اQR ناتيجەسى بەلگىلى بولدى

قازاقستاندىق ساراپشىلار دا  وسى پروتسەسس باستالعان كەزدە «Asset Quality Review» ناتيجەسى بانك سەكتورىنداعى كوپتەگەن ماسەلەنىڭ باسىن اشىپ الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى دەگەن بولاتىن. سەبەبى ولاردىڭ پايىمداۋىنشا,  ءبىزدىڭ جۇيەنىڭ قاتەلىگى – ەكونوميكاداعى ماسەلەلەردى الدىن الا شەشپەيتىنى, تەك سالدارىمەن عانا كۇرەسىپ كەلگەنى.  1998 -2008 جىلدار اراسىنداعى الەمدىك قارجى  جۇيەسىندەگى داعدارىستىڭ قارجى جۇيەسىنە قالاي اسەر ەتكەنى جايلى ۇكىمەت تاراپىنان دا, تاۋەلسىز ساراپشىلار تاراپىنان دا تولىققاندى زەرتتەلمەدى. ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانك ب ۇل پروتسەسكە ۇلكەن دايىندىقپەن كەلدى.  سوڭعى 10 جىلدا مەملەكەت تاراپىنان بانكتەرگە 20 ميلليارد اقش دوللارىنان ارتىق تىكەلەي جانە جاناما قولداۋ كورسەتىلگەنى قوعامنىڭ كوز الدىندا ءوتتى.  مەملەكەتتىڭ شىعىندارىنا زەر سالىپ قاراساق, وندا بانكتەر ەكونوميكانىڭ قاراجات ەڭ كوپ بولىنگەن سالاسى دەگەن قورىتىندى جاساۋعا بولادى.

سونىمەن Asset Quality Review اياقتالدى: ناۋرىز ايىنىڭ باس كەزىندە وتكەن «CFO Summit-2020» قاتىسقان ساراپشىلار سەسسيا اراسىنداعى ءۇزىلىس كەزىندە جۋرناليستەرمەن كەزدەسىپ, ءوز پايىمدارىن ورتاعا سالعان بولاتىن. بۇگىن قارجى نارىعىن  رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى (ARRFR) جانە قازاقستان ۇلتتىق بانكى بانك اكتيۆتەرىنىڭ (AQR) ساپاسىن تاۋەلسىز باعالاۋ ناتيجەلەرىن جاريالاعانىن ايتىپ, جۋرناليستەردىڭ باسىن قوسىپ, جيىن وتكىزدى.

ساراپشىلاردىڭ سوزىنەن ۇققانىمىز,  AQR  ولشەمىنە  كىرەتىن بارلىق بانكتەر ءنورماتيۆتى نورمالاردى ساقتاۋعا جانە نەسيەلىك شىعىنداردان شىعىندى بيۋدجەتتىك قاراجاتتى پايدالانباي  وتەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن كاپيتالعا يە ەكەنى تەكسەرۋ قورتىندىسى كەزىندە بەلگىلى بولىپتى.

الايدا ساراپشىلاردى «بۇل پروتسەس بانك جۇيەسىنىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋگە  جانە ونىڭ ىشكى جانە سىرتقى كۇيزەلىستەرگە تۇراقتىلىعىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرە مە؟»  دەگەن ماسەلە تولعاندىرا باستادى.  سەبەبى ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانك اQR ناتيجەسى بارلىق بانكتەرگە قوردالىنىپ قالعان پروبلەمالاردان ارىلىپ, «ەسكى اۋرۋىنان ساۋىعىپ» شىعۋىنا جول اشادى دەپ ۇمىتتەنگەن بولاتىن.  اQR  قالاعان ۋاقىتتا بەس-التى ءجۋرناليستىڭ باسىن قوسىپ, جيىن وتكىزە بەرەتىن كونفەرەنتسيا ەمەس. بۇل تەكسەرۋدى وتكىزۋگە  قانشا شىعىن جۇمسالعانىن ازىرگە ۇلتتىق بانك تە, ۇكىمەت تە ايتقان جوق.

ۇلتتىق بانك وكىلدەرى بولسا,    بانك جۇيەسىنىڭ جاي-كۇيى تۋرالى ەگجەي-تەگجەيلى اقپارات العانىمىزدى ايتىپ جاتىر. «بۇل بىزگە جۇيەنىڭ تۇراقتىلىعىن سەنىمدى تۇردە راستاۋعا, بىرقاتار تاۋەكەلدەر مەن قاجەتتى تۇزەتۋلەردى انىقتاۋعا جانە ولاردى ءتيىمدى جويۋ ءۇشىن مۇمكىندىگىنشە تەز جۇرۋگە مۇمكىندىك بەردى. ءبىز جەكەلەگەن بانكتەردە دە, جۇيەلىك دەڭگەيدە دە پروتسەدۋرالار مەن پروتسەدۋرالاردى ودان ءارى جاقسارتۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز» دەيدى ۇلتتىق بانك تاراتقان ءباسپاسوز حابارلاماسىندا.    قازاقستان قارجىگەرلەرى قاۋىمداستىعى كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى ەلەنا باحمۋتوۆانىڭ ايتۋىنشا, AQR وسى سەكتورداعى پروبلەمالاردىڭ قانشالىقتى تەرەڭ ەكەندىگىن جانە ولاردى وپەراتسيالىق نەمەسە تەراپەۆتىك  جولمەن ەمدەۋ كەرەكتىگىن كورسەتتى. .ء«ىس جۇزىندە بانك سەكتورىنىڭ مينيمالدى ءينۆازيۆتى تەراپياسى قولدانىلدى. بولاشاقتا ءبىز بۇكىل جۇيەنى جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان جانە ەلدىڭ ەكونوميكالىق وسۋىنە ىقپال ەتەتىن تەرەڭ وزگەرىستەردى كۇتەمىز »,  دەدى ققق  باسشىسى بىزگە بەرگەن سۇحباتىندا.

سونىمەن بىرگە, ەلەنا باحمۋتوۆا ءار بانك اۋديت ناتيجەسىندە جاسالعان تۇزەتۋ شارالارىنىڭ جوسپارىن مۇقيات ورىنداۋى كەرەك ەكەنىن دە ەسكە سالىپ ءوتتى. مۇنىمەن قوسا, ەكىنشى   دەڭگەيلى   بانكتەر  كەيبىر جۇيەلەردى, مىسالى باعالاۋشىلاردىڭ قىزمەتى, كەپىلزات ماسەلەلەرى جانە سترەسستىك نارىق ماسەلەلەرى بويىنشا «قايتا باعالاۋ» نەمەسە «قايتا باستاۋ» سياقتى بارلىق جۇيەگە قاتىستى قورىتىندى شىعارۋى كەرەك.

ەلەنا   باحمۋتوۆا   AQR  بانك سەكتورىنا دەگەن سەنىمدى قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن جۇرگىزىلگەنىن دە ەسكە سالىپ ءوتتى. مۇنىڭ ءوزىن-ءوزى اقتاعانىن ءبىز الداعى بىرەر ايدا بىلەتىن بولامىز. سەبەبى AQR   تەك ۇلتتىق بانك نەمەسە ۇكىمەتتىڭ ەكونوميكالىق بلوگى ەمەس, تاۋەلسىز ساراپشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن جۇرگىزىلدى.

بۇل جەردە ايقىندىلىق جانە سەنىمگە باسىمدىق بەرىلدى. ءبىز مۇنسىز ەشتەڭەگە قول جەتكىزە المايمىز.  سول سەبەپتى «بانكتەردىڭ جۇمىسى ۇيىمداستىرىلماعان نەمەسە ولار پروبلەمالى پورتفەلدەردەن كوز اشقان ەمەس» دەگەن نەگىزسىز اڭگىمەلەردى دوعارايىق. ەگەر, بانكتەردىڭ پروبلەماسى تۋرالى بىلگىڭىز كەلسە ولاردىڭ تاۋەكەل دەڭگەيىن انىقتايتىن مالىمەتتەرىمەن تولىق تانىسىڭىز» دەيدى  ەلەنا باحمۋتوۆا.

سونىمەن بىرگە, ەلەنا باحمۋتوۆا  بانك سەكتورىنىڭ پروبلەمادى دەپ تابىلعان سەگمەنتتەرىنە قاتىستى تالداۋلاردى تاعى دا ءبىر  تەكسەرىپ شىعۋ كەرەكتىگى تۋرالى دا ەسكەرتىپ ءوتتى. ءبىز سول كەزدە ونىڭ بانكتەرگە نەمەسە ەكونوميكانىڭ جەكەلەگەن سالالارىنا قاتىستى ەكەنىن بىلەتىن بولامىز. «ۇزاق ۋاقىتقا دەيىن بانكتەر مەن ەكونوميكانىڭ دامۋ دەڭگەيى بىركەلكى بولمادى. 1990 -2000 جىلداردىڭ باسىنا دەيىن ەكونوميكانىڭ جەكەلەگەن سەگمەنتتەرى مەن بانكتەردىڭ دامۋى اراسىندا ايىرماشىلىقتار بولعانىن بىلەمىز. بانكتەر اقپاراتتى تەحنولوگيا نەمەسە تەحنولوگيانىڭ وزىق تەحنولوگياسىن وندىرىستە قولدانۋ جاعىنان ەكونوميكادان وزىپ كەتتى» دەيدى.

ەلەنا باحمۋتوۆا قارجى جۇيەسىن تۇتاستاي العاندا جاقسارتۋ جانە سول ارقىلى ەكونوميكا ءۇشىن قارجى رەسۋرستارىنىڭ قول جەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن AQR-دەن كوپتەگەن دۇرىس تۇجىرىمدار جاساۋعا بولاتىنىن تاعى دا قاپەرگە سالىپ ءوتتى.

«AQR ناتيجەلەرى بويىنشا, تاۋەكەل ايماعىندا بولعان بانكتەر بىرىگۋ نەمەسە ءبىر-بىرىنە جۇتىلماي-اق  جاعدايدان شىقتى.

قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارجى نارىعىن رەتتەۋ مەن دامىتۋ اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى   ورىنباسارى  ولەگ سمولياكوۆ   سترەسس اكتيۆتەر ءۇشىن ءتيىمدى نارىقتى قۇرۋ جانە جامان نەسيەلەردەن قالپىنا كەلتىرىلەتىن م ۇلىكتىڭ ەكونوميكالىق اينالىمىنا بەلسەندى قاتىسۋ قاجەتتىلىگىن اتاپ وتكەن بولاتىن. بۇل فاكتور ەكونوميكانى نەسيەلەۋدىڭ وسۋىنە اكەلۋى كەرەك.

«ىنتالاندىرۋ شارالارىنىڭ ۇيلەسىمدىلىگى كۇيزەلىسكە ۇشىراعان اكتيۆتەرمەن جۇمىس ىستەيتىن بانكتەردى باقىلاۋ مەن باقىلاۋدى كۇشەيتە وتىرىپ قاجەت»,   دەدى ءوز سوزىندە قارجىلىق رەتتەۋشىنىڭ وكىلى. . سونىمەن بىرگە, ول   بانكتەردىڭ جۇمىسىن تەكسەرگەن كەزدە وعان دۇرىس باعا بەرۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىنە توقتالدى.  سونىمەن قاتار, ول سوڭعى جىلدارى زاڭدى تۇلعالارعا نەسيە بەرۋدەگى توقىراۋ بايقالعانىن ايتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىنان سۇرانىستىڭ تومەندەۋى جوعارى كاسىپكەرلىك تاۋەكەلدەرگە جانە بيزنەستى قىسقا مەرزىمدى جوسپارلاۋعا بايلانىستى. «اگەنتتىك ەكونوميكانى قارجىلاندىرۋدىڭ ءوسۋىن تەجەيتىن سەبەپتەرگە تالداۋ جۇرگىزىپ, ءبىراز جايتتى انىقتادى »,  دەپ ءتۇسىندىردى ول.

وسىعان بايلانىستى, ەكونوميكانى قارجىلاندىرۋ كولەمىنىڭ ءوسۋىنىڭ باستى شارتتارىنىڭ ءبىرى, ونىڭ پىكىرىنشە, ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىنداعى كاسىپورىنداردى ساۋىقتىرۋ جانە ولاردىڭ كاپيتالداندىرۋىن ارتتىرۋ بولىپ تابىلادى. قارجىگەر ازامات جولداسبەكوۆ ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىن «دامىماۋ» ماسەلەلەرىنىڭ ءبىرى, نەگىزىنەن كومىرسۋتەك شيكىزاتىنىڭ ەكسپورتىنا باعدارلانعان مونويندۋستريالىق سيپاتتا دەپ اتادى. بىزدە ءارتاراپتاندىرۋ جوق, ەكونوميكا قۇرىلىمى بۇرمالانعان. سوندىقتان, ەگەر ناقتى سەكتوردا پروبلەمالار بولسا, وندا ولار قارجى سەكتورىندا بولادى. ال بانكتەر - بۇل ناقتى سەكتوردىڭ  كورىنىسى »,  دەيدى ساراپشى بىزبەن اڭگىمەسىندە.

ازامات جولداسبەكوۆ سونىمەن قاتار قالىپتى قارىز الۋشىلاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى بانكتەردى تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەۋگە شوعىرلاندىرۋعا جانە قاراجاتتى ۇلتتىق بانكتىڭ نوتالارىنا ورنالاستىرۋعا ماجبۇرلەيدى. .

سونىمەن بىرگە, قارجىگەردىڭ پىكىرىنشە سۋبسيديالانعان مولشەرلەمەنى كوزدەيتىن شوب سۋبەكتىلەرىن مەملەكەتتىك قولداۋ باعدارلامالارى ءتيىمدى ەمەس, سوندىقتان ەكونوميكالىق وسۋگە اكەلمەيدى.

«مەملەكەتتىك قولداۋ كاسىپكەرلەر   قىزمەتىنە كەدەرگى كەلتىرمەۋ ءۇشىن جانە سونىمەن بىرگە تۇتىنۋشىلاردىڭ مۇددەلەرىنە نۇقسان كەلتىرمەۋ ءۇشىن ادىلەتتىلىك پەن زاڭنامالىق بازانىڭ ساپاسىنان تۇرۋى كەرەك», دەدى ازامات جولداسبەكوۆ.

ازامات جولداسبەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, AQR-دان كەيىنگى بانك جۇيەسىندە  ونى ۇلعايتۋ جانە قايتا دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن تەتىكتەردىڭ ءبارى ايقىندالدى. «ەڭ باستىسى – ءبىز وسىعان دەيىنگى قاتەلىكتەرگە جول بەرۋگە بولمايدى»- دەدى ول.