ەلىمىزدىڭ اتا زاڭى ءوزىنىڭ ەڭ العاشقى بابىن قازاقستاننىڭ ەڭ قىمبات قازىناسى ادام جانە ادامنىڭ ءومىرى, قۇقىقتارى, بوستاندىعى دەپ باستايدى. جەر بەتىنىڭ ءار ادامى ءۇشىن بۇل قۇندىلىقتاردان اسقاق نە بار؟ اتا-بابالارىمىز اق نايزانىڭ ۇشىمەن, اق بiلەكتiڭ كۇشiمەن بەلدەسكەندەگى قول سوزعان اق ارمانى وسى تاۋەلسiزدiك, بوستاندىق بولاتىن. ەندەشە, تاۋەلسىزدىگىمىزدى پاش ەتەتىن ەڭ باستى قۇجاتىمىز اتى ايتىپ تۇرعانداي – اتا زاڭىمىزدىڭ تۋىلعان كۇنى بارىمىزگە قۇت اكەلسىن دەيىك!
ەلىمىزدىڭ اتا زاڭى ءوزىنىڭ ەڭ العاشقى بابىن قازاقستاننىڭ ەڭ قىمبات قازىناسى ادام جانە ادامنىڭ ءومىرى, قۇقىقتارى, بوستاندىعى دەپ باستايدى. جەر بەتىنىڭ ءار ادامى ءۇشىن بۇل قۇندىلىقتاردان اسقاق نە بار؟ اتا-بابالارىمىز اق نايزانىڭ ۇشىمەن, اق بiلەكتiڭ كۇشiمەن بەلدەسكەندەگى قول سوزعان اق ارمانى وسى تاۋەلسiزدiك, بوستاندىق بولاتىن. ەندەشە, تاۋەلسىزدىگىمىزدى پاش ەتەتىن ەڭ باستى قۇجاتىمىز اتى ايتىپ تۇرعانداي – اتا زاڭىمىزدىڭ تۋىلعان كۇنى بارىمىزگە قۇت اكەلسىن دەيىك!
كەيدە مەملەكەتىمىزدىڭ قولدانىستاعى زاڭدارىنا جەتە كوڭىل بولە بەرمەيتىن ازاماتتاردان اتا زاڭىمىزعا كۇمان تۋدىرىپ, حالىققا تەرىس پىكىر ايتىپ, اق تەر, كوك تەر بولىپ, ءوز ويىمەن ءوزى شاتاسىپ جاتاتىنداردى ەستيمىز دە, كورەمىز دە. مىسالىعا, جەكە قابىلداۋعا كەلگەن جوعارى ءبىلىمدى دەيتىن ازاماتتاردىڭ كەيبىرى وكىنىشكە قاراي, «بۇل زاڭدار كىمگە كەرەك؟ ول ءبارىبىر بىزدە جۇمىس ىستەمەيدى» دەپ شولاق كەسە سالادى. ارينە, ولارعا زاڭداردىڭ ءمانىن ءتۇسىندىرىپ بەرۋگە تىرىسامىز. بىراق قانشا تىرىسقانىمىزبەن زيالى قاۋىم وكىلدەرى وزدەرىنىڭ جاڭساق پىكىرلەرىن جالعاستىرىپ جاتادى.
ءوز باسىم مۇنداي ازاماتتاردى قازاق ەلىنىڭ بولاشاعىنا كۇمان كەلتىرۋشىلەر مەن بولاشاقتا دامىعان قازاق ەلىن كورۋگە قۇشتارلىعى مەن اڭسارى اۋمايتىنداردىڭ قاتارىنا جاتقىزار ەدىم. الاش ۇلى جۇسىپبەك ايماۋىتوۆ ءوزىنىڭ «ۇلتتى ءسۇيۋ» دەگەن ەڭبەگىندە «قازاقتى تۋرا جولعا باستايتىنى دا, اداستىراتىنى دا وقىعانى» دەيدى. «ۇلتى ءۇشىن قۇرمەت قىلماي, باس قامىن ويلاپ ءجۇرگەن ازاماتتاردىڭ ەلى ارتتا قالادى...» دەيدى جۇسىپبەك اعامىز تاعى دا. قول قۋسىرىپ وتىرعانىمەن قويماي زاڭداردىڭ «مۇلدە جۇمىس ىستەمەيتىنى» تۋرالى دالەل-دايەكسىز ءىشى قۋىس اڭگىمە ايتاتىندارعا بۇل ءسوز جىگەر سالۋى كەرەك-اق. ءايتپەسە, «جەر جۇزىندە ەكى مىڭ ميلليوننان كوپ ارتىق ادام بار, ەكى ميلليونداي قازاق بار. ءبىزدىڭ قازاقتىڭ دوستىعى, دۇشپاندىعى, ماقتانى, مىقتىلىعى, مال ىزدەۋى, ونەر ىزدەۋى, جۇرت تانۋى ەشبىر حالىققا ۇقسامايدى. ءبىرىمىزدى ءبىرىمىز اڭدىپ, جاۋلاپ, ۇرلاپ, كىرپىك قاقتىرماي وتىرعانىمىز...» دەپ ابايشا ءبارىمىز كۇڭىرەنەتىن بولامىز.
ارينە, كەلىسەمىن, كەيدە بىزدە حالىققا وزدەرىنىڭ زاڭدى قۇقىقتارىن ءتۇسىندىرۋ سياقتى اقپاراتتىق-ناسيحات جۇرگىزۋ جاعى اقساپ جاتادى. بۇل مۇلدە بولەك اڭگىمە. بىزگە ءالى دە وسى باعىتتا كوپ جۇمىستار جاساۋ قاجەت. ءسوزىمنىڭ توقەتەرى اتا زاڭنىڭ تىلىمەن ايتساق مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ بىردەن-ءبىر باستاۋى – حالىق, سوندىقتان زاڭ دا, بيلىك وكىلدەرى دە تەك حالىق پايداسىنا ەڭبەك ەتۋ كەرەك. ال حالىق ءوزىنىڭ بار ءبىلىمى مەن ءىلىمىن مەملەكەتتىڭ كۇشەيۋىنە عانا جۇمساۋى كەرەك. ال مەملەكەتتىڭ كۇشەيۋىنىڭ باستى بەلگىسى اتا زاڭىمىزدىڭ تۇعىرلىعىنا كۇمان كەلتىرمەۋ! ءبىز «ءوزىمىزدى-ءوزىمىز سىيلاساق قانا جاتتى جانىمىزدان تۇڭىلدىرەتىنىمىزدى» ەستەن شىعارماۋىمىز كەرەك.
ەندى سوت تورەلىگىنىڭ ماڭىزى تۋرالى بىرەر ءسوز. ءسىز وزىڭىزگە قارسى باعىتتالعان زاڭسىزدىقتى بايقاساڭىز سوتقا جۇگىنۋگە قۇقىلىسىز! مۇنى ەسى كىرگەن ءار ازامات ءبىلىپ جۇرگەنى دۇرىس. ويتكەنى, ءبىزدىڭ ەلدە بۇزىلعان قۇقىقتى تەك سوت ارقىلى عانا قالپىنا كەلتىرۋگە بولادى. ال سوت تەك كونستيتۋتسياعا جانە زاڭدارعا جۇگىنىپ شەشىم قابىلدايدى. بۇل قۇقىق اتا زاڭىمىزدىڭ سوتتار جانە سوت تورەلىگىنە ارنالعان 7-بولىمىمەن رەتتەلگەن. دەموكراتيالى ەلدى سوت جۇيەسىنسىز ەلەستەتۋ قيىن. بىراق تا ەلەستەتىپ كورەلىك.
جەر بەتىنىڭ ءاربىر التىنشى تۇرعىنى ۇندىستاندىقتار ەكەن. سول ءۇندى ەلىندە 60 ميلليونداي ادام ءدىني سەنىمدەرىنە بايلانىستى «قول سۇعىلمايتىندار» قاتارىندا, ياعني تومەنگى كاستا مۇشەلەرى بولىپ ءومىر سۇرەدى. زەرتتەۋشىلەر ولاردى «سوت جوق كاستا» دەپ تە اتايدى. ولاردىڭ ومىرلەرىن ادام باسىنا بەرمەسىن, ءومىر دەي المايسىز. مىسالىعا ءسىز ءۇندىستاندا تۇراسىز دەلىك. ءسىزدىڭ اتا-بابالارىڭىز وسىدان ەكى مىڭ جىل بۇرىن يندۋيستىك ءدىني نانىم كانوندارى بويىنشا شالت باسىپ, قارعىسقا ۇشىراعان. ءسىز سولاردىڭ ۇرپاقتارى رەتىندە كۇنى بۇگىنگە دەيىن اتا-بابالارىڭىزدىڭ كۇناسىن موينىڭىزبەن كوتەرۋگە ءماجبۇرسىز. ءومىرىڭىز ناعىز تامۇق سياقتى. ەشكىم سىزگە جۇمىس بەرمەيدى. ءتىپتى بۇكىل اۋىل بولىپ ىشەتىن سۋدان دا سۋ ىشە المايسىز, سىزگە شالشىق سۋ عانا بۇيىرادى. دۇكەنگە كىرە المايسىز, ءسى ءزدى اياپ بىرەۋ نان لاقتىرسا, سونى عانا قاناعات تۇتاسىز. ەگەر بالاڭىزدىڭ اتى ءبىر قۇرمەتتى ازاماتتىڭ اتىمەن سايكەس كەلسە, ءسابيىڭىزدى ءولتىرىپ كەتە الادى. ۇرپاعىڭىزدىڭ قۇنى جوق. ول ارەكەتتەرى ءۇشىن ەشكىم جازاعا دا تارتىلمايدى, دەمەك, ولاردى سوتقا دا بەرە المايسىز. ءۇندىنىڭ ساياسي قايراتكەرى, ۇلى ءجۇرەكتى ماحاتما گاندي مەملەكەت باسقارعاندا وسى كاستالاردى جويۋعا كوپتەگەن ارەكەتتەر جاساعان. بىراق, ەشتەڭە دە ىستەي الماعان دەسەدى. قولىنان بار كەلگەنى سول كاستانىڭ اش-جالاڭاش ءبىر ءسابيىن الىپ, ءوزىنىڭ اتىنا جازدىرىپ, تۋعان قىزىنداي باعىپ قاققان. امەريكا عالىمدارى بۇل كاستالاردىڭ سوتقا جۇگىنە الماۋىن ەڭ سوراقىلىق تۇرىنە جاتقىزعان ەكەن.
ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ءاربىر تۋىلعان ازامات ەلدىڭ بايلىعى. ونىڭ تۋا ءبىتتى قۇقىعىنىڭ قورعالۋى اتا زاڭمەن رەتتەلەدى جانە ءاربىر ازامات سوتقا جۇگىنىپ قانا قويماي, سوتتا ءوز ءسوزىن تىڭداتۋعا, ءوزىنىڭ زاڭدى قۇقىقتارىن قالپىنا كەلتىرۋدى تالاپ ەتۋگە قۇقىلى.
ءسوزىمنىڭ سوڭىندا ءاردايىم ەگەمەندiگiمiز ەڭسەلi, ءتاۋەلسiزدiگiمiز تۇعىرلى, اتا زاڭىمىز عۇمىرلى بولسىن دەيمىن!
اقجان ەشتاي,
اقمولا وبلىستىق سوتىنىڭ
توراعاسى.