مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەۋىنە نە سەبەپ بولدى؟

تاراتىپ ايتساق, 6 ناۋرىزدا شيكىزاتتىڭ ءىرى ەكسپورتەرلارى, سونىڭ ىشىندە رەسەي كومىرسۋتەگى ءوندىرىسىن قوسىمشا تومەندەتۋ تۋرالى كەلىسە المادى.  بۇگىن نيۋ-يورك قور بيرجاسىنداعى ساۋدا-ساتتىق Dow Jones يندەكسىنىڭ 2000 تارماققا, ياعني الدىڭعى دەڭگەيدەن 7% قۇلدىراۋىنا بايلانىستى 15 مينۋتقا توقتاتىلدى. ساۋد ارابياسى جەتكىزىلىم كولەمىن ۇلعايتۋ جانە قارا التىن باعاسىن تومەندەتۋ نيەتىنە بايلانىستى مۇناي باعاسىنىڭ 22% تومەندەۋى اياسىندا ساۋدا-ساتتىق وتكىزىلۋدە. دۇيسەنبىدە اقش-تىڭ ءىرى مۇناي وندىرۋشىلەرى - Chevron Corp جانە Exxon Mobil Corp اكتسيالارى ءوز قۇنىنىڭ 9%-دان استامىن جوعالتتى. بۇل - ولاردىڭ شامامەن 30 جىلداعى قۇلدىراۋىنىڭ ەڭ جوعارعى دەڭگەيى.

ەۋروپالىق قور نارىعىندا جاعداي دا ءماز ەمەس. جالپى ەۋروپالىق STOXX 600 يندەكسى 7% تومەندەدى.  فرانكفۋرتتە ساۋدا جاسايتىن نەمىس كومپانيالارىنىڭ يندەكسى DAX جانە فرانتسۋزدىق CAC40 يندەكسى ءىس جۇزىندە جوعالتتى.

FTSE 100 لوندون قور بيرجاسىنىڭ يندەكسى 6 جارىم پايىزعا دەيىن ارزاندادى. وپەك ەلدەرى كۇنىنە شامامەن 500 ميلليون دوللار جوعالتتى دەپ حابارلايدى رەيتەر اگەنتتىگى. 

بۇل - مۇناي ءوندىرۋ كولەمىن ازايتۋ جونىندەگى كەلىسسوزدەردىڭ ءساتسىز اياقتالعاننان كەيىن مۇناي باعاسىنىڭ كۇرت قۇلدىراۋىنىڭ ناتيجەسى.  اگەنتتىكتىڭ باعالاۋىنشا, اقپاندا مۇناي باعاسى 30% -دان استام تومەندەگەن كەزدە, وپەك ەلدەرىنىڭ 500 ملن دوللارعا ازايعان. ساراپشىلار كەشەگى بەرگى شىعىندى ءالى ەسەپتەپ ۇلگەرمەي جاتىر.

وسىعان وراي, ساراپشىلار مۇناي باعاسىنىڭ ودان دا تومەندەۋىن بولجاپ وتىر. الايدا, ەگەر ولار كوروناۆيرۋستىڭ تارالۋى باسەڭدەسە, كومىرسۋتەكتەردىڭ باعاسى باررەلىنە 40-50 دوللار دەڭگەيىنە ورالۋى دا ابدەن مۇمكىن.

9 ناۋرىز كۇنى   الەمدىك ەنەرگەتيكالىق نارىقتاعى ساۋدا مۇناي باعاسىنىڭ قۇلدىراۋىمەن قاتار ءجۇردى.  برەند ماركىلى شيكىزات باعاسىنىڭ تومەندەۋى –31%, باررەلىنە 31,29 دوللارعا دەيىن, ال WTI امەريكاندىق ماركاسىنىڭ باعا بەلگىلەۋلەرى – 33%, باررەلىنە 27,4 دوللارعا دەيىن جەتتى.

مۇنداي   مالىمەتتەر   ICE بيرجاسىنىڭ سايتىندا جاريالاندى.

ەسكە سالايىق, 2016 جىلى وپەك   ەلدەرى,  سونىڭ ىشىندە رەسەي دە مۇناي ءوندىرۋدى ءبىر ۋاقىتتا قىسقارتۋعا كەلىستى.  كەلىسىمشارت تالاپتارىن ورىنداۋ سۇرانىس پەن ۇسىنىستىڭ تەپە-تەڭدىگىن قالپىنا كەلتىرۋگە مۇمكىندىك بەردى.

الايدا, 2020 جىلدىڭ باسىنان باستاپ, الەمدە ەنەرگيانى تۇتىنۋ كوروناۆيرۋستىڭ تارالۋى اياسىندا كۇرت تومەندەي باستادى, ال مۇناي بىرتىندەپ ارزانداي باستادى.  كۇتكەندەي, وپەك + اليانسىنىڭ مۇشەلەرى ءوندىرىستى ودان ءارى تومەندەتىپ, سول ارقىلى نارىقتىق جاعدايدى تۇراقتاندىرۋى كەرەك ەدى. سونىمەن, جۇما, 6 ناۋرىزدا كەزدەسۋ قورىتىندىلارى بويىنشا تاراپتار ءوندىرىستى قىسقارتۋ تۋرالى كەلىسە المادى جانە بۇرىن قابىلدانعان بارلىق مىندەتتەمەلەردەن تولىعىمەن باس تارتۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى.

الايدا, 2020 جىلدىڭ باسىنان باستاپ الەمدە ەنەرگيانى تۇتىنۋ كوروناۆيرۋستىڭ تارالۋى اياسىندا كۇرت تومەندەي باستادى, ال مۇناي بىرتىندەپ ارزانداي باستادى. كۇتكەندەي, وپەك + اليانسىنىڭ مۇشەلەرى ءوندىرىستى ودان ءارى تومەندەتىپ, سول ارقىلى نارىقتىق جاعدايدى تۇراقتاندىرۋى كەرەك ەدى. سونىمەن, جۇما, 6 ناۋرىزدا كەزدەسۋ قورىتىندىلارى بويىنشا تاراپتار ءوندىرىستى جاڭا قىسقارتۋ تۋرالى كەلىسە المادى جانە بۇرىن قابىلدانعان بارلىق مىندەتتەمەلەردەن تولىعىمەن باس تارتۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى.

بلۋمبەرگتىڭ   حابارلاۋىنشا, 1  ساۋىردە ساۋد ارابياسى شيكىزات ءوندىرىسىن تاۋلىگىنە 10 ملن باررەلگە دەيىن, قاجەت بولعان جاعدايدا 12 ملن-عا دەيىن ارتتىرۋدى جوسپارلاپ وتىر. سونىمەن قاتار ەر-رياد وزدەرىنىڭ تۇراقتى تۇتىنۋشىلارى ء  ۇشىن  20 جىلدىق رەكوردتىق جەڭىلدىكتەر جاريالادى. ساراپشىلار مۇناي باعاسىنىڭ قۇلدىراپ كەتۋىنە وسى فاكتور سەبەپ بولعانىن ايتىپ وتىر.

«2020 جىلدىڭ 1 ساۋىرىنەن باستاپ بۇگىن قابىلدانعان شەشىمدى ەسكەرە وتىرىپ, وپەك جانە وپەك-كە مۇشە ەلدەردىڭ بىردە-بىرەۋىنىڭ قىسقارتۋ مىندەتتەمەلەرى جوق»  دەدى رەسەيدىڭ ەنەرگەتيكا ءمينيسترى الەكساندر نوۆاك.

ونىڭ ايتۋىنشا, ەندى رەسەيدىڭ مۇناي ءوندىرىسىن ۇلعايتۋى ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ جوسپارلارىنا بايلانىستى بولادى.

ء«بىز مۇناي نارىعىنداعى باعالار سوعىسىنىڭ قايتا ورالعانىن كورىپ وتىرمىز. بۇل باعا ۇسىنىستارىنىڭ جاپپاي قۇلدىراۋىنا سەبەپ بولدى. مۇناي ەكسپورتتاۋشىلاردىڭ نارىقتاعى كۇرەستەگى بەلسەندىلىگىنە, سونداي-اق الەمدىك ەكونوميكاعا ۆيرۋستىق فاكتوردىڭ قىسىمىنىڭ اۋقىمىنا بايلانىستى مۇناي باعاسى باررەلىنە 20 دوللارعا دەيىن ءتۇسۋى مۇمكىن» دەدى «BCA Premier» ساراپتامالىق ورتالىعىنىڭ  باس ساراپشىسى انتون پوكاتوۆيچ.

ونىڭ ايتۋىنشا, كوروناۆيرۋستىڭ تارالۋى باسەڭدەگەن جاعدايدا مۇنايدىڭ الەمدىك باعاسى باررەلىنە 40-50 دوللار دەڭگەيىنە قايتا ورالۋى مۇمكىن.

«بارلىق ماسەلە مۇناي وندىرۋشىلەر اراسىندا كەلىسىمنىڭ بولماۋى.

وپەك + اياسىندا كەلىسىمدەردىڭ بولۋى شيكىزات وندىرەتىن ەلدەردىڭ ءبىر نارسە - الەمدەگى سۇرانىس پەن ۇسىنىستىڭ تەپە-تەڭدىگىن باقىلاۋدى جۇزەگە اسىراتىندىعىن ءبىلدىردى. بىراق, تاريح كورسەتكەندەي, ۇلكەن اقشا الەمىندە اركىم ءوزى ءۇشىن ارەكەت ەتەتىنىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. مۇندا تەك مۇددەگە ورىن بەرىلىپ, دوستىق-ارىپتەستىك دەگەن ۇعىمدار كەيىنگە ىسىرىلىپ قالادى.  الداعى التى ايدا Brent ماركالى باررەل باعاسى 21-45 دوللار ارالىعىندا بولۋى دا ابدەن مۇمكىن. مۇنداي جاعدايدا كەيبىر جەكەلەگەن ەلدەردىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتالارىن دەۆالۆاتسيادان تەك ينتەرۆەنتسيا عانا ساقتاپ قالادى» دەدى  «الپاري» اقپاراتتىق-ساراپتامالىق اگەنتتىكتىڭ ساراپشاسى اننا   بودروۆا.

وسىعان دەيىن الىس-جاقىن شەتەلدەردەن تاراپ جاتقان اقپارات كوزدەرى «ەر-رياد ماسكەۋگە باعالىق سوعىس جاريالادى» دەگەن اقپاراتتى تاراتىپ جىبەرگەن بولاتىن.  وپەك-تەگى تاسس دەرەككوزى ەر-رياد ماسكەۋگە باعالىق سوعىس جاريالاماعانىن,  مۇنىڭ  وتىرىك ەكەنىن حابارلادى. «ساۋد ارابياسى  رەسەيدى باعالار سوعىسىنا ارالاستىرعىسى كەلمەيدى. كەرىسىنشە, رەسەي ەر-رياد ءۇشىن ءالى دە ماڭىزدى سەرىكتەس جانە ەنەرگەتيكالىق نارىقتاعى ماڭىزدى ويىنشى بولىپ تابىلادى» دەدى ول.

قور نارىعى ىشتەن تۇنىپ تۇر!  

مۇناي باعاسىنىڭ قۇلدىراۋىنان كەيىن الەمدىك قور بيرجاسىنىڭدا قۇلدىراۋى باستالدى. شانحاي بيرجاسىنىڭ  ازيا سەسسياسىنىڭ ناتيجەسىندە شانحاي SSE Composite يندەكسى 3,01% (2943 تارماققا دەيىن), گونكونگ حانگ سەنگ - 4,23% (25 040 تارماققا دەيىن), جاپوندىق نيككەي - 5,07% تومەندەپ, 19 698-گە جەتتى.

ەۋروپالىق نارىقتاردا قۇندى قاعازدار كۇرت قۇلدىرادى. ساۋدا-ساتتىقتىڭ ورتاسىندا DAX نەمىس يندەكسى 6,71% (10 767 تارماققا دەيىن), اعىلشىن FTSE 100 - 5,95% (6077 تارماققا دەيىن) جانە فرانتسۋز CAC 40 - 6,63% (4799 تارماققا دەيىن) تومەندەدى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, مۇناي باعاسىنىڭ بىرتىندەپ قۇلدىراۋى جانە اكتسيا باعالارى الەمدىك ەكونوميكانىڭ باياۋلاۋىنىڭ قوسىمشا فاكتورى بولۋى مۇمكىن.

«وپەك + اليانسى شيكىزاتقا سۇرانىس تومەندەگەن كەزدە قارا التىن ءوندىرۋدى انىق جانە ىمىراسىز باسقاردى. ەندى ءبىزدى مۇناي  سالاسىنداعى  نارىقتىق باعا كۇتەدى. باعانىڭ مۇنداي كۇرت تومەندەۋى العاش رەت بولىپ وتىر جانە بۇل جاھاندىق ەكونوميكا ءۇشىن  كۇيزەلىس»  دەپ تولىقتىردى اننا بودروۆا.

ۆاليۋتالىق قىسىم

مۇناي باعاسىنىڭ عالامدىق قۇلدىراۋى رەسەي ۆاليۋتاسىنىڭ ايتارلىقتاي السىرەۋىنە اكەلدى. سونىمەن, 9 ناۋرىزدا حالىقارالىق اۋكتسيوندا دوللاردىڭ باعامى 9,5%-عا ءوستى جانە 2016 جىلدىڭ ناۋرىزىنان باستاپ العاش رەت 75 رۋبلدەن اسىپ ءتۇستى.  ەۋرو باعامى 11% قوسىپ, 86 رۋبلگە جەتتى.  سوڭعى رەت وسىنداي كورسەتكىش 2016 جىلدىڭ اقپان ايىندا بايقالعان.

وسىعان وراي, ورتالىق بانك بيۋدجەت ەرەجەسى بويىنشا شەتەل ۆاليۋتاسىن ساتىپ الۋدى توقتاتۋ تۋرالى جاريالادى. رەتتەۋشىنىڭ مۇنداي ارەكەتتەرى جاقىن ۋاقىتتا رۋبلگە قولداۋ كورسەتۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعانىن بايقاتىپ تۇر.

«رەسەي بانكى شەتەلدىك ساتىپ الۋدان باس تارتۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى.  رەسەي بانكى 30 كۇن بويى بيۋدجەتتىك باسقارۋ تەتىگىن ەنگىزۋ اياسىندا ىشكى نارىقتا شەتەل ۆاليۋتاسىن ساتىپ الماۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. بۇل شەشىم اقشا-نەسيە ورگاندارىنىڭ بولجامدىلىعىن ارتتىرۋ جانە الەمدىك مۇناي نارىعىنداعى ەلەۋلى وزگەرىستەرگە بايلانىستى قارجى نارىقتارىنىڭ قۇبىلمالىلىعىن ازايتۋ ماقساتىندا قابىلداندى» دەلىنگەن ورتالىق بانكتىڭ سايتىندا.

ەسكە سالساق, بيۋدجەتتىك ەرەجەگە سايكەس, كومىرسۋتەكتەر باعاسىنىڭ ءوسۋى كەزىندە قارجى مينيسترلىگى ورتالىق بانك ارقىلى شەتەل ۆاليۋتاسىن ساتىپ الادى جانە سول ارقىلى رۋبلگە قىسىم جاسايدى.

سونىمەن قاتار, ەنەرگەتيكا نارىعى قۇلدىراعان جاعدايدا مينيسترلىك جۇمىسىن توقتاتادى جانە رۋبلگە قىسىم السىرەيدى. ورتالىق بانك اتاپ وتكەندەي, رەتتەۋشى قاجەت بولعان جاعدايدا قارجىلىق تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ ءۇشىن قوسىمشا قۇرالداردى دا قولدانا الادى.

سونىمەن قاتار, قارجى مينيسترلىگى مۇنايعا تۇراقتى تومەن باعانى ساقتاي وتىرىپ, ۇلتتىق ءال-اۋقات قورىنىڭ (NWF) ءوتىمدى اكتيۆتەرىنىڭ جەتكىلىكتى كولەمىنە بايلانىستى مەملەكەتكە بارلىق بيۋدجەتتىك مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋعا جانە قارجىلىق جانە ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى ساقتاۋعا كەپىلدىك بەرىلگەنىن اتاپ ءوتتى.

«2020 جىلعى 1 ناۋرىزداعى جاعداي بويىنشا ۇلتتىق ءال-اۋقات قورىنىڭ ءوتىمدى اكتيۆتەرى مەن مۇناي مەن گازدىڭ قوسىمشا كىرىستەرىن ەسەپكە الۋ شوتىنداعى قاراجات كولەمى 10,1 ترلن رۋبلدەن (150,1 ملرد دوللار) نەمەسە ءىجو-ءنىڭ 9,2% قۇرادى. بۇل قاراجات مۇناي باعاسىنىڭ قۇلدىراۋىنان التى جىلدان ون جىلعا دەيىنگى باررەل ءۇشىن 25-30 دوللارعا دەيىن (دەمپەر مەحانيزمى بويىنشا كىرىستەردى ەسكەرە وتىرىپ) كىرىستەردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىن جابۋعا جەتكىلىكتى» دەلىنگەن قارجى مينيسترلىگىنىڭ حابارلاماسىندا.