...1974 جىلدىڭ 10 قىركۇيەگى. ءشيلى! تورعايدان 120 شاقىرىمداي قياس جاتقان كەڭشار ورتالىعى بۇل. قاينەكەيدىڭ شارانالى-كىندىك جەر جانناتى! ماڭگىلىك مياتى! «ىڭگاسىن» العاش سۇيىنشىلەگەن ساباتتى جۇماق-جۇرتى. وسىدان وقۋ اڭساپ الماتىعا اتتانعان. ەندى وسىندا ءحالى ناشارلاپ ورالىپ, ءالسىز كۇيدە جاتىر... قىبىرلاۋعا ءال-دارمەنى جوق. تاناداي كوزى بۇل دۇنيەدەن سىرعاقسي بەرەدى. كەنەت جۇمىلىپ كەتەدى, ىلە اۋىرلاپ سىعىرايادى. ەرىنى اراگىدىك جىبىرلايدى... بىردەڭە دەگىسى كەلە مە؟..
...1974 جىلدىڭ 10 قىركۇيەگى. ءشيلى! تورعايدان 120 شاقىرىمداي قياس جاتقان كەڭشار ورتالىعى بۇل. قاينەكەيدىڭ شارانالى-كىندىك جەر جانناتى! ماڭگىلىك مياتى! «ىڭگاسىن» العاش سۇيىنشىلەگەن ساباتتى جۇماق-جۇرتى. وسىدان وقۋ اڭساپ الماتىعا اتتانعان. ەندى وسىندا ءحالى ناشارلاپ ورالىپ, ءالسىز كۇيدە جاتىر... قىبىرلاۋعا ءال-دارمەنى جوق. تاناداي كوزى بۇل دۇنيەدەن سىرعاقسي بەرەدى. كەنەت جۇمىلىپ كەتەدى, ىلە اۋىرلاپ سىعىرايادى. ەرىنى اراگىدىك جىبىرلايدى... بىردەڭە دەگىسى كەلە مە؟..
ءيا, دەگىسى كەلەتىن سەكىلدى. اتتەڭ, بايلانعان ءتىل ىشتەي كۇمبىرلەگەنىمەن, سىرتقا كۇلدىر-كۇلدىر كىسىنەي المايدى. شاقۇر-شۇقىر ەتكەن ءتىسى اراسىنان سىزباقتالىپ, الدەنە ءبىر ءۋىل-قىجىل سۋىرىلادى. سوندا سال بوپ قالعان جارتى دەنەگە جەڭىل ءدىرىل جۇگىرىپ وتكەندەي بوپ, الدە كوز الداۋ, الدە ناق ءبىر سەرپىلىس نىشانىنداي ءۇمىت شوعىن ۇرلەپ كەتەر. ءبىر ساتتىك الدانىش ىلكى جۇبانىش بوپ جارىمادى. ءبارىبىر شەرمەندى جۇرەك, ەلۋ التى جىل ارقالاعان باتپان جۇگىن بەزبەندەپ, بەزىرەيە تۇسكەندەي ەدى...
تىلدەن اراگىدىك ءپاستەنگەنىمەن, ويى قىرعيداي ءىلىپ تۇسكىش-اق. قىزىل كورگەندەي ارنەنى قيادان شالىپ قۇمارتا, ءلاززاتتانا جۇتىنادى.ۋاي, ءبارى وتكىنشى ەكەن! تاۋسىلمايتىنداي قىزىعى ەندى جان ازابىنىڭ تاباسىندا شىجعىرىلىپ جاتقانى مىناۋ. وسى مامىردا الماتىداعى اۋرۋحانا ەسىگىنەن قۇددى تولەگەن ايبەرگەنوۆتەي قويۋ شاشى قوبىراعان, ءتۇر-ءتۇسى دە ۇقساس جاقسىلىق ءجۇنىس ۇلى ءىنىسى جۇرەكسىنە سىعالاپ, ىشكە كىرگەندە وعان ءاي-ءشاي جوق: «ەل امان با؟», دەپ دۇڭك ەتكىزگەن. سىرالعى ءىنىسى مولتىلدەگەن كوز جاسىن تىيا الماي, باسىن شاراسىزدىقپەن يزەگەن. «كەشەگى بۇلاڭداعان اساۋ اعام شىنىمەن وسى كىسى مە؟!», دەگەندەي اڭتارىلا, جاۋدىرەي قاراعانى ەسىندە. سودان وڭالمادى عوي. سىرقاتى مەڭدەي ءتۇستى. اۋىلىنا اڭسارى اۋا بەردى. جۋساننىڭ جۇپارىمەن كوكىرەگىن ىستاتقىسى بار. تورعاي ايتقىشتارىنىڭ ءازىل-قالجىڭى كوڭىل-سارايىن تازالاپ تاستايتىنداي قۇمارلانادى. كەستى-ءپىشتى. ەلىنە جينالدى. «اپارىڭدار اۋىلىما!» دەدى كوكتەن تۇسكەندەي گۇجىلدەپ.
ءسويتىپ, الماتىمەن عايىپتان قوشتاستى. انە, تومەنگى قاباتتاعى پاتەرىنىڭ تەرەزە تۇسىنداعى الىپ قارااعاشقا ايىزى قانعانداي بوپ, ەمىرەنە كوز سالدى. سۇيەنگەن تىرەگى. سۇيكىمدى اعاشى. اقىندىعىنىڭ اقىلشىسى. ءومىرىنىڭ كەيبىر ازاپتى تۇسىنىڭ ازالى كۋاگەرى ءھام ەلگەزەك قامقورشىسى. مۇڭلى ءۇنى سىڭگەن تۇيەتابان جاپىراقتارى «قوش, قاينەكەي!» دەگەندەي مۇڭايا جايقالىپ, وكسيتىندەي مە؟ ءبىرى قانىش ساتباەۆتىڭ تۋعان كۇيەۋ بالاسىنىڭ ءۇيى دەپ كەلسە, ءبىرى قازاقتىڭ دارابوز اقىنى, ءارى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى قاينەكەيدىڭ ءوزىن ىزدەپ كەلەدى. ونىڭ ەنتسيكلوپەديالىق ۇشان-تەڭىز بىلىمىمەن سۋسىنداۋدى اڭسايتىندار وزىنشە ءبىر شوعىر. دۇنيە-اي دەسەيشى, ءبارى-ءبارى ەلەس قازىر. ارتىندا الماتىسى قالدى, الگى قارااعاشى كۇزەتكەن دۋلى-شۋلى شاڭىراعى, ونداعى ەشكىمدە جوق باي كىتاپحاناسى جەتىمسىرەدى. ءيا, ونى ازىرگە اماناتتاعان... عۇمىرلىق جيعان-تەرگەنىن كەشەۋىلدەتپەي تورعايىنا جەتكىزۋدى مىقتاپ تاپسىرىپ كەتكەن. شاھاردا قيماس زيالىلارى جەتىپ ارتىلادى. ءومىر وزعان سايىن سەلدىرەي بەرەدى ەكەن. بىرەۋلەرى ابىرويمەن باقيلىق بولسا, كەيبىرى تۇرمىس تاۋقىمەتىمەن توز-توزى شىعىپ تۇتەلەنىپتى. ءوزىن قانداي ساراپقا سالار ەدى, ءباتىر-اۋ!..
قيمىلسىز, عارىپ بوپ قالعان قاينەكەيدى الدىمەن تورعايعا جەتكىزگەن. ەم-دوم ءبارىبىر قونبادى. بىتپەيتىندەي كورىنگەن ءدام-تۇزى تۇگەسىلە باستاعانداي ما... مۇمكىن, ءبىر ءدارۋى جۇعىستى بولار ما دەپ كىندىك قانى تامعان شيلىسىنە ەلەڭدەدى. كەزەرىپ, دومبىققان ەرنىنە: «ءيا, ءشيلى! ءوز ءشيلىم! شيلىمە جەتكىزىڭدەرشى!»– دەگەن ۇلبىرەگەن ەمەۋرىن ءىلىنىپ قالعانىن سەزىپ, تۇسىنگەندەر اقىن تىلەگىن بۇلجىتپاي ورىنداعان-تىن. شيلىدەگى ەندىگى جاتىسى, مىناۋ... قىزۋى كوتەرىلىپ, قىستىققاندا «ۋھلەي» اشىلعان اۋزىنان قىزىل ءتىلى قوبارسىپ جىلت ەتە قالادى. ءناتى, بىردەمە دەگىسى كەلەدى-اۋ...
سىرتقا شىقپاسا دا, ويى تۇسكىر, بىلايشا تۋلاپ, مازاسىزداندىرىپ جاتىر ەدى: «قاي قيىنعا تىكپەدىم عازيز باستى, شارلادىم عوي شارتاراپ, تاۋ مەن تاستى. ەتەگىمنەن ۇستاعان ەلپەكبايلار, كىسى بولدى, مۇگەدەك مەنەن قاشتى». وسىدان ءبىر جىل شاماسى بۇرىن, ناقتىلاپ ايتقاندا, 1973 جىلدىڭ 10 قازانىندا, قاتتى كۇيزەلىس ۇستىندە جاتىپ جازعان «توقتام» دەگەن ولەڭىنىڭ باسى ەدى بۇل. نەبارى ءتورت قانا شۋماق. وسىنىڭ العاشقى جولدارىن ارەڭ ەسىنە ءتۇسىرىپ, ەنتىگ