بۇگىن – حالىقارالىق تەاتر كۇنى

شاپان

وسىدان ءۇش-ءتورت جىل بۇرىن ەلىمىزگە بەلگىلى ءبىر ءارتىس اعامىز سارىاعاشتا دەمالىپتى. ءبىراز كۇننەن كەيىن كورشى جاتقان تۇركىستان قالاسى مەن سارىاعاش اۋدانىنىڭ اكىمدەرى ەلگە ەڭبەگى سىڭگەن الگى ءارتىس اعامىزعا امانداسىپ قايتايىق دەپ, ءبىر قوي سويىپ, ەتتى جاقسىلاپ ءپىسىرىپ, داستارحان جاساپ بارىپتى.

داستارحان باسىندا جاپ-جاقسى اڭگىمە بولىپ, وتكەن-كەتكەندى ايتىپ, ەكى جاق ۇزاق وتىرعان كورىنەدى. سونىمەن ءتۇننىڭ ءبىر ۋاعىندا باتا جاساپ, ەكى جاق تارقار كەزدە سارىاعاشتىڭ اكىمى اعامىزعا ادەمى شاپان جابادى. سويتسە ءارتىس اعامىز:

– وسىنىڭ قاجەتى دە جوق ەدى... شاپان دەگەن ۇيدە ءۇيىلىپ جاتىر. وسىنداي كەزدە عانا كيەمىز دە, قايتادان وراپ تىعىپ تاستايمىز. نەسىنە اۋرە بولدىڭدار؟ شىنىن ايتۋ كەرەك, ماعان سىيلاعان شاپانداردىڭ كوبىسى سىيماي, جەڭى شولتيىپ, تاپ-تار بوپ جاتىر ۇيدە... – دەپ, رەنجىپ سويلەپ كەتكەن كورىنەدى. سارىاعاشتىڭ اكىمى ىڭعايسىزدانىپ قالادى.

سويتسە تۇركىستاننىڭ اكىمى الدىعا ءبىر اتتاپ:

– اعا, ايىپ ەتپەڭىز... مەن شاپان اكەلگەن جوق ەدىم... مەن شاپاندى كونۆەرتكە سالىپ الىپ كەپ ەدىم, – دەپ, اعامىزدىڭ قولىنا كونۆەرت ۇستاتىپ جاتسا كەرەك.

سوندا ءارتىس اعامىز:

– ويباي-اۋ, بۇل «كاك راز» مەنىڭ رازمەرىم عوي, – دەپ تۇركىستاننىڭ اكىمىن قۇشاقتاي بەرىپتى.

باتىر

باياعىدا تەاتر اكتەرلارى اۋىل-اۋىلداردى ءجيى ارالاپ, جاز بويى گاسترولدەتىپ جۇرەدى ەكەن. ءتىپتى ەگىستىك باسىندا ەڭبەك ەتىپ جاتقان جۇمىسشىلاردى وزدەرى ىزدەپ بارىپ, كەڭ دالادا وتتىڭ جارىعىمەن قويىلىمدار قويا بەرەدى. ءدال وسىلايشا كەش تۇسە ءشوپ شاۋىپ جاتقان ءبىر توپ ەڭبەككەرلەر الدىندا الپامىس باتىر ما, جوق, قوبىلاندى باتىر ما, ايتەۋىر, ءبىر باتىر تۋرالى شاعىن سپەكتاكل قويىپ جاتسا كەرەك. تەاترعا دەگەن ەلدىڭ ىقىلاسى ەرەكشە. جاڭا ورىلعان كوك شوپكە جالپ-جالپ ەتىپ وتىرا كەتىپ, ارتىستەردىڭ ويىنىنا قىزىعىپ بەرىلىپ كەتكەن. سپەكتاكلدىڭ ەندى قىزىپ كەلە جاتقان كەزى بولسا كەرەك... ءبىر كەزدە ۇستىندە ساۋىتى, قولىندا قىلىشى بار الىپ تۇلعالى باتىر ورتاعا اتىپ شىعادى عوي. شىعا سالا اياعىنىڭ استىنا ءبىر قاراعان باتىر كەنەتتەن شىڭعىرىپ جىبەرىپ, ىرشىپ-ىرشىپ ءتۇسىپ, كورەرمەندەردىڭ ورتاسىنا قويىپ كەتىپتى. ارتىستەردىڭ ويىنىنا جان-تانىمەن بەرىلىپ كەتكەن ادامدار العاشىندا تۇسىنبەي قالسا كەرەك.– وۋ, نە بولدى؟ – دەپتى باتىردى ورنىنان تۇرعىزىپ جاتىپ.– ويباي, جىلان... – دەپتى باتىر قىلىشىمەن ساحنا جاقتى نۇسقاپ. قاراسا, شىنىندا, ساحنانىڭ اياق استىنداعى ءشوپتىڭ اراسىندا كىشكەنتاي سارى جىلان جورعالاپ بارادى ەكەن. جۇمىسشىلار الگى جورعالاعاندى تاياقپەن ءىلىپ الىپ, اۋلاققا لاقتىرىپ جىبەرەدى.– ال, ەندى, باتىرىم... جىلان جوق. ارى قاراي ويناي بەر, – دەپتى ءبارى. سونىمەن سپەكتاكل ارى قاراي جالعاسادى. ۇستىندە ساۋىتى, قولىندا قىلىشى بار الىپ تۇلعالى باتىر «قىرامىن-جويامىن, كىم بار مەنىمەن جەكپە-جەككە شىعاتىن؟» دەپ ورتاعا اتىپ شىققان عوي... سويتسە, كورەرمەندەردىڭ اراسىندا وتىرعان ءبىر اقساقال:– كىشكەنتاي جىلاننان قورىققان سەندەي باتىردىڭ داق شەشەسىنىڭ... – دەپ, اۋزىنداعى ناسىبايىن ءبىر تۇكىرىپ, ورنىنان تۇرىپ كەتكەن ەكەن.

كۇرەس

جامبىلدىق بەلگىلى ايتىسكەر اقىن ەربول قامباتىروۆپەن كەزدەسە قالساڭىز ەزۋىڭىز ەش جيىلمايدى.

وتكەن عاسىردىڭ سەكسەنىنشى جىلدارىنىڭ سوڭىندا اۋدانداردا اۋىل سپورتشىلارىنىڭ سپارتاكياداسى وتە كەڭ كولەمدە ۇيىمداستىرىلعان ەكەن. سونداي ءىس-شارانىڭ ءبىرى ءبىر جىلى اقكول اۋىلىندا ءوتىپتى. مادەنيەت سالاسىندا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن ەرەكەڭدەر بۇل باسەكەدە ءانشى-جىرشىلاردى جيناپ, كونتسەرت جاعىن ۇيىمداستىرعان عوي.

ءبىر كەزدە اۋدانداعى سپورتشىلاردىڭ باس باپكەرى ەبىل-دەبىلى شىعىپ ەربول اعامىزعا جۇگىرىپ كەلىپتى.

– ويباي, ەربول, ماسقارا بولدىق... – دەپتى باپكەر اعامىز ەنتىگىپ. – 82 كەلىدە كۇرەسكە شىعۋى ءتيىس بالۋانىمىز بۇگىن قوي باعىپ كەتىپتى. ەش شاقىرا المادىق. سەنىڭ سالماعىڭ سەكسەن كەلىنى شامالايدى عوي. كىلەمگە سەن شىعا سالسايشى... ەگەر ءبىز جاقتان بالۋان شىقپاسا قورجىنىمىزدان 4 ۇپايدى شەگەرىپ تاستايدى. ال, بالۋانىمىز شىعىپ, جەڭىلىپ قالسا 1 ۇپاي بەرەدى...

ەرەكەڭ «ويباي, مەن كۇرەسىپ جۇرگەنىم جوق قوي. قارسىلاس بوپ جارىتپايمىن دا...» دەپ, ءبىراز بۇلتارىپ كورگەن ەكەن, جەرلەستەرى جالىنىپ قويماپتى. سونىمەن كەلىسەدى.

ازدان كەيىن جارىستى جۇرگىزۋشى ميكروفون ارقىلى بىلاي دەپ حابارلاپ جاتىر دەيدى:

– 82 كەلىدە كىلەمگە شىققان كوك بەلبەۋدەگى بالۋان جامبىل اۋدانىنان كەلگەن – ابزال نۋراحۋنوۆ. ەكى مارتە وبلىستىق چەمپيوناتتا ەكىنشى ورىن العان, ءۇش مارتە اۋداندىق چەمپيوناتتىڭ جەڭىمپازى, جازىلبەك قۋانىشباەۆ اتىنداعى كۇرەس جارىسىنىڭ ەكى مارتە جەڭىمپازى...

ال, ونىڭ قارسىلاسى – قىزىل بەلبەۋدەگى بالۋان اقكولدىك ەربول قامباتىروۆ... ەكى مارتە اۋداندىق ايتىستىڭ جەڭىمپازى...

ەلدىڭ ءبارى قىران-توپان كۇلكى.

سويتسە جارىستى جۇرگىزۋشى:

– كۇلمەڭىزدەر... سۋىرىپسالما اقىنىمىز قازىر ەكى مارتە سۋىرىپ سالادى دا شىعادى... – دەيتىن كورىنەدى.

شىنىندا ەربول اعامىزدىڭ ءوزى ايتادى عوي: قاشىپ-پىسىپ ايتەۋىر, ءبىر جارىم ءمينوت شىدادىم... قولىنا قالاي ءتۇستىم, سولاي اياعىمدى اسپاننان كەلتىردى دەپ...