سمارتفوننىڭ زيانى

ددس ۇيىمىنىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, جىلىنا 5 ميلليون بالا تەلەفونعا تەلمىرىپ, سەزىمى سەمىپ, اقىلى ميلىعىپ قالۋدىڭ سالدارىنان كوز جۇمادى دەي­دى. اتالمىش ۇيىمنىڭ دەرەگى بو­يىنشا قازىر ۇلكەندەردىڭ – 23, جەت­كىن­شەكتەردىڭ 80 پايىزى ءوز ءومىرىن سمارتفونسىز ەلەس­تەتە المايدى.

اتا-انا بالانىڭ تىنىشتىعى ءۇشىن قولىنا تەلەفون ۇستاتا سالادى. تە­لەفونعا تاۋەلدىلىك ەسىرت­كى سياق­تى ءتۇرلى پسيحوتروپتىق زات­­تارعا تاۋەل­دىلىكتەن دە قاۋىپتى دەيدى پسي­­حولوگ ما­ماندار.  ولاردىڭ توپشىلاۋىنشا سمارتفون بالانىڭ كوز جانارىن السىرەتەدى, جۇرەك جانە ميدىڭ قالىپتى قىزمەتىن بۇزادى. ياعني تەلەفون زارارى ەرەسەك ادامدارعا قارا­عاندا بالالارعا 10 ەسە قاۋىپتى. سەبەبى جاس ورگانيزمنىڭ سىرتقى اسەر­دەن قور­عانۋ قۋات-قاباتى ءالسىز.

حيرۋرگ-وفتالمولوگ سنەجانا پان­­چەنكو, سمارتفوندى كوپ پايدالانعان جاع­دايدا ميدىڭ سىرتىن قاپتاپ تۇر­عان سۇيەك قىزمەتى بۇزىلادى دەسە, اۋس­تريالىق عالىمدار گادجەتتەردىڭ كەسى­رىنەن ادامنىڭ باسىنا ءۇش سانتيمەتر تاعى ءبىر قوسىمشا سۇيەك ءوسىپ شى­عاتى­نىن انىقتاعان.

ونىڭ سىرتىندا, تەلەفون قولدانۋ بارىسىندا بولىنەتىن ەلەكترلى ماگنيتتى ساۋلە جيىلىگى ادامنىڭ جۇيكە جۇيەسىنە سالماق ءتۇسىرىپ, اسىرەسە  مي قىزمەتىنىڭ بۇزىلۋىنا اكەپ سوقتىرادى ەكەن. مۇنداي پروتسەستىڭ ورىن الۋىن شۆەدتىك عالىم لەننارت حاردەللدىڭ (Lennart Hardell) باس­تاماسىمەن جۇرگىزىلگەن زەرت­تەۋ ناتيجەسى دالەلدەپ وتىر.

– بۇل ءۇردىس بالالار ءۇشىن تىم قاۋىپ­تى, – دەيدى شۆەد عالىمى: «ويت­كەنى, ءوسىپ كەلە جاتقان ءسابي ورگا­نيز­مىندە زات الماسۋ پروتسەسى ۇزدىكسىز جۇر­گىزىلەتىندىكتەن ماگنيتتىك ساۋلەنىڭ كە­­سىرى ميدىڭ قىزمەتىن توقىراتىپ, دەنە قوزعالىسىنىڭ شامادان تىس شەك­تە­لۋىنە جانە كوز جانارىنىڭ السى­رەۋىنە  اكە­لۋى انىق» دەپتى. 

انگليانىڭ وكسفورد ۋنيۆەرسي­تەتىنىڭ عالىمدارى 10 جىلدان ارتىق ۋاقىت تەلەفون قولدانىپ جۇرگەن 50 جاس­تاعى ايەلدەر اراسىندا زەرتتەۋ جۇر­گىزگەن ەكەن, تەلەفون قولدانبايتىن قاتار­لاستارىنا قاراعاندا بۇلاردىڭ ەستۋ قابىلەتى 2,5 ەسە تومەندەگەنى باي­قالعان. سونىمەن قاتار ماگنيتتىك ساۋ­لە اياعى اۋىر ايەل ءۇشىن اسا زياندى ەكە­نى ايتىلۋدا.

تۋىنداپ وتىرعان كەلەسى ماسەلە سمارت­فوننىڭ سالدارىنان مەكتەپ جاسىنداعى بالالار مەن ستۋدەنتتەردىڭ  وقۋ ۇلگەرىمى تومەندەۋدە. وسىدان ساق­تاۋ ءۇشىن جاپونيا­نىڭ ايچي (Aichi) پرو­ۆينتسياسىنىڭ ورتا­لىعى – كاريا  (Kariya) قالاسىندا كەشكى ساعات 21.00-دەن كەيىن وقۋشىلارعا سمارتفون پايدالانۋعا تىيىم سالىنسا, اقش-تىڭ  نيۋ-يورك مەرى كوپشىلىك قالاۋىمەن مەكتەپ اۋلاسىندا سمارتفون قولدانۋعا تىيىم سالۋ جايلى شەشىم قابىلدادى. بۇل ءۇردىستى ۆيردجينيا, مەريلەند سياق­تى ەلدەگى ۇلكەن قالالار دا قولداپ وتىر. 

ءبىر قىزىعى, ايفوننىڭ اتاسى ستيۆ دجوبس ءوزىنىڭ وتباسى مۇشەلەرىنە ءۇي ىشىندە سمارتفون قولدانۋعا تىيىم سالىپ, بوس ۋاقىتتارىن كىتاپ وقۋ­عا جۇم­سايتىن قاتاڭ ءۇردىس قالىپ­تاس­تىرسا, دۇنيەجۇزىلىك تەحنولوگيا ماگ­­ناتى بيلل گەيتس اعىلشىننىڭ «THE MIRROR» باسىلىمىنا بەرگەن سۇحباتىندا, بالالارىنا 14 جاسقا جەتكەنگە دەيىن تەلەفون ۇستاتپايتىنىن ايتقان. ونىڭ سىرتىندا, تەلەفون پايدالانۋ ۋاقىتىن شەكتەن اسىرماۋدى قاتاڭ قاداعالايدى ەكەن.

«فلۋرري» زەرتتەۋ ورتالىعى انىق­تاعان مالىمەتكە سەنسەك, ءاربىر امەري­كالىق كۇنىنە 5 ساعاتىن تەلەفون شۇقى­لاۋمەن وتكىزەدى ەكەن. ءبىزدىڭ دە بۇدان اسىپ كەتپەسەك, قالىساتىن ءتۇرى­مىز باي­قالمايدى.

ايگىلى بريتاندىق الەۋمەتتانۋشى ەنتوني گيددەنس: ء«بىزدىڭ قوعام ناشا­قورلار مەن ماسكۇنەمدەردەن قاشاتىن. ولار­دى ۇناتپايتىن. بولاشاقتا سمارت­فوننىڭ زيانى بۇل ەكەۋىنەن دە اسىپ تۇسەرىن ادامزات ءالى سەزىنە العان جوق», دەپتى. دەمەك, بولاشاقتا ادام بالاسى «سمارتفونمەن كۇرەستە» جەڭە مە, جەڭىلە مە دەگەن سۇراق تۇر.