جاقىندا ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنە قاراستى تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ كوميتەتىنىڭ الماتى وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتى اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ءوتىنىشىن قاراپ, وڭىردەگى اۋىز سۋ ءۇشىن تولەنەتىن اقىنى ازايتۋعا شەشىم قابىلدادى.
قۇزىرلى ورگانعا تالعار اۋدانىنداعى بەساعاش اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى شاعىمدانعان بولاتىن. اۋىل تۇرعىنى د.ساتتاروۆتىڭ تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ كوميتەتىنىڭ الماتى وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتىنە جولداعان وتىنىشىندە اۋماقتى اۋىز سۋمەن قامتىپ وتىرعان «تاس قۇم سۋ» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ ءتاريفتى نەگىزسىز كوتەرىپ وتىرعانى ايتىلعان ەدى. تۇرعىنداردىڭ وتىنىشىنە وراي ۋاكىلەتتى ورگان «تاس قۇم سۋ» سەرىكتەستىگىنىڭ وتكەن جىلدار ارالىعىنداعى تاريفتىك سمەتاسىنا تالداۋ جۇرگىزدى. ناتيجەسىندە سەرىكتەستىكتىڭ اۋىز سۋ تولەنەتىن ءتاريفتى نەگىزسىز قىمباتتاتقانى انىقتالىپ, تۇرعىنداردىڭ 2018 جىلدان بەرى مەرزىمدە 8 944 056 تەڭگە اقشانى ارتىق تولەپ كەلگەنى بەلگىلى بولدى.
تەكسەرۋدەن كەيىن تۇرعىنداردىڭ شاعىمىندا كوتەرىلگەن ماسەلەنىڭ اقيقاتى ەكەنى دالەلدەنىپ, «تاس قۇم سۋ» سەرىكتەستىگىنە اۋىز سۋ ءۇشىن بەكىتىلگەن ءتاريفتى تومەندەتۋ مىندەتى جۇكتەلدى. ياعني, الداعى 1 ساۋىردەن باستاپ بەساعاش اۋىلى بويىنشا سۋ تۇتىنۋعا تولەنەتىن تاريف 26,9 پايىزعا ارزانداپ, سۋدىڭ ءار كۋبى ءۇشىن بەلگىلەنگەن 168,38 تەڭگە ازايىپ, ورتاشا تاريف 123,8 تەڭگەنى قۇرايتىن بولدى.
جالپى ءتاريفتىڭ تومەندەۋى اۋىز سۋ تۇتىناتىن ساناتتار ءۇشىن دە بەلگىلەنگەن ءتاريفتىڭ وزگەرۋىنە دە ىقپال ەتىپ وتىر. بۇدان بىلاي بەساعاشتىق تۇرعىندار تولەيتىن سۋ ءتاريفى بۇرىنعىدان 36,7 پايىزعا ارزانداپ, ءار كۋب ءۇشىن 104, 58 تەڭگە اقى تولەيدى. ول بۇرىن 165,09 تەڭگە بولاتىن. سونداي-اق سۋ پايدالاناتىن مەكەمەلەر دە بۇعان دەيىن تولەپ كەلگەن 198,11 تەڭگەنىڭ ورىنىنا 125,50 تەڭگە تولەي باستايدى. ياعني, ۇجىمدار ءۇشىن دە سۋ ءتاريفى 36,7 پايىزعا ارزاندادى.
ايتپاقشى, الماتى وبلىسى تۇرعىنداردى اۋىز سۋمەن قامتۋ بويىنشا الدىڭعى قاتاردا تۇرعان ءوڭىر. بۇل باعىتقا جىل سايىن بولىنەتىن بيۋدجەت قارجىسىنىڭ كولەمى دە ارتىپ كەلەدى. مىسالى, وتكەن جىلى ايماقتا سۋمەن جابدىقتاۋ جۇيەلەرىنىڭ قۇرىلىسى, كۇردەلى جانە اعىمداعى جوندەۋ بويىنشا 69 جوبا جۇزەگە اسقان. بۇل ىسكە 8,2 ميلليارد تەڭگە بولىنگەن ەكەن. يگەرىلگەن قارجىنىڭ ءبىر بولىگى «وڭىرلەردى دامىتۋ» باعدارلاماسى بويىنشا قاراستىرىلعان. ونىڭ ىشىندە وڭىردەگى سۋمەن قامتيتىن 47 نىساندى قايتا جاڭارتۋعا جانە سالۋعا 7,9 ميلليارد تەڭگە جۇمسالىپ, تاعى 20 ەلدى مەكەندەگى 22 نىساندى كۇردەلى جانە اعىمداعى جوندەۋگە 237,7 ميلليون تەڭگە ءبولىنىپتى.
اتقارىلعان ءىستىڭ ناتيجەسىندە وبلىستا 370 كم سۋ قۇبىرىنىڭ جەلىلەرى سالىنىپ, قايتا جاڭارتىلعان. بۇرىن تازا سۋعا زار بولىپ كەلگەن 9 ەلدى مەكەن تىرشىلىك نارىنە قول جەتكىزدى. ياعني, وڭىردەگى 674 اۋىل اۋىز سۋ قۇبىرىنا قوسىلىپ, وبلىس بويىنشا قامتاماسىز ەتۋ دەڭگەيى 90,8 پايىزدى قۇرادى. بيىل دا اۋىز سۋمەن قامتۋ جۇمىسىن جالعاستىرعا 10,5 ميلليارد تەڭگە جۇمسالماقشى. دەمەك, الماتى وبلىسىنداعى بارلىق اۋىلدىڭ ءار ۇيىنە ورتالىق سۋ قۇبىرى تارتىلاتىن كۇن جاقىنداپ كەلەدى.
- وتكەن جىلى الماتى وبلىسىنا كەلگەن ساپارى كەزىندە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ەكى ماڭىزدى مىندەتتى ورىنداۋعا تاپسىرما بەرگەن ەدى. سونىڭ العاشقىسى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ بولسا, ەكىنشىسى ىشكى جول ماسەلەسىن جاقسارتۋ بولاتىن. ءبىز بۇل تاپسىرمالاردى رەتىمەن ورىنداپ جاتىرمىز. قازىر وبلىستا ورتالىقتاندىرىلعان سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ دەڭگەيى 91 پروتسەنتكە جەتتى. سۋدىڭ ساپاسى مەن جەتىسپەۋشىلىگى پروبلەماسى بار. بۇل ءۇشىن ەڭبەكشىقازاق اۋداندىق جانە قاسكەلەڭ توپتىق سۋ قۇبىرلارىنىڭ قۇرىلىستارى جوسپارلانعان, بۇل ءوز كەزەگىندە اتالعان اۋداندارداعى 32 ەلدى مەكەندى ساپالى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سول سياقتى بيىل بارلىعى 330 شاقىرىم سۋ قۇبىرى جەلىسىن سالۋ, قايتا جاڭارتۋ جوسپارلانعان. سونىڭ ناتيجەسىندە تازا اۋىز سۋعا تاعى 5 اۋىل قول جەتكىزىپ, 21 ەلدى مەكەندە قىزمەت ساپاسى جاقسارادى, -دەيدى الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى اماندىق باتالوۆ.