيىن 2021 جىلدان كەشىكتىرمەي كۇشىنە ەنەدى» دەپ اتاپ ءوتتى بجزق. كەلىسىمگە سايكەس, ەاەو-عا مۇشە مەملەكەت باسقا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ازاماتتارىنا جانە ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرىنە ۇقساس شارتتاردا ءوز ازاماتتارىنا بەرىلگەن قۇقىقتار مولشەرىنە تەڭ زەينەتاقى قۇقىقتارىنىڭ مولشەرىن قامتاماسىز ەتۋگە مىندەتتى.
وسىعان دەيىن ەڭبەك مينيسترلىگى قازاقستاندا كەلىسىم بجزق-عا زەينەتاقى جارنالارىن تولەۋ جانە بجزق-دان تولەنەتىن زەينەتاقى تولەمدەرىنە قاتىستى قۇقىقتىق قاتىناستارعا قولدانىلاتىنىن ايتتى.
زەينەت جاسىنا جەتكەندە 1-ءشى جانە 2-ءشى توپتاعى مۇگەدەكتىكتى بەلگىلەۋ كەزىندە, ەگەر مۇگەدەكتىك مەرزىمسىز بەلگىلەنسە قولدانىلادى.
كەلىسىم كۇشىنە ەنگەننەن كەيىن قازاقستاندىقتار ەاەو جۇمىس ىستەگەن ەل ازاماتتارىمەن بىردەي زەينەتاقى الۋعا قۇقىلى بولادى.
«زەينەتاقىنى تاعايىنداۋ جانە تولەۋ تۋرالى تۇرعىلىقتى جانە (نەمەسە) جۇمىسقا ورنالاسقان مەملەكەتتىڭ قۇزىرەتتى ورگانىنا جۇگىنۋگە بولادى. زەينەتاقىلاردى تاعايىنداۋ جانە تولەۋگە ارنالعان قۇجاتتار ءتىزىمى ەاەو-عا مۇشە ءاربىر مەملەكەتتىڭ ۇلتتىق زاڭناماسىمەن رەتتەلەدى» دەدى بجزق.
ەگەر ءبىر مۇشە مەملەكەتتىڭ اۋماعىندا الىنعان جۇمىس تاجىريبەسى زەينەتاقى الۋ قۇقىعىنىڭ پايدا بولۋى ءۇشىن جەتكىلىكسىز بولسا (جيناقتالعان زەينەتاقىنى قوسپاعاندا), وندا ەاەو-نىڭ باسقا ەلدەرىنىڭ اۋماعىندا الىنعان جۇمىس تاجىريبەسى ەسكەرىلەدى. بۇل جاعدايدا تاجىريبە ءاربىر مۇشە مەملەكەتتەردىڭ زاڭناماسىنا سايكەس ەسكەرىلەتىن بولادى. مۇنداي جۇمىس تاجىريبەسى ۋاقىتىندا سايكەس كەلەتىن جاعدايلاردى قوسپاعاندا عانا ەسكەرىلەدى.
«زەينەتاقىنى تاعايىنداۋ جانە تولەۋ تۋرالى تۇرعىلىقتى جانە (نەمەسە) جۇمىسقا ورنالاسقان مەملەكەتتىڭ قۇزىرەتتى ورگانىنا جۇگىنۋگە بولادى. زەينەتاقىلاردى تاعايىنداۋ جانە تولەۋگە ارنالعان قۇجاتتار ءتىزىمى ەاەو-عا مۇشە ءاربىر مەملەكەتتىڭ ۇلتتىق زاڭناماسىمەن رەتتەلەدى» دەدى بجزق.
ەگەر ءبىر مۇشە مەملەكەتتىڭ اۋماعىندا الىنعان جۇمىس تاجىريبەسى زەينەتاقى الۋ قۇقىعىنىڭ پايدا بولۋى ءۇشىن جەتكىلىكسىز بولسا (جيناقتالعان زەينەتاقىنى قوسپاعاندا), وندا ەاەو-نىڭ باسقا ەلدەرىنىڭ اۋماعىندا الىنعان جۇمىس تاجىريبەسى ەسكەرىلەدى. بۇل جاعدايدا تاجىريبە ءاربىر مۇشە مەملەكەتتەردىڭ زاڭناماسىنا سايكەس ەسكەرىلەتىن بولادى. مۇنداي جۇمىس تاجىريبەسى ۋاقىتىندا سايكەس كەلەتىن جاعدايلاردى قوسپاعاندا.
«كەلىسىم بويىنشا مۇگەدەكتىك بويىنشا زەينەتاقى تاعايىنداۋ ءۇشىن مۇگەدەكتىكتى بەلگىلەۋ ءۇشىن مەديتسينالىق تەكسەرۋ ونىڭ تۇرعىلىقتى جەرىندە تۇراتىن ەلدىڭ زاڭناماسىنا سايكەس جۇرگىزىلەدى. مۇگەدەكتىك توبىن جانە كەزەڭىن انىقتاۋ ءۇشىن مەديتسينالىق تەكسەرۋ – جۇمىس ىستەيتىن ەلدىڭ زاڭناماسىنا سايكەس, زاڭناماعا سايكەس مۇگەدەكتىك بويىنشا زەينەتاقىنى تاعايىنداۋ جانە تولەۋ جۇزەگە اسىرىلادى» – دەلىنگەن بجزق حابارلاماسىندا.
ازامات زەينەتاقى تاعايىنداعان ەاەو-عا مۇشە مەملەكەتتىڭ نەمەسە تۇراتىن مەملەكەتتىڭ اۋماعىندا زەينەتاقى الۋعا قۇقىلى. «ەاەو-عا مۇشە ءاربىر مەملەكەت زەينەتاقى مولشەرىن كەلىسىمنىڭ ەرەجەلەرىن ەسكەرە وتىرىپ تاعايىندايتىن مۇشە مەملەكەتتىڭ زاڭناماسىندا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن ەسەپتەيدى», دەپ اتاپ ءوتتى زەينەتاقى قورى. بجزق مىسال رەتىندە قازاقستان ازاماتى كەلىسىم كۇشىنە ەنگەننەن كەيىن ەاەو-عا مۇشە ەلدىڭ اۋماعىندا جۇمىس تاجىريبەسىن (مىسالى, 3-5 جىل) السا, وندا ەگەر جۇمىس ىستەيتىن ەلدىڭ زەينەتاقى زاڭناماسىنا سايكەس زەينەتاقى قۇقىعى تۋىندايتىن بولسا, وندا ميگرانت جۇمىس ىستەگەن ەل جۇمىس ىستەگەن ەڭبەگى ءۇشىن زەينەتاقى تاعايىندايتىنىن مىسال رەتىندە ەسكەرتىپ ءوتتى.
بۇل رەتتە, قازاقستان ازاماتى زەينەتاقى تاعايىنداۋ جانە تولەۋ تۋرالى قۇجاتتارمەن جۇمىس ىستەيتىن ەلدىڭ زەينەتاقى قورىنا نەمەسە بجزق-عا ءوتىنىش بەرۋگە قۇقىلى.
ايتا كەتۋ كەرەك, 2019 جىلعى 20 جەلتوقساندا سانكت-پەتەربۋرگتە جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ وتىرىسى ءوتتى, وندا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ (ەاەو) مەملەكەت باسشىلارى ەاەو مۇشە مەملەكەتتەردىڭ جۇمىسشىلارىنا زەينەتاقىمەن قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويدى.