جەمقورلىققا قارسى كۇرەستە ىلگەرىلەۋشىلىك بار

ۆەدومستۆو باسشىسى اليك شپەك­باەۆتىڭ ايتۋىن­شا, ەلىمىز­دەگى بىرنەشە سالا جەم­قورلىققا بەل­شەسىنەن باتقان.

– ءبىرىنشى ورىندا ءبىلىم جانە عىلىم سالاسى تۇر. وتكەن جىلى اتالعان سالادا جەمقورلىققا قا­تىستى 161 ءىس تىركەلدى. ەكىنشى ورىن­دا – اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى. بۇل سالادى 155 ءىس تىركەلىپ وتىر. وسى ۇشتىكتى 107 زاڭ­بۇزۋ­شىلىق تىركەلگەن دەنساۋلىق ساق­تاۋ سالاسى تۇيىندەيدى, – دەدى ا.شپەكباەۆ.

اتالعان سالالاردا جەمقور­لىق­قا قارسى كۇرەسۋ ءۇشىن ەڭ الدى­مەن بيۋدجەتتىك ورگان جەتەك­­شىلەرىن مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلار جۇرگىزۋدەن بوساتۋ, بۋحگال­­تەريانى ورتالىقتاندىرۋ جانە بارلىق پروتسەستەردى اۆتوماتتان­دىرۋ كەرەك. سونداي-اق بارلىق ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىندە «پارا­سات­تىلىق نەگىزدەرى» اتتى مىن­دەتتى وقۋ ءپانىن ەنگىزۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداپ وتىر.

ا.شپەكباەۆ اگەنتتىك جۇمى­سىنىڭ باسىم باعىتىنىڭ ءبىرى – قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجى­رىمداماسىن جۇزەگە اسىرۋ. وسى ماقساتتا ەلىمىزدىڭ 12 اي­ماعىندا اكىمدىكتەردىڭ قول­داۋىمەن ازاماتتاردى كەدەر­گىسىز قابىلداۋ جانە ولار­عا بىردەن كومەك كورسەتۋدى كوز­دەي­تىن «انتيكور» سەرۆيستىك ور­تالىقتارى اشىلدى. الداعى ۋاقىتتا قالعان 5 ايماقتا دا وسىنداي ورتالىقتار اشىلماق. سونداي-اق جۇرتشىلىقپەن ءتيىمدى كەرى بايلانىسقا جاۋاپ­تى سە­رىكتەستىك دەپارتامەنتى قۇ­رىلدى. اشىقتىق ءپرينتسيپىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا اپتا سايىن باق وكىلدەرىنە ارنالىپ ءباسپاسوز ءما­سليحاتتارى وتكىزىلىپ تۇرادى. سونداي-اق الەۋمەتتىك جەلىلەردە ازاماتتاردىڭ سۇراۋلارىنا جەدەل دەن قوياتىن بەلسەندى جۇمىس قولعا الىنعان.

اگەنتتىك توراعاسى 2019 جى­لى ەل كولەمىندە جەمقور­لىق­قا قاتىسى بار دەگەن ايىپ­پەن 1175 لاۋازىمدى تۇلعا تارتىپ­تىك جانە اكىمشىلىك جاۋاپ­كەرشى­لىككە تارتىلعانىن باياندادى. وسى­لايشا وتكەن جىلى سىباي­لاس جەمقورلىقتىڭ تاۋە­كەل­دەرىن جويۋ تۋرالى 2 مىڭنان اسا ۇسى­­نىس ەنگىزىلىپ, 800-دەن اسا ۇيىم­داستىرۋ شارالارى قابىل­داندى. قىلمىستىق ىستەر­دى تەر­گەۋ ناتيجەلەرى بويىنشا 3 مىڭ­عا جۋىق ۇسىنىم ەنگىزىلىپ, ناتي­جە­سىندە بىرقاتار لاۋازىمدى تۇلعالار تارتىپتىك جانە اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان.

بۇل رەتتە ۆەدومستۆو باسشىسى بيىلعى 7 باسىمدىقتى دا بەل­­گىلەپ بەردى. اتالعان باسىم­دىق­­­تار بارلىق مەملەكەتتىك قىز­مەت­­شىلەردىڭ كىرىستەرى مەن شىعىس­تارى تۋرالى دەكلاراتسيا جاريالاۋ مىندەتتىلىگى, كاسىبي ساتىلماۋشىلىققا تەستىلەۋ ەنگىزۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى بولىپ وتىر. سونداي-اق بۇۇ-نىڭ, ەىدۇ مەن گرەكو-نىڭ بىرقاتار ۇسىنىسىن ورىنداۋعا قاتىستى جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزدى. سەبەبى كوممەرتسيالىق بانكتەر, تابيعي مونوپوليا, ءىرى ءوندىرۋشى جانە كەن ءوندىرۋشى كاسىپورىندار, ساۋدا جەلىلەرى سۋبەكتىلەرى سىندى جەكە سەكتوردا دا سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرى بايقالۋدا.

سونىمەن قاتار سىبايلاس جەم­قورلىق فاكتىلەرى تۋرالى حابارلاعان تۇلعالاردى قورعاۋ­دىڭ كەشەندى جۇيەسىن قالىپ­تاستىرۋ جۇمىسى دا جالعاسادى.

قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ كو­مەك­شىسى – قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ حات­شىسى ءا.يسەكەشەۆتىڭ ايتۋىنشا, جەمقورلىقتى جويۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن وعان قولايلى جاعداي جاساپ وتىرعان سەبەپتەردى انىقتاپ, قوعامدا جەمقورلىققا قارسى مادەنيەت قالىپتاستىرۋ قاجەت.

2025 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيا­لىق دامۋ جوسپارىندا سىبايلاس جەمقورلىقسىز قۇقىقتىق مەملەكەت قۇرۋ 7 جۇيەلىك رەفورمانىڭ ءبىر بولىگى رەتىندە بەلگىلەندى. ءبىز وسى مىندەتتى ورىنداۋىمىز كەرەك, دەدى ءا.يسەكەشەۆ.

سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ الدىن الۋ جۇمىستارىندا Nur Otan پارتياسىنىڭ دا قوسقان اۋقىمدى ۇلەسى بار. ماسەلەن, پارتيانىڭ قوعامداعى سىبايلاس جەمقورلىققا نولدىك توزبەۋشىلىك قاعيداتىن ىسكە اسىرۋىن العا تارتۋعا بولادى.

– Nur Otan پارتياسى سى­باي­لاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قي­مىل­ اگەنتتىگىمەن بىرلەسىپ تىعىز جۇمىس جاساۋادا. Nur Otan پارتياسىنىڭ توراعاسى, ەل­باسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ اتاپ وت­كەندەي, «قازاقستان – 2050» دامۋ ستراتەگياسىنىڭ ماق­سات­تارىنا مەملەكەت پەن قوعام­نىڭ جەمقورلىققا قارسى بىر­لەسكەن كۇرەسى ارقىلى قول جەت­كىزۋگە بولادى, – دەدى پارتيا تور­اعا­سىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ب.بايبەك.

سىبايلاس جەمقورلىققا قار­سى كۇرەستىڭ ءتيىمدى جولدارى تۋ­راسىندا مەملەكەتتىك قىز­مەت سالاسىنداعى وڭىرلىك حاب باس­قارۋشىسى كوميتەتىنىڭ تورا­عاسى ءا.بايمەنوۆ تە ءوز ويىمەن ءبولىسىپ, ەلىمىزدىڭ قارجىنى جىم­قىرۋعا قارسى كۇرەستىڭ قارجى شارالارىن ازىرلەۋ توبىنا قوسىلۋ ماسەلەسىن كوتەردى.

– حالىقارالىق تاجىريبە كور­سەتكەندەي, ءبىر وزگەرىستەر جۇ­زەگە اسۋ ءۇشىن سونى ۇيلەستىرۋشى جە­تەكشى كۇش وزىنەن باستاۋى كەرەك. اگەنتتىك باسشىلىعى وسى قاعي­دانى ۇستانىپ, جەمقورلىققا قار­سى كۇرەستىڭ كەشەندى جۇيەسىن كور­سەتىپ بەردى. ونىڭ ناتيجەسى قازاق­ستاننىڭ الەمدىك بەدەلىن دە اڭ­عارتىپ وتىر. بۇل ءوز كەزە­­گىندە قازاقستانعا قۇيىلاتىن ينۆەس­تيتسيالاردىڭ اۋقىمىنا دا اسەر ەتەدى. كۇنى كەشە قازاق­ستان سى­بايلاس جەمقور­لىققا قارسى مەم­­لەكەتتەر توبىنا (گرەكو) قوسىل­دى. بۇل ۇيىمعا قوسىلۋ – بار­­لىعىمىزعا جاڭا جاۋاپ­كەر­شىلىك جۇكتەيتىنى ءسوزسىز. ەندىگى كەزەكتە الدىمىزعا قارجىنى جىم­­قى­رۋعا قارسى كۇرەستىڭ قار­جى شارالارىن ازىرلەۋ توبىنا (فاتف) قوسىلۋ مىندەتىن قويساق, حالىقارالىق كەلىسمشارتتار مەن ءوزىم­ىز­دىڭ ىشكى جۇمىسىمىزعا جاع­داي تۋعىزامىز, – دەدى ول.

وتىرىس بارىسىندا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەستىڭ بۇگىنگى باسىمدىعى رەتىندە سىرت­قى رەسۋرستاردى پايدالانۋ ماسە­لەسى دە ايتىلدى. سونداي-اق سى­باي­لاس جەمقورلىققا قارسى قىز­مەتتى جەتىلدىرۋ بويىنشا ۇسى­نىستار جاسالدى.

– سىرتقى رەسۋرس دەپ ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق دەڭگەيگە كوتەرىلۋ ماڭىزدىلىعىن ايتار ەدىم. ءبىز­دىڭ ونداي مۇم­كىندىكتەرىمىز بار. بالكىم باعالاۋ كريتەريلەرى بويىنشا جۇمىس ىستەۋ كەرەك شى­عار. اقش, ەۋروپا ەلدەرىندەگى وسى سالا ماماندارىمەن قارىم-قاتىناستى رەتتەۋ قاجەت, – دەدى ۇلتتىق قو­عام­­دىق سەنىم كەڭەسىنىڭ مۇشەسى ا.ۋما­روۆا.

جيىندا سىبايلاس جەمقور­لىق­تىڭ الدىن الۋ ماسەلەسىنە قا­تىستى اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگى تاراپىنان ات­قارىلىپ جاتقان جۇمىستار دا ايتىلدى.

– اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگى باق, ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋ, سونىمەن قاتار قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ سالالارىنداعى مەملەكەتتىك يدەو­لوگيانى ۇيلەستىرەدى. اتالعان سالالار بىزگە سەنىپ تاپسىرىلعان قىزمەتتىڭ بارلىق شوعىرى ەمەس. الايدا, وسى سالالار بۇگىندە اگەنتتىك اتقارىپ جاتقان اۋقىم­دى جۇمىسپەن تىعىز بايلانىس ورناتىپ وتىر. بۇگىندە مەملەكەتتىك جانە مەملەكەتتىك ەمەس باق وكىل­دەرى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىز­مەتىن بۇقاراعا بارىنشا بەل­سەندى ۇسىنىپ كەلەدى. سىبايلاس جەمقورلىق ماسەلەسىنە قاتىستى قوزعالعان قانداي دا ءبىر ماڭىزدى ىستەر, قىلمىسكەردى قۇرىقتاۋلار جاڭالىقتاردا اپتا سايىن بەرى­لەدى, – دەدى د.اباەۆ.

 ەلىمىزدە جەمقورلىق كورىنىس­تەرى ەڭ از تىركەلگەن اي­ماق – سول­تۇستىك قازاقستان وبلىسى. وندا ات­قارىلىپ جا­تقان جۇمىستار, «ادالدىق الاڭى» ايماقتىق جو­بالىق كەڭ­سەلەردىڭ قىزمەتىن ىسكە اسىرۋ ارقىلى تۇرمىستىق سىبايلاس جەم­قورلىققا قارسى ءىس-قي­مىل ماسەلەسى تۋراسىندا وسى وبلىس­تىڭ باسشىسى ق.اقساقالوۆ باياندادى.

وتىرىس جۇمىسىنا قاتىس­قان «ەگەمەن قازاقستان» رەسپۋب­لي­­كا­لىق گازەتى» اق باسقار­ما توراعاسى د.قىدىرالى جەمقور­لىق­تىڭ سالدارىمەن ەمەس, سە­بەبى­­مەن كۇرەسۋ قاجەتتىلىگىن جەت­كىزدى.

وتىرىس سوڭىندا قاتىسۋ­شى­لار وزدەرىن تولعان­دىرعان ساۋالدارىن جولداپ, ويلارىن ورتاعا سالدى.